Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết Tổng thống Trump không có thẩm quyền pháp lý để áp thuế diện rộng theo IEEPA, buộc Nhà Trắng phải nhanh chóng chuyển sang các cơ sở pháp lý khác nhằm duy trì “bức tường thuế quan”.
Để tránh khoảng trống chính sách sau phán quyết, chính quyền triển khai thuế tạm thời 15% trong 150 ngày theo Section 122 và mở điều tra theo Section 301, hướng tới thiết lập mức thuế có hiệu lực lâu hơn và khó bị thách thức hơn trước tòa.
- Tòa án Tối cao Mỹ bác cơ sở áp thuế diện rộng theo IEEPA, khiến chính quyền phải đổi “đường pháp lý”.
- Thuế tạm 15% trong 150 ngày theo Section 122 tạo thời gian để điều tra Section 301 có thể dẫn đến thuế dài hạn.
- Chiến lược mới đối mặt rủi ro chậm tiến độ, trả đũa, kiện tụng và mâu thuẫn mục tiêu giữa hồi hương sản xuất và doanh thu thuế.
Phán quyết 6-3 của Tòa án Tối cao làm thay đổi nền tảng pháp lý của thuế quan
Ngày 20/02, Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết 6-3 rằng Tổng thống Trump không có thẩm quyền áp thuế quan diện rộng dựa trên IEEPA, khiến chính quyền phải tìm cơ chế khác để duy trì mức thuế.
Phán quyết được nêu trong tài liệu chính thức của Tòa án Tối cao Mỹ, kết luận IEEPA không phải cơ sở hợp lệ để triển khai thuế quan diện rộng theo cách mà Nhà Trắng đã áp dụng trước đó.
Chi tiết phán quyết có thể xem tại tài liệu phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ. Ngay sau đó, chính quyền công bố kế hoạch hai bước nhằm “cứu” chương trình thuế quan bằng các kênh pháp lý khác.
Thuế tạm 15% trong 150 ngày theo Section 122 tạo “khoảng đệm” chính sách
Chính quyền áp thuế 15% lên hầu hết hàng nhập khẩu trong 150 ngày theo Section 122 của Đạo luật Thương mại 1974 để duy trì lực đẩy trong khi chờ quy trình pháp lý dài hơn.
Động thái này được mô tả như giải pháp tạm thời “áp trên diện rộng” trong thời hạn hữu hạn, thay vì dựa vào quyền khẩn cấp như trước. Mục tiêu là tránh việc thuế quan sụt giảm ngay lập tức sau phán quyết IEEPA, đồng thời cho phép Nhà Trắng triển khai bước thứ hai có tính bền vững hơn.
Điều tra Section 301 nhắm vào hành vi thương mại không công bằng và công suất dư thừa
Các cuộc điều tra theo Section 301 nhằm xác định liệu các đối tác thương mại có thực hiện hành vi thương mại không công bằng, đặc biệt liên quan đến công suất sản xuất vượt xa nhu cầu thị trường.
Quy trình Section 301 được khởi động song song để tạo nền tảng áp thuế có “tuổi thọ” dài hơn so với biện pháp 150 ngày. Tài liệu công bố điều tra theo Section 301 được đăng tại văn bản Section 301 của USTR.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết các cuộc điều tra sẽ xem các quốc gia bị nhắm đến có “chơi đúng luật” trong thương mại hay không. Theo mô tả của cuộc điều tra, trọng tâm là cáo buộc chính phủ nước ngoài để ngành công nghiệp phát triển công suất lớn hơn đáng kể so với mức cần thiết cho nhu cầu thực, dẫn đến dư cung hàng hóa trên thị trường quốc tế.
Nếu kết luận có hành vi không công bằng, Mỹ có thể áp thuế lên hàng hóa của các nước liên quan theo khung Section 301. Đây là cơ chế nhắm mục tiêu theo bằng chứng điều tra, khác với cách dựng rào thuế quan bao trùm mà chính quyền từng theo đuổi.
Mục tiêu đưa thuế quan “về mức cũ” trong 5 tháng và kỳ vọng vượt qua thách thức pháp lý
Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tin rằng mức thuế sẽ quay lại “mức cũ” trong 5 tháng và nhấn mạnh Section 301 đã vượt qua hơn 4.000 thách thức pháp lý.
Phát biểu này cho thấy chính quyền đặt cược vào độ vững của Section 301 khi đối mặt tranh chấp tại tòa, trái với việc IEEPA đã bị Tòa án Tối cao bác bỏ làm nền tảng áp thuế quan diện rộng.
“Tôi tin chắc rằng mức thuế quan sẽ trở về mức cũ trong vòng năm tháng.”
– Scott Bessent, Bộ trưởng Tài chính Mỹ
Bessent cũng lập luận rằng Section 301 đã “vượt qua hơn 4.000 thách thức pháp lý”, hàm ý cơ sở lập luận pháp lý lần này được xem là cứng hơn. Tuy nhiên, bài toán thực thi vẫn phụ thuộc tiến độ điều tra và phản ứng của các đối tác thương mại.
Kế hoạch nhắm tới khôi phục mức thuế quan trước mùa hè 2026
Chính quyền kỳ vọng thuế tạm 15% giúp “câu giờ” để hoàn tất quy trình Section 301 và đưa mức thuế về mục tiêu trước mùa hè 2026.
Lập luận của phía Mỹ là điều tra dựa trên bằng chứng và tiền lệ pháp lý của Section 301 có thể giúp chương trình đứng vững trước tòa. Tài liệu định hướng mục tiêu mức thuế theo mốc thời gian được nêu tại kế hoạch nghị trình chính sách thương mại 2026.
Rủi ro tiến độ vì quy trình Section 301 cần thời gian và tham vấn công chúng
Ngay cả khi đẩy nhanh, điều tra Section 301 có thể không kịp hoàn tất trước khi mốc 150 ngày của thuế tạm Section 122 kết thúc.
Các cuộc điều tra thường đòi hỏi thời gian thu thập hồ sơ, tham vấn công chúng và hoàn thiện kết luận. Điều này tạo ra “khoảng trống rủi ro” nếu thuế tạm hết hiệu lực trước khi cơ chế thuế mới được ban hành.
Trong giai đoạn đó, các đối tác thương mại có thể chọn trả đũa, xin miễn trừ, hoặc tái cấu trúc chuỗi cung ứng để giảm tác động lên người tiêu dùng Mỹ. Ngoài ra, tranh chấp tại WTO hoặc các vụ kiện mới trong nước Mỹ có thể làm tiến trình chậm lại hoặc bị chặn.
Mâu thuẫn mục tiêu giữa hồi hương sản xuất và duy trì nguồn thu thuế quan
Nếu thuế quan thành công kéo sản xuất về Mỹ, nhập khẩu giảm và nguồn thu thuế quan giảm; nhưng nếu cần thu thuế, nhập khẩu phải tiếp tục, khiến mục tiêu hồi hương việc làm khó đạt.
Các nhà kinh tế và phân tích chỉ ra đây là mâu thuẫn nội tại của chiến lược thuế quan. Thuế quan vừa được kỳ vọng là đòn bẩy để dịch chuyển sản xuất, vừa được coi như nguồn thu ngân sách. Hai mục tiêu này có thể triệt tiêu nhau trong thực tế vận hành.
Trong bối cảnh IEEPA không còn là “nền khẩn cấp”, “bức tường thương mại” mất trụ cột pháp lý cũ. Dù Section 301 cho phép áp thuế có mục tiêu theo từng nhóm vấn đề, nó vẫn không tạo ra rào cản bao trùm quy mô lớn như kế hoạch ban đầu.
Tuyên bố liên quan đến phán quyết IEEPA được USTR đăng tại thông cáo của Đại sứ Greer về quyết định IEEPA. Về dài hạn, hiệu quả còn phụ thuộc mức độ các quốc gia đồng ý giảm công suất dư thừa trên quy mô toàn cầu.
Định hướng chính sách thương mại được giữ nguyên: bảo vệ việc làm Mỹ và thương mại công bằng
Jamieson Greer nói định hướng không đổi: bảo vệ việc làm Mỹ và đảm bảo thương mại công bằng với các đối tác, dù cơ sở pháp lý triển khai thuế quan đã phải điều chỉnh.
“Bảo vệ việc làm của người Mỹ và đảm bảo chúng ta có thương mại công bằng với các đối tác thương mại.”
– Jamieson Greer, Đại diện Thương mại Mỹ
Hình ảnh thông báo liên quan từ tài khoản USTR có thể xem tại: @USTradeRep trên X.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao Tòa án Tối cao bác cơ sở áp thuế theo IEEPA?
Tòa án Tối cao cho rằng Tổng thống không có thẩm quyền pháp lý để áp các mức thuế quan diện rộng bằng IEEPA theo cách đã thực hiện, nên chính quyền phải chuyển sang các cơ chế khác trong luật thương mại.
Section 122 và Section 301 khác nhau thế nào trong kế hoạch thuế quan?
Section 122 được dùng để áp thuế tạm 15% trong 150 ngày, tạo khoảng đệm ngắn hạn. Section 301 là quy trình điều tra hành vi thương mại không công bằng, có thể dẫn đến các mức thuế mục tiêu và kéo dài hơn nếu kết luận có cơ sở.
Điều tra Section 301 đang nhắm tới vấn đề gì?
Trọng tâm là cáo buộc các chính phủ nước ngoài cho phép công suất sản xuất vượt nhu cầu thị trường, gây dư cung hàng hóa toàn cầu, và các hành vi thương mại bị coi là không công bằng.
Rủi ro lớn nhất của cách tiếp cận mới là gì?
Rủi ro chính là tiến độ điều tra có thể không kịp trước hạn 150 ngày, cùng khả năng trả đũa, kiện tụng trong nước Mỹ hoặc tranh chấp tại WTO làm trì hoãn hay làm yếu hiệu lực thuế quan.
Vì sao nói có mâu thuẫn giữa hồi hương sản xuất và doanh thu thuế quan?
Nếu thuế quan giúp giảm nhập khẩu và đưa nhà máy về Mỹ, nguồn thu thuế sẽ giảm theo vì ít hàng chịu thuế hơn. Ngược lại, nếu cần duy trì thu thuế, nhập khẩu phải tiếp tục, khiến mục tiêu hồi hương sản xuất khó đạt đồng thời.
