Nhật Bản đang đối mặt với tranh luận lớn về AI khi Bộ trưởng số Hisashi Matsumoto cảnh báo nước này có thể trở thành một “thuộc địa AI” nếu không thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc.
Tranh luận xoay quanh dự luật cho phép nhà phát triển AI huấn luyện mô hình bằng một số dữ liệu cá nhân nhạy cảm mà không cần xin phép, trong đó có hồ sơ y tế và tiền án. Vấn đề này phản ánh áp lực giữa thúc đẩy năng lực AI và bảo vệ quyền riêng tư.
- Nhật Bản đang thúc đẩy khung pháp lý mới để hỗ trợ phát triển AI.
- Dự luật gây tranh cãi vì liên quan đến dữ liệu cá nhân nhạy cảm và quyền riêng tư.
- Khoảng cách chi tiêu AI với Mỹ và Trung Quốc là lý do chính khiến Tokyo tăng tốc chính sách.
Dự luật AI gây tranh cãi tại Quốc hội Nhật Bản
Dự luật AI ở Nhật Bản đang tạo ra chia rẽ rõ rệt giữa chính phủ và phe đối lập. Văn bản sửa đổi đã qua Hạ viện và hiện chuyển sang Thượng viện, nơi các nghị sĩ đối lập phản đối vì lo ngại rò rỉ dữ liệu và làm suy yếu bảo vệ quyền riêng tư.
Matsumoto cho rằng thay đổi này không dẫn đến việc làm lộ thông tin cá nhân. Theo cách ông giải thích, phạm vi truy cập dữ liệu mở rộng chỉ phục vụ các trường hợp sử dụng thống kê liên quan đến phát triển AI.
“Thuộc địa AI” là cách Tokyo mô tả rủi ro tụt hậu
“Thuộc địa AI” là cách Nhật Bản mô tả nguy cơ phụ thuộc vào nền tảng, mô hình và hạ tầng do các cường quốc công nghệ khác chi phối. Cách diễn đạt này được dùng để nhấn mạnh rằng chậm phát triển AI có thể khiến Nhật Bản mất quyền chủ động trong lĩnh vực chiến lược.
Trong phát biểu tại một cuộc họp báo, Matsumoto nói Nhật Bản cần thúc đẩy phát triển AI nếu không muốn rơi vào trạng thái phụ thuộc. Câu nói này đặt trọng tâm vào yếu tố năng lực công nghệ hơn là một tranh luận đơn thuần về pháp lý.
Khoảng cách đầu tư AI giữa Nhật Bản với Mỹ và Trung Quốc
Khoảng cách chi tiêu cho AI là một trong những lý do khiến Tokyo tăng tốc chính sách. Từ 2019 đến 2023, Mỹ chi khoảng 329 tỷ USD cho nghiên cứu AI trong nước, Trung Quốc chi khoảng 133 tỷ USD, còn Nhật Bản chỉ chi khoảng 10 tỷ USD.
Chênh lệch lớn này đã thúc đẩy Tokyo thay đổi quy định trợ cấp, cấp thêm tài trợ và đẩy mạnh điều chỉnh pháp lý. Chính phủ cũng tìm cách thu hút các công ty công nghệ Mỹ làm ăn tại Nhật Bản và hỗ trợ các dự án nội địa như SoftBank, Sakura Internet cùng một số nhà sản xuất chip trong nước.
Nhật Bản đang theo đuổi chủ quyền AI theo nhiều hướng khác nhau
Chính sách AI của Nhật Bản hiện không đi theo một mô hình duy nhất. Một số quan chức và nghị sĩ muốn xây dựng năng lực AI nội địa mạnh hơn, trong khi một nhóm khác cho rằng ưu tiên nên là đa dạng hóa nhà cung cấp để tránh phụ thuộc vào một quốc gia hay doanh nghiệp duy nhất.
Quan điểm thứ hai đang được chú ý trong nội bộ đảng Dân chủ Tự do cầm quyền. Akihisa Shiozaki nói mục tiêu cốt lõi là bảo đảm tự chủ mà không bị lệ thuộc vào bất kỳ nước, công ty hay nhà cung cấp nào.
Chính phủ Nhật Bản sẽ cập nhật kế hoạch AI cơ bản
Chính phủ Nhật Bản đang sửa đổi Kế hoạch AI Cơ bản trong mùa hè này, với dự thảo được kỳ vọng sẽ tăng cường các điều khoản về chủ quyền gắn với an ninh quốc gia. Đây là bước tiếp theo sau loạt tranh luận về dữ liệu, năng lực công nghệ và mức độ phụ thuộc vào bên ngoài.
Ở tầm quốc tế, Liên minh châu Âu cũng vừa công bố gói chủ quyền công nghệ nhằm củng cố các ngành cloud, AI và bán dẫn trong nước, đồng thời giảm phụ thuộc vào các công ty công nghệ Mỹ.
Tổng kết
Tranh luận về AI tại Nhật Bản đang xoay quanh hai mục tiêu cùng lúc: thúc đẩy năng lực công nghệ và giữ vững quyền riêng tư. Việc Quốc hội xử lý dự luật và cập nhật kế hoạch AI cơ bản sẽ là các mốc cần theo dõi tiếp theo.
