Washington gia hạn miễn trừ ngắn hạn với dầu Nga, bất chấp sức ép từ EU và lo ngại về lập trường với Moscow
Bộ Tài chính Mỹ đã giữ nguyên một miễn trừ ngắn hạn liên quan đến dầu Nga, cho phép xử lý thêm các lô hàng dầu thô và sản phẩm dầu đã được xếp lên tàu trước ngày 17/4. Quyết định này diễn ra trong lúc EU đặt câu hỏi vì sao Washington nới áp lực lên Moscow khi chiến sự ở Ukraine vẫn tiếp diễn.
Miễn trừ mới kéo dài đến 16/5, nhưng phạm vi vẫn có giới hạn
Giấy phép mới của Bộ Tài chính Mỹ áp dụng với dầu Nga và các sản phẩm dầu được xếp lên tàu tính đến ngày 17/4, và có hiệu lực đến ngày 16/5. Nó thay thế một miễn trừ 30 ngày trước đó đã hết hạn vào ngày 11/4.
Phạm vi này không áp dụng cho các giao dịch liên quan đến Iran, Cuba hoặc Triều Tiên. Nói cách khác, đây không phải là việc dỡ bỏ toàn bộ trừng phạt, nhưng vẫn tạo thêm khoảng trống để xử lý các lô hàng dầu Nga đang ở trên biển.
EU nêu thắc mắc về cách Washington cân bằng giữa trừng phạt và an ninh cung ứng
Ủy viên Thương mại châu Âu Maros Sefcovic cho biết ông đã trao đổi với Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent vào ngày thứ Sáu về vấn đề này. Theo ông, phía Mỹ giải thích rằng việc gia hạn nhằm hỗ trợ các nước nghèo hơn, vốn phụ thuộc nhiều vào dầu nhập khẩu.
Sefcovic nói ông hiểu rằng biện pháp này sẽ không được lặp lại trong tương lai và được đưa ra vì một số quốc gia có thu nhập thấp đang ở trong tình thế rất khó khăn. Bessent cũng đưa ra lập luận tương tự trước Thượng viện Mỹ trong tuần này, cho rằng việc gia hạn thêm 30 ngày xuất phát từ các yêu cầu hỗ trợ của những nước dễ bị tổn thương trong bối cảnh các cuộc họp mùa xuân của IMF và Ngân hàng Thế giới.
Mỹ đã tạm dừng một phần các hạn chế với dầu Nga từ đầu tháng 3, sau khi Iran đóng eo biển Hormuz đối với tàu thuyền. Khi đó, mục tiêu của Washington là giữ dòng cung ứng dầu không bị gián đoạn và tránh để giá dầu tăng mạnh. Trước đó, giá dầu đã vượt 100 USD mỗi thùng trong giai đoạn căng thẳng ở vùng Vịnh.
Tới ngày 13/4, Mỹ tiếp tục gia hạn miễn trừ đến 16/5. Sau đó, ngày 19/4, chính quyền Trump lại cho phép các nước mua dầu Nga đang bị trừng phạt trên biển trong khoảng một tháng nữa, trong lúc một số nghị sĩ chỉ trích Nhà Trắng là quá mềm với Moscow.
Phát ngôn của Bộ Tài chính khi đó nhấn mạnh yếu tố nguồn cung. Một người phát ngôn nói cơ quan này muốn bảo đảm dầu vẫn sẵn có cho những nơi cần đến, trong lúc các cuộc đàm phán với Iran được đẩy nhanh.
Tuy vậy, cách giải thích này tạo ra sự lệch nhịp khi Bessent trước đó chỉ hai ngày nói rằng Washington sẽ không gia hạn miễn trừ dầu Nga. Ông cũng cho biết Mỹ sẽ không kéo dài một miễn trừ riêng đối với dầu Iran vốn sắp hết hạn vào Chủ nhật.
Ukraine tiếp tục tấn công hạ tầng dầu của Nga, làm suy yếu xuất khẩu và nguồn thu
Miễn trừ của Mỹ không đồng nghĩa với việc Nga hưởng lợi đầy đủ từ giá dầu cao. Từ ngày 21/3, Ukraine đã tăng cường các đợt tấn công tầm xa vào cảng và hạ tầng năng lượng của Nga để làm gián đoạn khâu bốc dỡ và làm chậm dòng dầu lên tàu chở.
Mục tiêu của Kyiv là ngăn Nga tận dụng giai đoạn giá dầu tăng để chuyển hóa sản lượng thành doanh thu. Điều này đặc biệt đáng chú ý khi giá dầu đã vượt 100 USD mỗi thùng trong tháng 3 và tháng 4 do lo ngại nguồn cung toàn cầu bị siết lại.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cho biết trong tháng 3, Nga đã mất ít nhất 2,3 tỷ USD doanh thu từ dầu khí do các đòn tấn công tầm xa của Ukraine. Ông cũng nói trong bài phát biểu video ngày 19/4 rằng chiến dịch này vẫn đang tiếp diễn trong tháng 4.
Cơ quan tình báo đối ngoại của Ukraine dẫn số liệu từ S&P Global Platts cho thấy lượng dầu Nga trung chuyển giảm 300.000 thùng/ngày trong tháng 3, còn dòng sản phẩm tinh chế giảm 200.000 thùng/ngày.
Tình hình trong tháng 4 có thể còn xấu hơn. Một tờ báo kinh doanh của Nga cho biết xuất khẩu đã xuống mức thấp nhất kể từ mùa hè 2024 và có thể chạm đáy thấp nhất kể từ năm 2023 vào cuối tháng.
Reuters dẫn nguồn thạo tin cho biết xuất khẩu yếu buộc Nga phải cắt sản lượng dầu thô thêm 300.000 đến 400.000 thùng/ngày trong tháng 4. Trong khi đó, người đứng đầu tình báo quân sự Thụy Điển Thomas Nilsson từng nói Nga sẽ cần giá dầu duy trì trên 100 USD mỗi thùng suốt cả năm mới đủ bù thâm hụt ngân sách năm nay.
Tổng kết
Việc Mỹ gia hạn miễn trừ dầu Nga đến 16/5 cho thấy Washington vẫn ưu tiên xử lý rủi ro nguồn cung trong ngắn hạn, dù điều này gây tranh cãi về mức độ gây sức ép lên Moscow. Trên thực tế, tác động lên Nga còn phụ thuộc vào cả việc các lô hàng có được vận chuyển bình thường hay không và khả năng Ukraine tiếp tục đánh vào hạ tầng xuất khẩu dầu của nước này.
Với thị trường dầu, điểm cần theo dõi là liệu miễn trừ này có được kéo dài thêm hay không, và liệu các diễn biến tại Iran, Ukraine và tuyến vận tải biển có tiếp tục làm thay đổi cán cân cung ứng trong những tuần tới.
