OpenAI đã thảo luận với giới chức tại Washington về khả năng để chính phủ Mỹ nắm 5% cổ phần công ty, tương đương khoảng 43 tỷ USD theo định giá 852 tỷ USD.
Đề xuất này gắn với nỗ lực của Sam Altman nhằm tìm một cách chia sẻ lợi ích từ AI với công chúng, đồng thời giảm áp lực chính trị trước kế hoạch IPO được chú ý rộng rãi.
- OpenAI được cho là đang bàn về phương án chính phủ Mỹ nắm 5% cổ phần.
- Ý tưởng này còn được mở rộng sang một cơ chế chia sẻ cổ phần từ các công ty AI lớn của Mỹ.
- Động thái diễn ra khi Washington tăng sử dụng cổ phần vốn hóa nhà nước trong một số doanh nghiệp.
OpenAI muốn gắn AI với một cơ chế “quyền sở hữu công chúng”
OpenAI là tâm điểm của cuộc thảo luận về việc dùng cổ phần để chia sẻ giá trị do AI tạo ra. Sam Altman đã nêu quan điểm rằng một mô hình sở hữu công khai có thể là cách trực tiếp hơn để phân bổ lợi ích này.
Sam Altman đã trao đổi ý tưởng đó với Donald Trump, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent. Cách tiếp cận này không chỉ áp dụng riêng cho OpenAI mà còn được bàn rộng hơn cho các nhà phát triển AI lớn tại Mỹ.
Trong kịch bản rộng hơn, mỗi công ty AI hàng đầu của Mỹ có thể góp 5% cổ phần vào một quỹ công. Mô hình này được so sánh với Alaska Permanent Fund, quỹ đầu tư từ doanh thu dầu mỏ rồi phân phối lợi ích gắn với nguồn tài sản đó cho chính quyền bang và người dân.
Danh sách có thể gồm Anthropic, Alphabet thông qua Google, Meta Platforms và các công ty AI khác của Mỹ. Hiện chưa rõ ý tưởng này sẽ được triển khai theo hình thức nào hoặc có nhận được đồng thuận chính trị hay không.
Đề xuất của OpenAI nằm trong bối cảnh giám sát pháp lý với AI ngày càng chặt
OpenAI và Anthropic đều đã đối mặt với các đợt rà soát từ Mỹ khiến tiến độ tung ra mô hình mới chậm lại. Một số nghị sĩ Cộng hòa và cố vấn của Trump muốn siết chặt quản lý hơn với lĩnh vực này.
Về mặt thị trường, IPO trong tương lai của OpenAI hoặc Anthropic sẽ mở rộng quyền sở hữu sang nhóm nhà đầu tư lớn hơn. Điều đó cũng có thể tạo ra mức tăng giá trị giấy tờ đáng kể cho các bên đang nắm cổ phần hiện tại.
Sam Altman cũng đã trao đổi với Thượng nghị sĩ Bernie Sanders, người đề xuất đi xa hơn nhiều so với mức 5% và muốn các công ty AI lớn của Mỹ chuyển gần 50% cổ phần vào một quỹ tài sản quốc gia. Trước đó, OpenAI từng kêu gọi một quỹ tài sản công để mọi công dân đều có phần trong tăng trưởng do AI tạo ra.
Trong tháng 5, OpenAI Foundation cho biết xã hội có thể cần những cơ chế tạo ra “lợi ích bền vững” và giúp người dân có “tiếng nói và phần lợi ích” trước khi các quyết định kinh tế lớn được hoàn tất. Quan điểm đó cho thấy OpenAI đang theo đuổi cách tiếp cận mang tính thể chế hơn thay vì chỉ nói về tăng trưởng doanh nghiệp.
Washington đang mở rộng việc nắm cổ phần ở doanh nghiệp bằng nguồn hỗ trợ liên bang
Chính phủ Mỹ dưới nhiệm kỳ thứ hai của Trump đã đầu tư khoảng 21 tỷ USD thông qua 16 thương vụ doanh nghiệp, chuyển một số khoản hỗ trợ liên bang thành cổ phần vốn chủ sở hữu. Cách làm này cho thấy Washington đang dùng quyền sở hữu như một công cụ chính sách.
Khoản nắm giữ lớn nhất được biết đến là Intel, nơi chính phủ Mỹ nắm khoảng 10% sau khi phần hỗ trợ gắn với CHIPS Act được chuyển thành cổ phần ở mức 20,47 USD mỗi cổ phiếu. Giá trị vị thế này hiện được theo dõi là tăng khoảng 40 tỷ USD, tương đương mức lãi khoảng 370%.
Chính phủ Mỹ cũng nắm cổ phần ở MP Materials, với tỷ lệ ước tính gần 15% sau một thỏa thuận theo từng đợt. Vị thế này được theo dõi là tăng khoảng 136% và đi kèm hợp đồng mua nam châm đất hiếm kéo dài 10 năm với Lầu Năm Góc.
Danh mục của chính phủ Mỹ còn có L3Harris Technologies, nơi vị thế cổ phần đang bị ghi nhận lỗ 11%, và GlobalFoundries, một khoản nắm giữ nhỏ trong mảng gia công bán dẫn đang vượt S&P 500. Ngoài ra, còn bốn vị thế công khai khác chưa được nêu tên đầy đủ trong dữ liệu được công bố.
Nhà đầu tư nên theo dõi điều gì tiếp theo?
OpenAI là trường hợp đáng chú ý vì đề xuất cổ phần dành cho chính phủ Mỹ có thể trở thành tiền lệ cho toàn ngành AI. Điều cần theo dõi là liệu đề xuất này có tiến thêm một bước trong các cuộc trao đổi chính sách hay không.
Bên cạnh đó, việc Washington tiếp tục dùng cổ phần thay cho một phần hỗ trợ công sẽ ảnh hưởng đến cách các doanh nghiệp công nghệ và bán dẫn tiếp cận vốn nhà nước. Với nhóm AI, tác động thực tế còn phụ thuộc vào mức độ giám sát pháp lý và kế hoạch IPO của từng công ty.
Tổng kết
Đề xuất để chính phủ Mỹ nắm 5% cổ phần OpenAI phản ánh xu hướng đưa lợi ích từ AI vào một cơ chế chia sẻ rộng hơn, đồng thời cho thấy Washington đang ngày càng sử dụng cổ phần như một công cụ chính sách.
