Một cuộc thăm dò mới cho thấy mức độ ủng hộ dành cho Vladimir Putin đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ khi chiến sự ở Ukraine bắt đầu, trong lúc kinh tế Nga suy yếu và tình trạng mất kết nối internet khiến sự bức bối trong xã hội gia tăng.
Mức ủng hộ dành cho Putin hiện ở 65,6% theo Trung tâm nghiên cứu dư luận công chúng Nga. Con số này vẫn cao trên bề mặt, nhưng đã giảm 12,2 điểm phần trăm so với mức đỉnh 88% trong năm nay. Trong bối cảnh Nga coi việc chỉ trích chiến tranh là hành vi phạm pháp, cảm nhận thực tế của công chúng có thể còn cứng hơn những gì các khảo sát ghi nhận.
- Mức ủng hộ dành cho Putin đã xuống 65,6%, thấp nhất kể từ khi chiến sự Ukraine nổ ra.
- Kinh tế Nga ghi nhận GDP giảm 1,8% trong hai tháng đầu năm, cùng áp lực từ nợ thương mại và doanh nghiệp chậm nộp thuế.
- Việc siết kiểm soát trong nước và các đợt mất internet khiến bất mãn xã hội tăng thêm.
Mức ủng hộ suy giảm khi chiến sự kéo dài
Cuộc chiến đã kéo dài lâu hơn Thế chiến II, trong khi các nỗ lực đàm phán vẫn chưa đem lại kết quả rõ ràng. Một quan chức chính phủ Nga nói với The Washington Post rằng Nga thậm chí chưa kiểm soát hoàn toàn vùng Donetsk, dù đây là một mục tiêu từ năm 2022.
Việc chiến sự không tạo ra một lối thoát rõ ràng có thể là một phần lý do khiến tâm lý mệt mỏi lan rộng. Khi chưa có một thỏa thuận đủ sức định hình lại cục diện, áp lực trong nước dễ chuyển từ câu chuyện chiến trường sang câu chuyện chi phí sinh hoạt, kỳ vọng kinh tế và sự kiên nhẫn của xã hội.
Kinh tế Nga đang chịu nhiều lớp áp lực
Kinh tế là điểm làm tình hình thêm nặng. GDP của Nga giảm 1,8% trong tháng 1 và tháng 2 cộng lại. Nợ thương mại chưa thanh toán lên mức kỷ lục 109 tỷ USD trong tháng 1, theo cơ quan thống kê liên bang Nga.
Gần 440.000 doanh nghiệp đang chậm nộp thuế. Tại một diễn đàn doanh nghiệp ở Moscow trong tháng này, giới điều hành và các nhà kinh tế đã chỉ trích chính phủ bằng những lời lẽ hiếm thấy. Một lãnh đạo doanh nghiệp sản xuất máy kéo nói rằng giới cầm quyền đã mất kết nối với thực tế của nền kinh tế và đang tự làm xói mòn uy tín của mình.
Ngày 15/4, Putin xuất hiện trên truyền hình và yêu cầu các bộ trưởng giải trình, đồng thời nói các con số kinh tế còn tệ hơn cả dự báo của chính phủ. Bộ trưởng Kinh tế Maxim Reshetnikov cũng cho biết tại một hội nghị khác rằng các nguồn dự trữ tài chính của đất nước “gần như đã cạn”.
Ngân hàng trung ương đã nâng lãi suất lên trên 20% để kiềm chế lạm phát, sau đó giảm liên tiếp 5 lần xuống 14,5%. Tuy vậy, nhiều nhà kinh tế lại lo ngại rủi ro ngược lại: nền kinh tế có thể hạ nhiệt quá mạnh và trượt vào suy thoái sâu hơn.
Dầu mỏ hỗ trợ tạm thời nhưng chưa đủ bù đắp
Giá dầu tăng sau cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran đã tạo ra một cú hích tạm thời cho Nga. Dù vậy, các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine vào cảng và nhà máy lọc dầu của Nga đã buộc Moscow phải cắt sản lượng dầu 300.000 đến 400.000 thùng mỗi ngày trong tháng 4, làm giảm phần lợi ích từ giá dầu cao.
Đây là điểm đáng theo dõi vì doanh thu năng lượng vẫn là một trụ cột của ngân sách Nga. Khi sản lượng bị gián đoạn trong lúc chi phí chiến tranh và áp lực trong nước còn lớn, dư địa để hấp thụ cú sốc kinh tế sẽ hẹp hơn.
Siết chặt trong nước làm sự bất mãn dễ lan rộng hơn
Thay vì làm dịu tình hình, các biện pháp kiểm soát trong nước dường như đang khiến sự khó chịu tăng thêm. Một trong những nhà xuất bản lớn nhất của Nga là Eksmo đã bị khám xét vì bị cho là phát hành nội dung LGBTQ trong sách dành cho thanh thiếu niên.
Cảnh sát cũng lục soát văn phòng của Novaya Gazeta, một trong số ít tờ báo độc lập còn đáng kể ở Nga. Tòa án tối cao Nga xếp Memorial, tổ chức nhân quyền lâu đời nhất nước này, vào diện cực đoan. Liên Hợp Quốc gọi động thái này là hình sự hóa hoạt động nhân quyền.
Đáng chú ý hơn, Học viện FSB nơi Putin từng được đào tạo với tư cách một sĩ quan KGB đã được đổi tên theo Felix Dzerzhinsky, người sáng lập lực lượng mật vụ Liên Xô. Cách biểu tượng thời Xô viết quay trở lại cho thấy nhà nước đang dựa nhiều hơn vào trật tự và an ninh thay vì đối thoại công khai.
Mất điện mạng và cảm giác bị cô lập
Về các đợt mất kết nối internet, Putin gọi đó là biện pháp phục vụ các chiến dịch chống khủng bố. Tuy nhiên, không có cảnh báo trước với công chúng vì theo lập luận của chính quyền, tội phạm có thể lợi dụng thông tin này.
Nhiều người dân không chấp nhận cách giải thích đó. Một quản lý logistics 53 tuổi nói rằng họ đã từng sống sau “Bức màn sắt”, và bây giờ là “một bức màn số”. Một sinh viên 19 tuổi nói rằng ai cũng muốn rời đi và không muốn gắn tương lai của mình với đất nước này.
Trong tổng thể, các số liệu về ủng hộ chính trị, tăng trưởng, nợ doanh nghiệp và mức độ siết kiểm soát trong nước đang cùng chỉ về một thực tế: áp lực không còn nằm riêng ở chiến sự mà đã lan sang đời sống kinh tế và xã hội.
Tổng kết
Putin vẫn giữ tỷ lệ ủng hộ ở mức tương đối cao nếu so với nhiều nền dân chủ, nhưng xu hướng giảm là điểm đáng chú ý nhất trong khảo sát mới. Khi chiến sự chưa có lối ra, kinh tế suy yếu và các biện pháp kiểm soát trong nước trở nên cứng rắn hơn, mức độ kiên nhẫn của xã hội Nga có thể tiếp tục bị thử thách. Hiện vẫn chưa có dấu hiệu cho thấy những sức ép này sẽ tạo ra thay đổi chính trị tức thì, nhưng dữ liệu hiện có cho thấy tình hình nội bộ của Nga đang khó hơn trước.
