Cuộc chiến Trump-Iran đã làm gián đoạn hơn 500 triệu thùng dầu toàn cầu, xóa hơn 50 tỷ USD giá trị dầu thô và đẩy rủi ro nguồn cung năng lượng lên mức rất cao.
Đây là cú sốc lớn với thị trường dầu và khí vì tác động không chỉ nằm ở giá, mà còn ở vận chuyển, tồn kho và chuỗi cung ứng. Dù một số tuyến hàng hải đã mở lại, quá trình phục hồi vẫn được dự báo kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
- Hơn 500 triệu thùng dầu và condensate đã biến mất khỏi nguồn cung toàn cầu trong khoảng bảy tuần.
- EO biển Hormuz là điểm nghẽn then chốt, nơi bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể làm giá dầu biến động mạnh.
- Khôi phục hạ tầng dầu khí và LNG trong khu vực có thể mất từ vài tháng đến vài năm.
Vì sao cú sốc nguồn cung này được xem là rất lớn?
Đây không phải một biến động ngắn hạn nhỏ lẻ mà là gián đoạn ở quy mô hệ thống. Theo dữ liệu Kpler, lượng dầu thiếu hụt tương đương mức tiêu thụ rất lớn của thị trường toàn cầu, đủ để tạo áp lực lên giá, dự trữ và luồng thương mại quốc tế.
Phần hụt này gồm cả dầu thô và condensate chưa kịp ra thị trường. Khi một khối lượng lớn như vậy không thể lưu thông bình thường, các nhà giao dịch phải tính lại chi phí vận chuyển, khả năng dự trữ và mức độ an toàn của các tuyến cung ứng.
EO biển Hormuz ảnh hưởng thế nào đến giá dầu?
EO biển Hormuz là điểm nghẽn quan trọng nhất trong câu chuyện này vì nó kiểm soát một phần lớn dòng chảy năng lượng toàn cầu. Chỉ cần tuyến này bị đe dọa đóng lại, thị trường đã lập tức phản ứng bằng xác suất giá dầu Mỹ vượt 100 USD mỗi thùng.
Trên thực tế, các dự báo thị trường cho thấy khoảng 44% khả năng giá dầu Mỹ vượt mốc 100 USD trong tháng này nếu Iran lại phong tỏa eo biển. Điều đó cho thấy rủi ro địa chính trị đang được phản ánh rất nhanh vào kỳ vọng giá.
Phát biểu của Iran và Mỹ cũng khiến tâm lý thị trường chưa ổn định. Iran nói eo biển vẫn mở sau thỏa thuận ngừng bắn liên quan đến Lebanon, trong khi ông Trump cho biết có thể sớm đạt một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh nhưng chưa nêu thời điểm rõ ràng.
Di chuyển của tàu LNG và tàu dầu cho thấy điều gì?
Các dữ liệu theo dõi tàu cho thấy một số tàu LNG từ Qatar đang tiến về EO biển Hormuz, cùng với một đoàn tàu chở dầu đã di chuyển qua khu vực. Điều này phản ánh việc tuyến vận tải có thể mở lại, nhưng chưa đồng nghĩa với việc chuỗi cung ứng đã trở lại bình thường.
Nếu các tàu LNG đi qua thuận lợi, đó sẽ là lô hàng LNG đầu tiên qua eo biển kể từ khi chiến sự bắt đầu ngày 28/2. Tuy nhiên, việc đi lại tạm thời thông suốt không xóa được thiệt hại đã xảy ra với hạ tầng, công suất xuất khẩu và niềm tin của thị trường.
Trước xung đột, EO biển Hormuz xử lý khoảng một phần năm thương mại LNG toàn cầu. Qatar là nước xuất khẩu LNG lớn thứ hai, nhưng các cuộc tấn công đã làm giảm 17% công suất xuất khẩu của nước này, làm gia tăng sức ép lên thị trường khí đốt.
Mức độ thiệt hại đối với dầu và khí sẽ kéo dài bao lâu?
Tác động không dừng ở vài ngày hay vài tuần. Dữ liệu cho thấy việc sửa chữa có thể khiến 12,8 triệu tấn mỗi năm bị rút khỏi nguồn cung trong ba đến năm năm, còn những mỏ dầu nặng ở Kuwait và Iraq cần bốn đến năm tháng để trở lại mức sản lượng bình thường.
Trong tháng 4, tồn kho dầu thô trên bờ toàn cầu giảm khoảng 45 triệu thùng, và từ cuối tháng 3, mức gián đoạn đã lên tới khoảng 12 triệu thùng mỗi ngày. Các con số này cho thấy nguồn cung khu vực vẫn rất căng thẳng dù tuyến đường biển đã phần nào hoạt động trở lại.
Thiệt hại với các nhà máy lọc dầu và tổ hợp khí LNG ở Ras Laffan cũng làm chậm quá trình hồi phục. Vì vậy, thị trường có thể còn phải đối mặt với rủi ro thiếu hụt và biến động giá trong một thời gian dài.
Nhà đầu tư và người theo dõi thị trường cần chú ý điều gì?
Điểm cần theo dõi nhất là tình trạng mở hay đóng của EO biển Hormuz, vì đây là yếu tố có thể làm thay đổi nhanh kỳ vọng giá dầu và khí. Bên cạnh đó, tiến độ phục hồi sản lượng ở Kuwait, Iraq và Qatar sẽ quyết định mức độ thiếu hụt kéo dài bao lâu.
Diễn biến đàm phán giữa Mỹ, Iran và các bên liên quan cũng rất quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ rủi ro địa chính trị. Nếu căng thẳng giảm bớt, thị trường có thể ổn định hơn; ngược lại, bất kỳ tín hiệu phong tỏa nào cũng sẽ lập tức khuấy động giá năng lượng.
Tổng kết
Cú sốc nguồn cung do chiến sự Trump-Iran đã tạo ra ảnh hưởng sâu đến dầu thô, LNG và logistics toàn cầu. Dù một số luồng vận tải đang hoạt động lại, thị trường vẫn phải theo dõi sát EO biển Hormuz và tiến độ khôi phục hạ tầng năng lượng trong khu vực.
