Chứng khoán toàn cầu mất gần 9 nghìn tỷ USD so với đỉnh tháng 8/2026, theo Reuters, khi nhà đầu tư lo ngại lợi nhuận từ trí tuệ nhân tạo (AI) không đủ bù đắp chi phí đầu tư khổng lồ.
Đà bán tháo trở nên nghiêm trọng hơn vào ngày 20/11, giữa áp lực lạm phát dai dẳng và khả năng lãi suất tiếp tục tăng. Câu hỏi về định giá cổ phiếu công nghệ đang mở rộng sang khả năng trả nợ và mức độ lan truyền rủi ro trong hệ thống tài chính.
- Áp lực bán lan sang chứng khoán Đài Loan, kim loại và thị trường tiền tệ.
- Chi tiêu hạ tầng AI tăng nhanh, trong khi lợi ích doanh nghiệp ghi nhận còn hạn chế.
- Nợ vay có thể khuếch đại tổn thất, nhưng khủng hoảng tài chính diện rộng chưa phải kết cục tất yếu.
Đợt bán tháo lan rộng ngoài cổ phiếu công nghệ Mỹ
Đợt giảm giá tác động đến nhiều thị trường, từ chứng khoán Đài Loan đến đồng và vàng. Đồng USD tăng mạnh cùng chỉ số biến động VIX phản ánh áp lực trên các kênh tài sản.
| Thị trường hoặc chỉ số | Diễn biến được ghi nhận |
|---|---|
| Chứng khoán toàn cầu | Mất gần 9 nghìn tỷ USD giá trị so với đỉnh tháng 8/2026. |
| Chứng khoán Đài Loan | Giảm 17% trong tuần kết thúc ngày 20/11, mức giảm tuần lớn nhất kể từ đầu thập niên 1990. |
| Đồng | Đang hướng tới tuần giảm mạnh nhất kể từ tháng 4/2025. |
| Vàng | Giảm khoảng 1%. |
| USD | Lên mức cao nhất trong 19 tháng. |
| VIX | Chỉ số đo kỳ vọng biến động của chứng khoán Mỹ chạm mức 30. |
Bruno Schneller thuộc Erlen Capital Management nhận định với Reuters rằng giá vàng giảm có thể phản ánh việc nhà đầu tư huy động tiền mặt, thay vì chuyển vốn sang tài sản an toàn hơn.
Việc CEO Nvidia Jensen Huang bất ngờ từ chức làm gia tăng bất định. Những thất bại trong bầu cử của Đảng Cộng hòa cũng đặt ra câu hỏi về tương lai các dự án trung tâm dữ liệu tại Mỹ.
Chi phí hạ tầng AI đang lớn đến mức nào?
Chi phí hạ tầng AI đang tăng lên quy mô hàng nghìn tỷ USD theo các ước tính dài hạn. Áp lực tài chính xuất hiện khi tốc độ chi tiêu của các tập đoàn công nghệ có thể vượt khả năng tạo tiền từ hoạt động kinh doanh.
J.P. Morgan dự báo tổng chi tiêu AI toàn cầu tiếp tục tăng mạnh đến năm 2030. Trong phân tích do Brookings công bố, nhà kinh tế Stijn Van Nieuwerburgh ước tính riêng việc xây dựng hạ tầng AI tại Mỹ cũng đòi hỏi nguồn vốn rất lớn.
| Phạm vi | Thời gian hoặc quy mô | Chi tiêu hoặc chi phí |
|---|---|---|
| Chi tiêu AI toàn cầu theo J.P. Morgan | Năm 2026 | Gần 900 tỷ USD. |
| Chi tiêu AI toàn cầu theo J.P. Morgan | Năm 2030 | Có thể đạt 5,5 nghìn tỷ USD. |
| Xây dựng hạ tầng AI tại Mỹ theo Stijn Van Nieuwerburgh | Giai đoạn 2025–2032 | Ước tính 10,3 nghìn tỷ USD. |
| Một tổ hợp hạ tầng AI | Công suất 1 gigawatt | Khoảng 41 tỷ USD. |
| Tổng chi tiêu của Oracle, Microsoft, Amazon, Meta và Alphabet | Năm 2020 | 97 tỷ USD. |
| Tổng chi tiêu của Oracle, Microsoft, Amazon, Meta và Alphabet | Năm 2025 | Hơn 400 tỷ USD. |
| Tổng chi tiêu của Oracle, Microsoft, Amazon, Meta và Alphabet | Năm 2026 | Có thể vượt 800 tỷ USD, lần đầu cao hơn tổng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh của nhóm. |
Hiệu quả đầu tư AI chưa theo kịp tốc độ chi tiêu
Lợi ích từ AI chưa được ghi nhận rộng rãi ở cấp doanh nghiệp. Khảo sát Gartner công bố ngày 19/10 cho thấy chỉ 13% giám đốc công nghệ thông tin cho biết doanh nghiệp đã nhận được giá trị đáng kể hoặc mang tính chuyển đổi từ AI.
Theo khảo sát của Gartner về giá trị doanh nghiệp nhận được từ AI, mở rộng số lượng dự án không đồng nghĩa với cải thiện kết quả. Nhà phân tích Alicia Mullery nhấn mạnh:
“Số lượng không đồng nghĩa với giá trị. AI đang buộc những tổ chức thiếu các nguyên tắc quản trị nền tảng phải đối diện với hệ quả.”
– Alicia Mullery, nhà phân tích Gartner
Alicia Mullery cho rằng doanh nghiệp cần xác định giá trị kỳ vọng trước khi đầu tư, đồng thời đặt tiêu chí rõ ràng để dừng những dự án không đạt kết quả.
Áp lực dòng tiền cũng xuất hiện trong các dự báo về nhóm điện toán đám mây. Năm doanh nghiệp lớn có thể chi cho hạ tầng nhiều hơn lượng dòng tiền tự do tạo ra vào năm 2027. Alphabet đã ghi nhận dòng tiền tự do âm 5,9 tỷ USD trong quý kết thúc vào tháng 6, trong khi dự báo chi tiêu vốn năm 2026 tiến gần 205 tỷ USD.
Nợ vay có thể khuếch đại tổn thất từ AI
Nợ vay và các cấu trúc tài trợ phức tạp có thể đưa tổn thất liên quan đến AI ra ngoài ngành công nghệ. Rủi ro nằm ở khả năng định giá giảm kéo theo khó khăn trả nợ và gây thiệt hại cho các bên cấp vốn.
Trong báo cáo ổn định tài chính tháng 11/2026, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cảnh báo về tác động của nợ gia tăng và cơ chế tài trợ phức tạp. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng phân tích cách rủi ro có thể lan tới doanh nghiệp và các trung gian tài chính tham gia phát triển AI.
Phân tích của Oliver Wyman phân biệt hai kịch bản: cổ phiếu liên quan đến AI giảm mạnh, hoặc định giá giảm kéo theo vấn đề nợ và tạo thêm tổn thất. Kịch bản thứ hai có thể gây thiệt hại lớn hơn.
| Chỉ tiêu rủi ro | Ước tính | Điều kiện hoặc phạm vi |
|---|---|---|
| Giá trị thị trường có thể bị xóa sổ | Khoảng 33 nghìn tỷ USD. | Theo Oliver Wyman, nếu xảy ra cú sụp đổ tương tự đầu những năm 2000. |
| Nợ liên quan đến AI từ tín dụng tư nhân | Dự kiến hơn 1 nghìn tỷ USD. | Một nguồn rủi ro tài chính bổ sung trong quá trình tài trợ AI. |
Khủng hoảng diện rộng chưa phải kết cục tất yếu
Cổ phiếu AI giảm giá không nhất thiết dẫn đến khủng hoảng tài chính toàn hệ thống. Các phân tích vẫn ghi nhận nhiều hướng phát triển khác nhau, cùng một số kết quả kinh doanh tích cực từ AI.
Trong báo cáo tháng 9/2026 của Ada Lovelace Institute, bốn kịch bản được nêu gồm duy trì diễn biến hiện tại, khủng hoảng hệ thống, sụp đổ trong ngành và tăng tốc công nghệ mạnh mẽ. Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cũng thừa nhận tiềm năng hỗ trợ tăng trưởng kinh tế của AI, đồng thời cảnh báo rủi ro tài chính từ quá trình mở rộng nhanh.
| Doanh nghiệp | Kết quả được ghi nhận | Mốc thời gian |
|---|---|---|
| Microsoft | Doanh thu định kỳ hằng năm từ AI đạt 37 tỷ USD. | Được đề cập trong báo cáo ngày 23/7. |
| Amazon Web Services | Doanh thu tăng 28%. | Quý I. |
Microsoft và Amazon Web Services cho thấy hoạt động kinh doanh vẫn có những kết quả tích cực. Tuy nhiên, câu hỏi còn lại là lợi nhuận từ AI có tăng đủ nhanh để bù chi phí hạ tầng, đáp ứng nghĩa vụ nợ và hỗ trợ mức định giá cổ phiếu hay không.
Tổng kết
Đợt bán tháo chứng khoán toàn cầu phản ánh lo ngại về khoảng cách giữa chi tiêu AI và lợi nhuận thực tế. Khả năng tạo dòng tiền, hiệu quả dự án và nghĩa vụ nợ của các doanh nghiệp công nghệ là những yếu tố quyết định mức độ rủi ro, trong khi khủng hoảng tài chính diện rộng vẫn chỉ là một kịch bản.



