Nhiều tập đoàn lớn ở Mỹ đang cắt giảm nhân sự để dồn nguồn lực cho AI. Ở Nhật Bản, các doanh nghiệp lớn lại đi theo hướng ngược lại: tuyển thêm người có kỹ năng AI để đẩy nhanh quá trình ứng dụng.
Một khảo sát gần đây với khoảng 250 công ty niêm yết tại Nhật cho thấy 28% doanh nghiệp đang mở rộng lực lượng lao động có hiểu biết về AI để hỗ trợ tự động hóa. Tỷ lệ này phản ánh cách tiếp cận thận trọng hơn của doanh nghiệp Nhật, trong khi mức độ áp dụng AI trên toàn nền kinh tế vẫn còn thấp.
- Doanh nghiệp Nhật ưu tiên tuyển người có kỹ năng AI thay vì thay thế hàng loạt lao động.
- Mức độ áp dụng AI tại Nhật vẫn thấp hơn đáng kể so với mức trung bình của nhóm nước OECD được nêu.
- Thiếu chiến lược, thiếu nhân sự chuyên môn và yêu cầu quản trị đang là các nút thắt chính.
Doanh nghiệp Nhật chưa chọn cách cắt giảm mạnh để đổi lấy AI
Ở Mỹ, AI gắn với các đợt tinh giản nhân sự tại nhiều tên tuổi lớn như Amazon, Microsoft, Meta và Oracle. Theo Layoffs.fyi, trong quý I/2026 có 92.000 lao động công nghệ trên toàn cầu mất việc. Nhưng tại Nhật, phần lớn doanh nghiệp chưa đi theo mô hình tái cấu trúc mạnh tay dựa trên AI.
Trong bối cảnh nước này vẫn thiếu lao động dài hạn, AI được nhìn nhận chủ yếu như công cụ hỗ trợ con người thay vì thay thế hoàn toàn. Cách tiếp cận này đặt trọng tâm vào việc tự động hóa các khâu đơn giản để giữ hiệu suất vận hành, còn các phần việc phức tạp hơn vẫn cần con người xử lý.
Mức độ ứng dụng AI ở Nhật vẫn thấp hơn nhiều nền kinh tế khác
Theo OECD, tỷ lệ áp dụng AI tại Nhật năm 2025 đạt 26,5% trong lĩnh vực tài chính và 14,5% trong sản xuất. Hai con số này thấp hơn rõ rệt so với mức trung bình của nhóm bảy quốc gia mà OECD so sánh, lần lượt là 60,4% và 44,1%.
Điều đó cho thấy Nhật Bản vẫn đang ở giai đoạn xây nền cho một hệ sinh thái AI có khả năng cạnh tranh. Vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở cách doanh nghiệp tổ chức lại quy trình để đưa AI vào vận hành thực tế.
Thiếu chiến lược là rào cản lớn hơn thiếu công nghệ
Tại AI Forum của chính phủ Nhật hồi tháng 4, Akiko Murakami, Giám đốc AI Safety Institute, cho rằng doanh nghiệp không nên để công nghệ tự quyết định hướng đi. Bà nói việc áp dụng AI cần xuất phát từ mục tiêu vận hành rõ ràng, thay vì chạy theo công nghệ chỉ vì nó đang được quan tâm.
“Sẽ là lý tưởng nếu con người có thể rà soát mọi quyết định liên quan đến thanh toán. Điều quan trọng là đơn giản hóa tối đa các hoạt động đơn giản và ưu tiên nguồn lực con người cho những việc phức tạp hơn.”
– Akiko Murakami, Giám đốc AI Safety Institute
Miku Hirano, Giám đốc điều hành Cinnamon AI, cũng cho rằng nhiều doanh nghiệp Nhật đang thiếu một chiến lược AI thực sự. Phát biểu tại Sushi Tech 2026 ở Tokyo, bà nói việc triển khai AI không tự động mang lại kết quả nếu doanh nghiệp không tổ chức lại quy trình, công việc và chỉ số đánh giá hiệu quả.
“Doanh nghiệp Nhật thường tìm đến chúng tôi với suy nghĩ rằng nếu áp dụng AI thì mọi thứ sẽ ổn. Nhưng để thành công, câu chuyện không chỉ nằm ở công nghệ. Bạn phải tái cấu trúc toàn bộ hoạt động, quy trình làm việc và KPI.”
– Miku Hirano, CEO Cinnamon AI
Nhu cầu nhân sự AI tăng lên, nhưng vẫn thiếu người có chuyên môn
Thị trường AI của Nhật được Report Ocean dự báo sẽ tăng từ 20 tỷ USD hiện tại lên 538 tỷ USD vào năm 2035. Khi doanh nghiệp mở rộng ứng dụng AI, nhu cầu với các vị trí như tư vấn AI, quản lý dữ liệu và chuyên gia quản trị cũng tăng theo.
Một khảo sát của Deloitte Tohmatsu Group vào tháng 1/2026 cho thấy khoảng 50% trong số 1.000 giám đốc điều hành được hỏi đã đề cập đến kinh nghiệm thực hành AI của ứng viên trong phỏng vấn. Điều này cho thấy doanh nghiệp không chỉ tìm người biết về AI trên lý thuyết, mà còn cần người có thể làm việc trực tiếp với hệ thống và quy trình liên quan.
Chính phủ Nhật dự báo đến năm 2040 sẽ thiếu khoảng 3,4 triệu lao động chuyên về AI và robot. Dù doanh nghiệp muốn mở rộng ứng dụng, việc duy trì, điều chỉnh và cập nhật các hệ thống AI vẫn đòi hỏi nguồn nhân lực đáng kể, chứ không phải một khoản đầu tư xong là có thể vận hành ổn định.
Quản trị và niềm tin trở thành điều kiện để AI đi vào lõi hoạt động
Khi AI chuyển từ thử nghiệm sang hạ tầng cốt lõi của doanh nghiệp, bài toán không còn là năng lực kỹ thuật đơn thuần. Các nhà điều hành sẽ phải xác định mức độ chấp nhận rủi ro, tốc độ triển khai và phạm vi sử dụng AI trong từng bộ phận.
Với các lĩnh vực như bảo hiểm hay thanh toán, quyết định tự động có thể tạo ra rủi ro tài chính lớn nếu thiếu kiểm soát. Vì vậy, doanh nghiệp cần cơ chế quản trị đủ chặt để đánh giá và xác minh kết quả do AI tạo ra. Điểm mấu chốt ở Nhật lúc này không chỉ là áp dụng AI nhanh hơn, mà là khiến AI đủ tin cậy để có thể sử dụng ở quy mô lớn.
Tổng kết
Trái với xu hướng cắt giảm nhân sự để nhường chỗ cho AI ở một số công ty Mỹ, doanh nghiệp Nhật đang thiên về tuyển thêm người có kỹ năng AI và dùng công nghệ như công cụ hỗ trợ. Dữ liệu hiện có cho thấy mức độ áp dụng AI tại Nhật vẫn thấp, trong khi thiếu chiến lược, thiếu nhân sự chuyên môn và yêu cầu quản trị đang là các rào cản chính.
