Bồi thẩm đoàn California kết luận Meta và YouTube chịu trách nhiệm đáng kể vì các tác hại sức khỏe tinh thần do thiết kế nền tảng gây ra, tạo tiền lệ pháp lý được giới chuyên gia so sánh với các vụ kiện ngành thuốc lá thập niên 1990.
Phán quyết tại Los Angeles không chỉ gắn trách nhiệm dân sự với “thiết kế gây nghiện”, mà còn mở đường cho nhiều vụ kiện tương tự nhắm vào các nền tảng mạng xã hội, trong bối cảnh các gia đình cho rằng trẻ em bị tổn hại khi sử dụng sản phẩm số từ nhỏ.
- Meta và YouTube bị xác định có vai trò đáng kể gây tổn hại sức khỏe tinh thần cho người dùng vì cách thiết kế nền tảng.
- Tòa tuyên bồi thường và phạt bổ sung tổng cộng 6 triệu USD, phân bổ trách nhiệm cụ thể cho từng công ty.
- Vụ án được xem là “chuông báo động” cho các vụ kiện hàng loạt khác, trong khi các công ty công nghệ tuyên bố kháng cáo.
Bồi thẩm đoàn California quy trách nhiệm cho Meta và YouTube vì thiết kế nền tảng
Hội đồng xét xử xác định Meta và YouTube góp phần đáng kể gây tổn hại sức khỏe tinh thần cho nguyên đơn, với trọng tâm là cách các nền tảng được thiết kế.
Vụ việc khép lại tại Tòa Thượng thẩm Quận Los Angeles sau 6 tuần xét xử, bắt đầu từ cuối tháng 1. Nguyên đơn là một phụ nữ trẻ, trong hồ sơ tòa được nêu là K.G.M. (Kaley), cho biết cô bị nghiện Instagram và YouTube từ khi còn nhỏ.
Bồi thẩm đoàn bắt đầu nghị án vào thứ Sáu, ngày 13/3 và mất gần 44 giờ trong 9 ngày để đi đến kết luận. Các luật sư và chuyên gia pháp lý gọi đây là phán quyết mang tính lịch sử, do đặt trách nhiệm pháp lý lên “tính năng/thiết kế” thay vì chỉ nội dung do người dùng tạo.
Mức bồi thường và phạt bổ sung được phân bổ rõ ràng giữa hai công ty
Tòa tuyên tổng cộng 6 triệu USD, gồm 3 triệu USD bồi thường thiệt hại và 3 triệu USD phạt bổ sung, trong đó Meta gánh phần lớn.
Với khoản bồi thường thiệt hại 3 triệu USD, Meta chịu 70% còn YouTube chịu phần còn lại. Ngoài ra, khoản phạt bổ sung là 3 triệu USD, Meta trả 2,1 triệu USD và YouTube trả 900.000 USD.
Khi phán quyết được công bố, các gia đình có con được cho là bị mạng xã hội gây hại đã ôm nhau bên ngoài tòa. Hai bồi thẩm viên cũng trao đổi với báo chí về quá trình cân nhắc và mục tiêu răn đe của quyết định.
Bồi thẩm viên và luật sư nhấn mạnh yếu tố “trách nhiệm giải trình”
Các phát biểu sau phiên tòa cho thấy bồi thẩm đoàn tập trung vào việc áp dụng luật theo hồ sơ trình bày, đồng thời gửi thông điệp rằng hành vi bị cho là gây hại là không thể chấp nhận.
Chủ tọa bồi thẩm đoàn, người chỉ nêu tên Matthew, cho biết họ cố gắng không để cảm xúc cá nhân chi phối: “Chúng tôi bám sát việc tuân theo luật và cách nó được trình bày trước chúng tôi.”
Một bồi thẩm viên khác, Victoria, nói thẳng về thông điệp răn đe: “Chúng tôi muốn họ phải ‘cảm nhận’ điều đó. Chúng tôi muốn họ nhận ra điều này là không thể chấp nhận.”
“Trong nhiều năm, các công ty mạng xã hội đã thu lợi khi nhắm vào trẻ em, đồng thời che giấu các đặc điểm thiết kế gây nghiện và nguy hiểm được tích hợp trong nền tảng. Hôm nay, cuối cùng chúng ta cũng có trách nhiệm giải trình.”
– Mark Lanier, luật sư
Meta và Google dự kiến kháng cáo phán quyết
Meta phản đối kết luận của tòa và cho biết sẽ kháng cáo; phía Google cũng dự kiến kháng cáo.
Meta lập luận rằng sức khỏe tinh thần của thanh thiếu niên “vô cùng phức tạp” và cho rằng không thể quy nguyên nhân về một ứng dụng đơn lẻ. Trong khi đó, Google cũng được nêu là sẽ theo đuổi kháng cáo liên quan đến phán quyết trong vụ việc này.
Một phán quyết khác tại New Mexico khiến áp lực pháp lý với Meta gia tăng
Chỉ một ngày trước đó, một bồi thẩm đoàn tại New Mexico kết luận Meta cố ý vi phạm luật bảo vệ người tiêu dùng của bang, dẫn đến mức bồi thường rất lớn.
Tổng Chưởng lý Raúl Torrez cáo buộc Meta không bảo vệ trẻ em khỏi các kẻ săn mồi trực tuyến. Vụ việc tại New Mexico dẫn đến 375 triệu USD tiền bồi thường thiệt hại, làm gia tăng áp lực pháp lý và dư luận lên công ty.
Nhiều ý kiến hoài nghi liệu tiền phạt có đủ thay đổi hành vi của Big Tech
Không ít quan điểm cho rằng các khoản tiền phạt có thể bị các tập đoàn xem như chi phí kinh doanh nếu không kéo theo thay đổi cấu trúc hoặc ràng buộc sản phẩm.
Một phóng viên của Fox Business viết trên X rằng nếu kết cục “chỉ là tiền phải trả”, thì đó giống như “một vé phạt chạy quá tốc độ” vì các công ty có nguồn tiền mặt rất lớn: chia sẻ trên X của Susan Li.
Bài lập luận nhấn mạnh Meta thu về hơn 100 tỷ USD mỗi năm, vì vậy mức phạt 375 triệu USD có thể không tạo thay đổi căn bản và dễ bị coi là chi phí vận hành. Quan điểm tương tự cũng được đưa ra với Google, khi các phán quyết trước đây về thế độc quyền tìm kiếm không dẫn đến việc tách công ty hay cải tổ lớn, mà chỉ có các điều chỉnh giới hạn.
Vụ án Los Angeles được xem là “phép thử” cho làn sóng kiện tụng trên diện rộng
Vụ kiện tại Los Angeles có thể trở thành thước đo cho các vụ kiện tương tự ở California và cấp liên bang, nhắm vào nhiều nền tảng mạng xã hội.
Tài liệu cho biết TikTok và Snap từng là bị đơn nhưng đã dàn xếp trước khi phiên tòa bắt đầu, dù vẫn liên quan trong các thủ tục pháp lý khác. Điều này cho thấy rủi ro kiện tụng có thể được quản trị bằng thỏa thuận, nhưng các cáo buộc cốt lõi về tác hại sức khỏe tinh thần vẫn tiếp tục xuất hiện ở nhiều hồ sơ.
Một phiên tòa cấp liên bang dự kiến diễn ra vào mùa hè tại Bắc California, kết hợp các khiếu nại từ các học khu và phụ huynh trên toàn nước Mỹ против Meta, YouTube, TikTok và Snap về cáo buộc gây tổn hại sức khỏe tinh thần cho người dùng trẻ.
Những câu hỏi thường gặp
Bồi thẩm đoàn California kết luận điều gì về Meta và YouTube?
Họ kết luận Meta và YouTube chịu trách nhiệm đáng kể vì gây tổn hại sức khỏe tinh thần cho người dùng thông qua cách thiết kế nền tảng, thay vì chỉ dựa trên hành vi người dùng hay nội dung riêng lẻ.
Tổng số tiền Meta và YouTube phải trả trong vụ Los Angeles là bao nhiêu?
Tổng cộng 6 triệu USD, gồm 3 triệu USD bồi thường thiệt hại và 3 triệu USD phạt bổ sung. Meta trả 70% phần bồi thường, và chịu 2,1 triệu USD trong phần phạt bổ sung; YouTube trả phần còn lại và 900.000 USD phạt bổ sung.
Vì sao phán quyết này được xem là có tính tiền lệ?
Các chuyên gia cho rằng đây là bước ngoặt khi tòa tập trung vào “đặc điểm thiết kế gây nghiện/nguy hại” của sản phẩm, từ đó có thể thúc đẩy các vụ kiện tương tự và gây áp lực thay đổi cách vận hành của các nền tảng.
Meta và Google có chấp nhận phán quyết không?
Không. Meta tuyên bố không đồng ý và sẽ kháng cáo, cho rằng sức khỏe tinh thần tuổi teen rất phức tạp và không thể quy cho một ứng dụng. Google cũng dự kiến kháng cáo.
Vụ kiện liên bang sắp tới liên quan đến những công ty nào?
Phiên tòa cấp liên bang dự kiến vào mùa hè ở Bắc California sẽ kết hợp các khiếu nại trên toàn nước Mỹ nhằm vào Meta, YouTube, TikTok và Snap về cáo buộc gây hại sức khỏe tinh thần cho người dùng trẻ.
