Jeff Bezos cho rằng trí tuệ nhân tạo sẽ tạo ra tình trạng thiếu lao động và nâng mức sống toàn cầu, nhưng dữ liệu việc làm ở Mỹ lại cho thấy tác động của AI phức tạp hơn nhiều.
Thay vì một “cú sốc thất nghiệp” diện rộng, bức tranh hiện tại nghiêng về việc tuyển dụng chậm lại, nhất là ở nhóm lao động trẻ và các vị trí đầu vào, trong khi mức độ ứng dụng AI trong doanh nghiệp tiếp tục tăng.
- AI chưa tạo ra làn sóng sa thải hàng loạt như lo ngại ban đầu.
- Tác động rõ hơn nằm ở việc giảm tuyển dụng, đặc biệt với lao động junior.
- Đào tạo lại có ích, nhưng các chương trình nhắm riêng vào vai trò nặng AI có thể đi kèm bất lợi về thu nhập.
AI tác động đến việc làm theo cách nào?
AI đang làm thay đổi thị trường lao động chủ yếu qua tốc độ tuyển dụng chậm lại, không phải chỉ qua cắt giảm nhân sự hàng loạt.
New York Fed cho biết họ thấy rất ít dấu hiệu cho thấy nhu cầu lao động giảm vì doanh nghiệp áp dụng AI. Trong khi đó, tuyển dụng ở các công việc lập trình viên junior tại Mỹ đã giảm 55% so với năm 2019.
Dữ liệu của Federal Reserve cho thấy khoảng một phần tư người lao động Mỹ hiện dùng AI tạo sinh trong công việc và 81% nói công cụ này giúp tiết kiệm thời gian. Cùng lúc, Census Bureau ghi nhận khoảng 18% doanh nghiệp đã triển khai AI vào cuối năm 2025.
Những con số nào cho thấy thị trường lao động đang yếu đi?
Thị trường việc làm đang chịu áp lực từ nhiều phía, trong đó AI chỉ là một phần của bức tranh lớn hơn.
S&P 500 đã cắt hơn 400.000 vị trí trong 12 tháng qua, đánh dấu năm đầu tiên số việc làm giảm kể từ 2016. Challenger, Gray & Christmas thống kê gần 50.000 việc làm bị cắt liên quan đến AI do doanh nghiệp Mỹ công bố từ đầu năm 2026, tương đương khoảng 17% tổng số thông báo sa thải trong năm.
Goldman Sachs ước tính AI đã làm giảm khoảng 16.000 việc làm mỗi tháng khỏi tăng trưởng bảng lương tại Mỹ trong năm qua. Tuy vậy, nhiều phân tích vẫn cho rằng tín hiệu nổi bật nhất là doanh nghiệp tuyển ít hơn, nhất là ở nhóm nhân sự mới vào nghề.
Vì sao người mới ra trường chịu rủi ro lớn hơn?
Người mới ra trường chịu rủi ro cao hơn vì AI đang thay thế hoặc thu hẹp các công việc đầu vào vốn là bước khởi điểm để tích lũy kinh nghiệm.
ILO ước tính 75 triệu việc làm trên toàn cầu đối mặt với rủi ro tự động hóa từ AI tạo sinh. Ở các nước thu nhập cao, con số này tăng thêm 5,1%, tương đương khoảng 30 triệu vị trí. ILO cũng cho biết phụ nữ đối mặt với rủi ro tự động hóa cao gấp 2,5 lần nam giới.
Một cách nhìn khác là tác động của AI không nằm ở việc xóa sổ toàn bộ nghề nghiệp ngay lập tức, mà ở việc làm mỏng dần các nấc thang nghề nghiệp ở tầng dưới. Điều này khiến cơ hội cho người mới vào thị trường trở nên hẹp hơn.
Đào tạo lại có giúp cải thiện thu nhập không?
Đào tạo lại có thể giúp người lao động cải thiện thu nhập, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào loại chương trình học.
Một nghiên cứu của New York Fed trên hơn 1,6 triệu hồ sơ đào tạo cho thấy người lao động ở các ngành chịu tác động của AI nếu được đào tạo lại có thể kiếm thêm khoảng 1.470 USD mỗi quý so với nhóm chỉ được hỗ trợ tìm việc.
Tuy nhiên, những người được đào tạo để làm các vai trò đậm tính AI lại chịu mức phạt thu nhập 29% so với nhóm theo đuổi đào tạo rộng hơn. Điều này cho thấy đào tạo lại không phải lúc nào cũng tạo ra kết quả giống nhau.
Quan điểm của Jeff Bezos và Sam Altman đang thay đổi ra sao?
Jeff Bezos và Sam Altman đều đã bày tỏ sự thận trọng hơn trước những lo ngại về tác động xã hội của AI.
Sam Altman nói ông đã “khá sai” về hệ quả kinh tế – xã hội của AI sau khi thử để AI xử lý Slack và email cá nhân, qua đó nhận ra con người vẫn coi trọng tương tác thật. Cùng thời điểm, Meta bắt đầu cắt khoảng 8.000 nhân sự và nói việc tái cấu trúc có liên quan đến đầu tư AI.
Jeff Bezos gần đây cũng bác bỏ quan điểm rằng AI sẽ dẫn tới thất nghiệp hàng loạt, cho rằng năng suất tăng lên cuối cùng sẽ khiến doanh nghiệp cần thêm nhân lực hơn là sa thải ồ ạt. Dù vậy, dữ liệu việc làm hiện có vẫn cho thấy thị trường lao động đang bị ảnh hưởng theo hướng chậm tuyển dụng và tái cơ cấu vai trò.
Tổng kết
AI chưa tạo ra một làn sóng thất nghiệp đồng loạt, nhưng nó đang làm giảm nhu cầu tuyển dụng ở nhiều vị trí, đặc biệt là nhóm lao động trẻ. Các số liệu hiện tại cho thấy tác động của công nghệ này đến việc làm là có thật, dù biểu hiện còn phân tán và chưa đồng đều.
