Big Tech Mỹ đối mặt thế khó Trung Quốc vì lợi nhuận và áp lực chính sách

Hai think tank ở Washington vừa công bố hai hướng tiếp cận khác nhau khi Mỹ đối phó với Trung Quốc: giữ doanh nghiệp Mỹ hiện diện tại thị trường Trung Quốc và tăng cường công cụ tình báo, dữ liệu thời gian thực để phản ứng với ảnh hưởng của Bắc Kinh ở bên ngoài.

Hai báo cáo được công bố trong tuần này phản ánh một điểm chung: Washington không chỉ bàn về việc hạn chế Trung Quốc, mà còn cân nhắc cách tận dụng sự hiện diện của doanh nghiệp Mỹ trong chính thị trường này. Dữ liệu trong các báo cáo cho thấy quy mô doanh thu, việc làm, nghiên cứu và chuỗi cung ứng của các công ty Mỹ tại Trung Quốc vẫn rất lớn, trong khi một báo cáo khác nhấn mạnh vai trò của thông tin nguồn mở và phân tích thời gian thực trong cạnh tranh ảnh hưởng toàn cầu.

ITIF nhìn Trung Quốc như một thị trường doanh thu lớn của doanh nghiệp Mỹ

Viện Information Technology and Innovation Foundation, gọi tắt là ITIF, công bố báo cáo ngày 4/5 và cho biết các công ty liên kết của Mỹ đã tạo ra hơn 640 tỷ USD doanh thu từ Trung Quốc trong năm 2023. Khoảng 70% sản lượng, tương đương 441 tỷ USD, được bán cho người tiêu dùng Trung Quốc. ITIF cũng thống kê gần 2.000 công ty Mỹ đang hoạt động tại Trung Quốc đại lục và 921 công ty tại Hong Kong, với quy mô tài sản, doanh thu hoặc thu nhập vượt 25 triệu USD trong năm trước.

Ở nhóm doanh nghiệp niêm yết, 173 công ty công bố doanh thu từ Trung Quốc đạt hơn 307 tỷ USD trong năm 2024. Apple chiếm 22% tổng số này, còn 10 doanh nghiệp lớn nhất đóng góp 61%. Theo ITIF, lĩnh vực sản xuất chiếm 55% doanh số của doanh nghiệp Mỹ tại Trung Quốc trong năm 2023, mức cao nhất trong 10 năm. Một số ngành phụ thuộc rất mạnh vào thị trường nội địa Trung Quốc, như thực phẩm với 96% sản lượng bán tại chỗ và thiết bị vận tải với 92%.

Việc làm giảm nhưng chi tiêu nghiên cứu vẫn tăng

Số lao động tại các công ty liên kết của Mỹ giảm đều từ năm 2016 đến 2023, ngoại trừ năm 2021. ITIF cho biết giai đoạn 2018-2019 ghi nhận mức giảm 25% khá mạnh trong thời kỳ căng thẳng thương mại. Đến năm 2023, tổng số việc làm còn 1,2 triệu người, trong đó ngành sản xuất chiếm 52%. Phòng Thương mại Mỹ tại Trung Quốc cũng cho biết 84% công ty thành viên có ban quản lý chủ yếu là người Trung Quốc.

Mặt khác, hoạt động nghiên cứu của doanh nghiệp Mỹ tại Trung Quốc lại tăng lên. Chi tiêu cho nghiên cứu đã tăng từ hơn 3 tỷ USD năm 2014 lên gần 7 tỷ USD năm 2023. ITIF nói các công ty có doanh số tại Trung Quốc lớn hơn thường có mức độ đầu tư nghiên cứu cao hơn, nhưng mức chi này vẫn thấp hơn so với tại châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc. Báo cáo hiện chưa cho thấy liệu xu hướng này sẽ tiếp diễn đến mức nào trong các năm tới.

ITIF cho rằng hiện diện tại Trung Quốc vẫn có giá trị chiến lược

ITIF lập luận rằng sự hiện diện của doanh nghiệp Mỹ tại Trung Quốc không chỉ là câu chuyện doanh thu. Báo cáo cho rằng các công ty Mỹ có thể tiếp cận nguồn nhân lực công nghệ của Trung Quốc, theo đó nước này chiếm 47% nhóm chuyên gia trí tuệ nhân tạo hàng đầu, so với 18% của Mỹ. Thị trường Trung Quốc cũng được xem như nơi quan sát xu hướng công nghệ và hành vi người dùng. ITIF dẫn ví dụ Ford đã bổ sung tính năng dựa trên phản hồi của khách hàng Trung Quốc vào năm 2021.

Báo cáo còn nhấn mạnh một dạng phụ thuộc ngược trong chuỗi cung ứng. Theo ITIF, các hệ điều hành cho máy tính xách tay và điện thoại vẫn phản ánh ưu thế của Mỹ, dù HarmonyOS của Huawei đã có mặt trên hơn 1 tỷ thiết bị. Trong lĩnh vực hàng không, Tập đoàn Thương mại Máy bay Trung Quốc phụ thuộc vào động cơ do Mỹ sản xuất cho mẫu C919, trong dự án có sự tham gia của GE Aerospace và một công ty Pháp.

Dư luận Mỹ chia rẽ về mức độ hạn chế với Trung Quốc

ITIF cũng dẫn số liệu cho thấy quan điểm công chúng Mỹ không đồng nhất. Có 79% người được hỏi lo ngại về các hành vi thương mại không công bằng của Trung Quốc, nhưng chỉ 12% ủng hộ cấm hoàn toàn đầu tư của Mỹ vào Trung Quốc. Một nhóm 46% ủng hộ các hạn chế hẹp đối với công nghệ tiên tiến, trong khi 18% phản đối mọi hình thức cấm đoán. Các con số này cho thấy dư địa chính trị cho cách tiếp cận mềm hơn vẫn còn, dù áp lực siết chặt Trung Quốc vẫn hiện diện.

CSIS muốn dùng dữ liệu thời gian thực để phản ứng với ảnh hưởng của Trung Quốc

Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, tức CSIS, công bố phân tích ngày 29/4 và đề xuất dùng tình báo nguồn mở để đối phó với ảnh hưởng của Trung Quốc. Báo cáo này hình thành sau một quá trình thảo luận kéo dài một năm với 58 chuyên gia về an ninh quốc gia, công nghệ và các chiến dịch truyền thông. Trọng tâm của CSIS không nằm ở việc giữ doanh nghiệp Mỹ tại Trung Quốc, mà ở cách Mỹ theo dõi, nhận diện và phản ứng nhanh hơn với các chiến dịch ảnh hưởng ở nhiều khu vực khác.

CSIS chia giải pháp thành ba hướng. Hướng đầu là giám sát thời gian thực để tìm điểm yếu trong các hoạt động ảnh hưởng, như những tuyến vận chuyển fentanyl. Hướng thứ hai là cải thiện luồng thông tin giữa các cơ quan chính phủ và tăng khả năng truyền thông ở cấp địa phương để phản bác các câu chuyện do Trung Quốc tạo ra. Hướng thứ ba là chuẩn bị đối phó với các kịch bản xung đột, chẳng hạn mua lại các mắt xích trong chuỗi cung ứng hoặc làm gián đoạn mạng lưới vận chuyển của Trung Quốc. Báo cáo cũng đề xuất nhấn mạnh các thời điểm khi quan chức Trung Quốc vô tình lộ rõ ý định thật trong những phát biểu không chuẩn bị trước.

Tổng kết

Hai báo cáo cùng cho thấy cuộc tranh luận tại Washington về Trung Quốc đang đi theo hai lớp khác nhau. Một bên muốn giữ doanh nghiệp Mỹ trong thị trường Trung Quốc để duy trì doanh thu, dữ liệu và ảnh hưởng chuỗi cung ứng. Bên còn lại tập trung vào công cụ phân tích và phản ứng để đối phó với ảnh hưởng của Bắc Kinh bên ngoài Trung Quốc. Dữ liệu hiện có mới phản ánh quy mô hiện diện của doanh nghiệp Mỹ và các đề xuất chính sách, chứ chưa đủ để kết luận cách nào sẽ được ưu tiên trong thực tế.