Cơ quan phản gián Ba Lan cho rằng sàn Zondacrypto từng nằm dưới quyền kiểm soát của một nhóm tội phạm Nga.
Thông tin này xuất hiện đúng lúc nền tảng giao dịch này đang gặp khủng hoảng thanh khoản, dừng rút tiền trong tháng này và trở thành tâm điểm của tranh cãi chính trị ở Warsaw quanh dự luật quản lý tiền mã hóa.
ABW nói gì về quyền kiểm soát Zondacrypto?
Theo báo Gazeta Wyborcza dẫn nguồn từ Cơ quan An ninh Nội địa Ba Lan (ABW), Zondacrypto đã bị nhóm Tambov kiểm soát từ năm 2018. Đây là một trong những tổ chức tội phạm có tổ chức lâu đời và lớn nhất của Nga. ABW cho rằng việc mua lại diễn ra thông qua một trung gian người Ba Lan, khi nền tảng này còn mang tên BitBay và đang gặp khó khăn.
Tờ báo cho biết ba công ty đăng ký tại UAE, do đồng sáng lập BitBay là Sylwester Suszek đứng tên, đã chính thức mua cổ phần. Tuy nhiên, nguồn vốn cho thương vụ này được cho là đến từ nhóm tội phạm Nga. ABW cũng tin rằng “mafia Tambov” đã trả “hàng chục triệu euro” trong hai lần để giành quyền kiểm soát nền tảng.
Một nguồn tin được báo này dẫn lại nói rằng các cổ đông của Zonda đã được một doanh nhân Ba Lan, người có làm ăn với nhóm này trong thị trường nhiên liệu, giới thiệu với các đối tượng Nga.
Nhóm Tambov là ai?
Tên tiếng Nga của nhóm này là “Tambovskaya Bratva”. Nhóm được hình thành vào cuối thập niên 1980 tại St. Petersburg, trước khi Liên Xô tan rã. Cái tên Tambov xuất phát từ tỉnh Tambov, nơi phần lớn thành viên sáng lập sinh ra. Trong các năm sau đó, nhóm này được xem là một trong những tổ chức tội phạm mạnh nhất của Nga.
Vladimir Kumarin, còn gọi là Barsukov, một trong những người sáng lập và lãnh đạo nhóm, đã bị kết án 24 năm tù giam vào năm 2019 vì vai trò trong việc lập ra tổ chức tội phạm này. Theo Bits.media, ảnh hưởng của nhóm Tambov kéo dài đến cuối những năm 2000 và được cho là có liên hệ với các nhân vật chính trị, gồm cả một số người trong giới cầm quyền.
Zondacrypto đang gặp vấn đề gì?
Khó khăn của Zondacrypto bắt đầu từ đầu tháng này, khi sàn ngừng xử lý rút tiền trong lúc có nghi ngờ về thanh khoản. Một số báo Ba Lan dẫn báo cáo của công ty tình báo thị trường Recoveris cho biết dự trữ của nền tảng đã giảm hơn 99%.
Giám đốc điều hành hiện tại, Przemysław Kral, ban đầu bác bỏ các cáo buộc này nhưng sau đó thừa nhận sàn không còn truy cập được một ví chứa 4.500 BTC. Ông nói Sylwester Suszek đã không bàn giao khóa khi chuyển quyền điều hành cho đội ngũ lãnh đạo mới vài năm trước. Suszek mất tích từ tháng 2, 2022.
Hiện Kral cũng được cho là mất liên lạc, sau khi im lặng từ giữa tháng 4, thời điểm ông lần cuối bình luận về tình hình công ty trên mạng xã hội. Một số nguồn tin cho biết các đơn từ chức đã khiến sàn không còn ban điều hành, website gần như không hoạt động và dữ liệu người dùng có thể đã xuất hiện trên darknet.
Thiệt hại và hướng điều tra hiện nay
Các công tố viên Ba Lan đã mở điều tra về vụ sụp đổ này và cho biết khoảng 30.000 người có thể đã mất hơn 95 triệu USD khi sàn dừng giao dịch của khách hàng. Tuy nhiên, dữ liệu hiện có chưa cho thấy toàn bộ quy mô thiệt hại cuối cùng cũng như mức độ liên quan giữa vấn đề thanh khoản, quyền kiểm soát nội bộ và các cáo buộc hình sự.
Vụ việc còn gắn với tranh cãi chính trị. Thủ tướng Donald Tusk cáo buộc Zondacrypto tài trợ cho các sự kiện và tổ chức chính trị để vận động chống lại dự luật tiền mã hóa do chính phủ đề xuất. Dự luật của liên minh trung tả do ông Tusk lãnh đạo đã hai lần bị Tổng thống Karol Nawrocki phủ quyết. Quốc hội Ba Lan gần đây cũng không thể vượt qua quyền phủ quyết này. Ba Lan phải điều chỉnh khung pháp lý tiền mã hóa theo quy định MiCA của Liên minh châu Âu trước tháng 7.
Cuộc đối đầu này đã làm căng thẳng thêm tranh luận ở Warsaw, khi ông Tusk cáo buộc tổng thống và các đồng minh trong quốc hội đang phục vụ lợi ích của Nga. Hiện chưa có thêm chi tiết nào xác nhận đầy đủ các cáo buộc về quyền sở hữu, nguồn vốn hay mức độ tác động chính trị của Zondacrypto.
Tổng kết
Vụ Zondacrypto kết hợp cùng lúc ba lớp vấn đề: cáo buộc kiểm soát bởi nhóm tội phạm Nga, khủng hoảng vận hành với việc dừng rút tiền, và xung đột chính trị về khung pháp lý tiền mã hóa tại Ba Lan. Dù các cáo buộc hiện được nêu ra khá nặng, nhiều chi tiết vẫn dựa trên báo cáo và nguồn gián tiếp, nên cần thêm dữ liệu điều tra độc lập để xác định phần nào là sự thật pháp lý và phần nào mới chỉ là nghi vấn.
