Reuters cho biết Nobitex, sàn crypto lớn nhất của Iran, được thành lập bởi hai anh em thuộc một gia đình có quan hệ chính trị sâu trong nước.
Cuộc điều tra công bố ngày 1/5 nói rằng Ali và Mohammad Kharrazi đã đăng ký sàn này từ năm 2018 dưới một họ khác là Aghamir Mohammad Ali, khiến mối liên hệ với gia đình Kharrazi không xuất hiện công khai trong nhiều năm.
Gia đình Kharrazi và cách che mối liên hệ trên giấy tờ
Reuters cho biết họ lần ra liên hệ gia đình qua hồ sơ doanh nghiệp, dữ liệu ngân hàng và dữ liệu đăng ký tên miền. Email dùng để đăng ký tên miền Nobitex năm 2017 có chứa họ Kharrazi và gắn với một tổ chức từ thiện tôn giáo do cha của hai anh em điều hành.
Theo bài điều tra, ông của hai anh em từng tham gia Hội đồng Chuyên gia, cơ quan chọn ra lãnh tụ tối cao của Iran, và từng dạy riêng Mojtaba Khamenei. Cha của họ, giáo sĩ Bagher Kharrazi, là người sáng lập một tổ chức chính trị Iran mang tên Hezbollah, không liên quan với lực lượng cùng tên ở Lebanon, đồng thời tham gia xây dựng lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran sau cuộc cách mạng năm 1979. Reuters cũng cho biết gia đình Kharrazi có quan hệ thông gia với cả ba lãnh tụ tối cao của Iran.
Amir Hosein Rad, CEO của Nobitex và cũng là người đồng sáng lập sàn, không thuộc gia đình này.
Dòng tiền bị nghi liên quan đến các tổ chức bị trừng phạt
Reuters dẫn các phân tích từ nhiều công ty theo dõi dữ liệu blockchain và cho biết Nobitex đã xử lý khối lượng đáng kể liên quan đến các tổ chức Iran bị trừng phạt, gồm Ngân hàng Trung ương Iran và Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran. Bài điều tra được đăng ba ngày sau khi Bộ Tài chính Mỹ, vào ngày 28/4, áp trừng phạt mạng lưới mà họ gọi là cơ sở hạ tầng “shadow banking” của Iran. Nobitex không bị đưa vào danh sách trừng phạt đợt đó.
Các ước tính về quy mô giao dịch có liên quan cũng khác nhau. Elliptic xác định khoảng 366 triệu USD giao dịch đáng ngờ. Chainalysis đưa ra con số khoảng 68 triệu USD. Crystal Intelligence cho biết các chuyển khoản trực tiếp từ các ví bị trừng phạt vào khoảng 22 triệu USD. Reuters lưu ý rằng cả ba ước tính nhiều khả năng vẫn thấp hơn dòng tiền thực tế.
Elliptic cũng cho biết các ví liên quan đến Ngân hàng Trung ương Iran đã gửi khoảng 347 triệu USD tới Nobitex trong nửa đầu năm 2025. Một nhà đầu tư sớm là Mohammad Bagher Nahvi, hiện là phó chủ tịch Safiran Airport Services, doanh nghiệp đã bị Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt vào tháng 9/2022 vì vai trò phối hợp các chuyến bay liên quan đến vận chuyển máy bay không người lái của Iran sang Nga.
Reuters cũng dẫn lại thông tin từ tháng 10/2024, khi các nhà nghiên cứu OSINT đã xác định một số cổ đông của Nobitex có liên hệ với lãnh tụ tối cao Iran và với Mohsen Rezaee Mirqaed, người sáng lập Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran. Cuộc điều tra lần này nêu đích danh các cá nhân liên quan.
Nobitex vẫn hoạt động trong thời gian gián đoạn internet
Theo Reuters, trong đợt mất kết nối internet tại Iran vào đầu cuộc xung đột, Nobitex vẫn vận hành. Crystal Intelligence nói với Reuters rằng hơn 100 triệu USD đã đi qua sàn trong giai đoạn này, tương đương khoảng một phần năm khối lượng giao dịch thông thường, và khoảng 54 triệu USD đã được rút kể từ khi giao tranh bắt đầu.
NetBlocks ước tính chỉ 1% đến 2% người Iran còn truy cập internet qua danh sách cho phép do chính phủ kiểm soát. Nobitex nằm trong danh sách đó.
Phản ứng từ Nobitex và khoảng trống còn lại trong hồ sơ công khai
Reuters cho biết Nobitex và bất kỳ thành viên nào của gia đình Kharrazi đều không nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ, Anh hoặc EU. Trong phản hồi gửi Reuters, Nobitex phủ nhận có liên hệ với chính phủ, nói rằng sàn “chưa bao giờ là một bộ phận của chính quyền” và cho rằng các giao dịch bất hợp pháp chỉ chiếm phần nhỏ trong hoạt động chung, đồng thời diễn ra mà ban quản lý không biết. Sàn này nói có khoảng 11 triệu người dùng, tương đương khoảng 70% giao dịch crypto ở Iran.
Reuters cũng nhắc lại rằng trước đó đã từng đưa tin Binance xử lý khoảng 7,8 tỷ USD giao dịch cho người dùng Nobitex, bất chấp các lệnh trừng phạt của Mỹ. Tuy vậy, gói trừng phạt ngày 28/4 vẫn không gọi tên Nobitex. Hiện chưa rõ vì sao sàn này tiếp tục đứng ngoài danh sách, cũng như mức độ đầy đủ của các ước tính dòng tiền mà các công ty phân tích đưa ra.
Tổng kết
Điểm cốt lõi của cuộc điều tra là mối liên hệ giữa Nobitex với một gia đình có vị thế chính trị lớn ở Iran, cùng các dữ liệu cho thấy sàn này có thể đã xử lý dòng tiền đáng kể liên quan đến các thực thể bị trừng phạt. Tuy nhiên, phần dữ liệu công khai hiện nay vẫn chưa đủ để chốt chắc toàn bộ quy mô giao dịch, vai trò của từng cá nhân, và lý do Nobitex chưa bị đưa vào danh sách trừng phạt của Mỹ, Anh hoặc EU.
