Chi phí điện do làn sóng trung tâm dữ liệu tăng mạnh có thể khiến khách hàng tại 14 bang ở vùng Trung-Đại Tây Dương và Trung Tây Mỹ phải gánh thêm 23 tỷ USD đến ít nhất cuối năm 2028.
Tranh luận hiện nay không còn là có cần mở rộng hạ tầng điện hay không, mà là ai sẽ trả cho phần hạ tầng đó. Câu hỏi này đang trở nên quan trọng hơn khi nhu cầu từ AI và data center tiếp tục tăng nhanh.
- Khách hàng điện ở 14 bang có thể chịu thêm 23 tỷ USD chi phí đến ít nhất cuối năm 2028.
- Trọng tâm của các cơ quan quản lý là xác định phần chi phí nào thuộc về data center và phần nào thuộc về khách hàng khác.
- Nhiều quy tắc phân bổ chi phí vẫn đang được xây dựng trong khi nhu cầu điện từ AI tăng nhanh.
Chi phí hạ tầng điện đang trở thành điểm nghẽn lớn
Chi phí mở rộng lưới điện cho data center đang là vấn đề phân bổ, không chỉ là vấn đề kỹ thuật. Khi một dự án cần đường dây điện mới nối với trạm biến áp hiện có, chi phí đó thường thuộc về nhà vận hành data center.
Khó khăn xuất hiện khi tiện ích điện phải mở rộng trạm biến áp, tăng cường đường truyền tải hoặc bổ sung nguồn phát mới. Các hạng mục này phục vụ toàn bộ hệ thống điện, nên việc chia hóa đơn giữa data center và các nhóm khách hàng khác trở nên phức tạp.
Cách tính phụ phí công suất tạo ra nhiều tranh cãi
Cách tính “coincident peak demand” là một điểm gây tranh cãi lớn trong biểu giá điện. Đây là mức điện tiêu thụ trong lúc cả hệ thống điện đang đạt đỉnh, và nhiều data center có thể giảm mạnh nhu cầu vào khung giờ đó để tiết kiệm chi phí.
Theo phân tích này, mô hình đó tạo ra lợi thế mà hộ gia đình gần như không có. Một số hoạt động đào crypto tại Texas đã áp dụng cách này để giảm hóa đơn điện, trong khi khách hàng sinh hoạt không có nhiều khả năng điều chỉnh tương tự.
Quy định hiện nay chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng của AI
Các cơ quan quản lý điện lực vẫn đang viết quy tắc trong khi nhu cầu điện từ AI đã tăng nhanh hơn tốc độ điều chỉnh chính sách. Vì chưa có một khung quốc gia thống nhất, từng ủy ban bang phải tự đặt ra cách phân bổ chi phí cho từng trường hợp.
Sự chậm trễ này khiến các cuộc tranh luận về giá điện, trách nhiệm đầu tư và quyền lợi của khách hàng diễn ra riêng lẻ ở từng bang. Trong thực tế, điều đó làm cho kết quả giữa các khu vực có thể rất khác nhau.
Nhu cầu điện của data center tiếp tục tăng
Data center được ước tính chiếm 4,4% tổng điện năng tiêu thụ tại Mỹ trong năm 2023, và tỷ lệ này được dự báo tăng lên 6,7% đến 12% vào năm 2028. Mức tiêu thụ điện hằng năm cũng tăng từ 58 terawatt-giờ năm 2014 lên 176 terawatt-giờ năm 2023.
Một dự báo khác còn cho rằng data center có thể chiếm 9% đến 17% nhu cầu điện của Mỹ vào năm 2030. Nếu các quy tắc phân bổ chi phí không thay đổi, áp lực lên hóa đơn điện dân dụng có thể còn tiếp tục tăng.
Rủi ro nằm ở hóa đơn điện và các dự án hạ tầng bị bỏ phí
Brookings dẫn một dự báo của ICF cho thấy giá điện dân dụng có thể tăng 15% đến 40% vào năm 2030 nếu biểu giá không được sửa đổi. Một số công ty điện lực thậm chí có thể tăng gấp đôi giá từ nay đến năm 2050.
Một rủi ro khác là đầu tư quá mức. Có ước tính cho rằng một nửa số dự án data center quy mô lớn dự kiến khởi động trong năm 2026 sẽ không được xây dựng, trong khi dữ liệu khác cho thấy số thông báo về các trung tâm dữ liệu lớn mới đã giảm một nửa từ quý III sang quý IV năm 2025. Điều đó làm dấy lên lo ngại về các khoản hạ tầng bị “mắc kẹt” và cuối cùng có thể do người dùng điện gánh chịu.
Tổng kết
Vấn đề cốt lõi là ai sẽ trả cho hạ tầng điện cần thiết để phục vụ sự mở rộng của data center và AI. Khi quy tắc còn chưa đồng bộ, áp lực chi phí có thể tiếp tục dịch chuyển sang các khách hàng điện khác.
