Xung đột tại Iran đang đẩy kinh tế châu Âu tiến gần “lạm phát đình trệ” khi giá năng lượng tăng mạnh làm chi phí đầu vào leo thang, trong khi tăng trưởng kinh doanh giảm tốc rõ rệt.
Cú sốc giá dầu từ căng thẳng ở Vịnh Ba Tư lan nhanh sang Liên minh châu Âu, làm dấy lên lo ngại cho doanh nghiệp, nhà hoạch định chính sách và cả định hướng lãi suất, tăng trưởng, lạm phát trong các quý tới.
- PMI sơ bộ khu vực đồng euro giảm còn 50,5, sát ngưỡng suy giảm, phản ánh rủi ro tăng trưởng trì trệ.
- Giá năng lượng và gián đoạn chuỗi cung ứng đẩy chi phí đầu vào lên mức cao nhất hơn 3 năm, làm nóng lại rủi ro lạm phát.
- EU trì hoãn đề xuất cấm vĩnh viễn dầu Nga trong bối cảnh rủi ro nguồn cung và biến động giá nhiên liệu gia tăng.
Châu Âu đối mặt rủi ro lạm phát đình trệ khi giá năng lượng tăng
Dữ liệu khảo sát cho thấy hoạt động kinh doanh khu vực đồng euro giảm tốc trong tháng 3, trong khi chi phí đầu vào tăng mạnh do giá năng lượng và chậm trễ nguồn cung, tạo điều kiện cho kịch bản lạm phát đình trệ.
Xung đột ở Vịnh Ba Tư, sau các cuộc không kích phối hợp của Mỹ và Israel nhằm vào Iran vào cuối tháng 2, được cho là đã gây tác động kinh tế rõ rệt lên châu Âu. Khi giá năng lượng leo thang, chi phí đầu vào của doanh nghiệp tăng lên mức cao nhất trong hơn 3 năm, còn hoạt động kinh doanh của khu vực đồng euro giảm xuống mức thấp nhất gần 1 năm trong tháng 3.
Theo khảo sát Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) sơ bộ của S&P Global, tổng hoạt động sản xuất và dịch vụ giảm còn 50,5 từ mức 51,9 của tháng trước. Khảo sát được công bố tại trang PMI của S&P Global. Mốc 50 là ranh giới giữa tăng trưởng và suy giảm, nên mức 50,5 cho thấy nền kinh tế đang tiến sát trạng thái co hẹp.
PMI khu vực đồng euro phát tín hiệu tăng trưởng yếu đi rõ rệt
PMI sơ bộ giảm xuống 50,5 cho thấy nhu cầu và sản lượng đang hạ nhiệt, đưa nền kinh tế tiến gần ngưỡng suy giảm, đặc biệt do hai đầu tàu Đức và Pháp chậm lại.
Những số liệu thấp nhất trong 10 tháng chủ yếu đến từ Đức và Pháp, hai nền kinh tế lớn nhất khu vực đồng euro. Ở cả hai nước, giá đầu vào tăng mạnh, phần lớn do chi phí năng lượng và đứt gãy chuỗi cung ứng. Giá bán đầu ra cũng tăng, nhưng không tăng tương xứng với tốc độ tăng của chi phí, hàm ý biên lợi nhuận có thể chịu áp lực.
S&P Global đánh giá dữ liệu mới nhất phù hợp với kịch bản tăng trưởng GDP khu vực đồng euro giảm xuống dưới 0,1% trong quý I. Cùng lúc, hình ảnh “tiến gần đình trệ” đi kèm dấu hiệu lạm phát giá tiêu dùng có thể tăng tốc hướng về 3%.
“PMI sơ bộ khu vực đồng euro đang gióng lên hồi chuông cảnh báo lạm phát đình trệ khi chiến sự ở Trung Đông đẩy giá tăng vọt trong khi bóp nghẹt tăng trưởng.”
– Chris Williamson, Kinh tế trưởng phụ trách doanh nghiệp, S&P Global Market Intelligence
Gián đoạn qua eo biển Hormuz làm rủi ro dầu khí toàn cầu tăng cao
Việc eo biển Hormuz bị tác động đã làm giá năng lượng tăng mạnh, vì tuyến này nắm khoảng 20% lượng vận chuyển dầu và khí toàn cầu, kéo theo chi phí sản xuất tại châu Âu leo thang.
Giá năng lượng tăng mạnh sau khi Iran trên thực tế đóng eo biển Hormuz, nơi chiếm khoảng 20% hoạt động vận chuyển dầu và khí toàn cầu. Cú sốc này nhanh chóng truyền vào giá nhiên liệu và điện, từ đó tăng chi phí vận hành trong các ngành sản xuất, logistics và dịch vụ tại EU.
Đồng thời, thời gian giao hàng của nhà cung cấp kéo dài lên mức cao nhất kể từ tháng 8/2022, tức giai đoạn ngay sau khi cuộc chiến Nga–Ukraine bước vào giai đoạn leo thang. Điều này làm chi phí dự trữ, chi phí vốn lưu động tăng, và khiến doanh nghiệp khó lên kế hoạch sản xuất ổn định.
Kỳ vọng về sản lượng tương lai cũng ghi nhận mức giảm lớn nhất kể từ khi chiến sự Nga–Ukraine bắt đầu, phản ánh tâm lý phòng thủ của doanh nghiệp trước rủi ro chi phí cao kéo dài và nhu cầu yếu.
ECB bị đặt vào thế khó giữa tăng trưởng chậm và lạm phát cao
Khi tăng trưởng suy yếu nhưng lạm phát có nguy cơ tăng lại, ECB sẽ phải cân nhắc cẩn trọng các quyết định chính sách tiếp theo để tránh làm trầm trọng thêm rủi ro lạm phát đình trệ.
Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã hạ dự báo tăng trưởng của khu vực đồng euro và đồng thời nâng triển vọng lạm phát cho cả năm. ECB cũng giữ lãi suất ở mức 2%, nhưng bối cảnh mới khiến dư địa điều hành trở nên nhạy cảm hơn: nới lỏng quá nhanh có thể làm lạm phát dai dẳng, còn thắt chặt hoặc giữ chặt quá lâu có thể làm tăng trưởng suy kiệt.
Trong những tuần và tháng tới, nếu giá năng lượng tiếp tục biến động mạnh, ECB có thể phải ưu tiên “phụ thuộc dữ liệu” hơn nữa, theo dõi sát chỉ báo PMI, xu hướng giá đầu vào, tiền lương và kỳ vọng lạm phát để hạn chế rủi ro chính sách gây sốc.
EU trì hoãn đề xuất cấm vĩnh viễn dầu Nga giữa áp lực nguồn cung
Ủy ban châu Âu trì hoãn việc trình đề xuất cấm vĩnh viễn dầu và sản phẩm dầu mỏ Nga, phản ánh sự thận trọng khi rủi ro nguồn cung và giá nhiên liệu trong EU đang tăng lên.
Nhiều quan chức cấp cao EU, bao gồm Ủy viên Kinh tế Valdis Dombrovskis, bày tỏ lo ngại về kịch bản lạm phát đình trệ tương tự giai đoạn khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970. Trong khi đó, người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Fatih Birol, cảnh báo thiệt hại kinh tế từ chiến sự với Iran có thể còn lớn hơn tổng tác động của các cú sốc dầu mỏ và cuộc chiến Nga–Ukraine.
Trong bối cảnh này, Ủy ban châu Âu đã trì hoãn đề xuất ban hành lệnh cấm vĩnh viễn nhập khẩu dầu và sản phẩm dầu mỏ của Nga vào EU. Người phát ngôn chính sách năng lượng Anna-Kaisa Itkonen không nêu ngày trình lại, nhưng cho biết Ủy ban vẫn “cam kết thực hiện đề xuất”. Dự thảo luật dự kiến công bố ngày 15/4 đã bị gỡ khỏi lịch công bố.
EU trước đó cam kết loại bỏ dầu thô Nga bằng một đạo luật riêng trong tháng 5/2025, nhưng chưa đưa ra dự thảo đúng hạn; đến tháng 12, Ủy ban thông báo đề xuất sẽ được công bố vào đầu năm 2026. Tuy vậy, mới chỉ một số quốc gia thành viên nộp kế hoạch quốc gia để đa dạng hóa nguồn cung theo yêu cầu.
Dự luật thuộc lộ trình REPowerEU. EU đã đặt mục tiêu chấm dứt nhập khí đốt Nga, gồm LNG vào cuối năm 2026 và khí đốt đường ống vào mùa thu 2027. Với dầu Nga, dù đã bị hạn chế theo các gói trừng phạt, Hungary và Slovakia vẫn có các ngoại lệ nhờ quyền phủ quyết. Khác với trừng phạt thương mại cần đồng thuận 27/27, sáng kiến lập pháp chỉ cần đa số đủ điều kiện.
Căng thẳng quanh đường ống Druzhba làm rủi ro “khóa van” tăng thêm
Tranh cãi về việc khôi phục trung chuyển dầu Nga qua đường ống Druzhba đang làm rủi ro nguồn cung EU phức tạp hơn, trong khi giá nhiên liệu dễ bị đẩy lên do các điểm nghẽn địa chính trị.
Hungary và Slovakia đang mâu thuẫn với Brussels và Kyiv về việc nối lại trung chuyển dầu Nga qua đường ống Druzhba. Hai nước cáo buộc Ukraine cố tình trì hoãn sửa chữa sau khi tuyến ống thời Liên Xô bị hư hại trong một cuộc tấn công bằng drone của Nga, và đang làm chậm một khoản vay 90 tỷ EUR cho quốc gia bị xâm lược.
Kết hợp với rủi ro tại Vịnh Ba Tư, các cuộc chiến gần châu Âu làm gia tăng khả năng “tắt van dầu” theo nhiều hướng, qua đó đẩy giá nhiên liệu tăng trên toàn EU. Với doanh nghiệp, rủi ro lớn nhất nằm ở biến động đầu vào khó dự báo, ảnh hưởng trực tiếp đến định giá, tồn kho và kế hoạch đầu tư.
Những câu hỏi thường gặp
Lạm phát đình trệ là gì và vì sao châu Âu lo ngại?
Lạm phát đình trệ là tình trạng tăng trưởng trì trệ hoặc gần như không tăng, trong khi lạm phát lại tăng. Châu Âu lo ngại vì giá năng lượng tăng đẩy chi phí lên, còn PMI giảm sát ngưỡng suy giảm, tạo thế “tăng trưởng yếu nhưng giá cao”.
PMI 50,5 của khu vực đồng euro nói lên điều gì?
PMI 50,5 cho thấy hoạt động kinh doanh vẫn nhỉnh hơn ngưỡng tăng trưởng 50, nhưng đã giảm mạnh so với tháng trước và rất gần vùng suy giảm. Điều này thường được hiểu là nền kinh tế đang mất đà và dễ chuyển sang co hẹp nếu cú sốc chi phí kéo dài.
Vì sao eo biển Hormuz ảnh hưởng mạnh đến giá năng lượng?
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển chiếm khoảng 20% lượng dầu và khí toàn cầu. Khi tuyến này bị gián đoạn hoặc hạn chế, rủi ro thiếu hụt tăng lên, khiến giá năng lượng toàn cầu phản ứng nhanh và truyền thẳng vào chi phí của doanh nghiệp, đặc biệt tại các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng như EU.
EU trì hoãn cấm dầu Nga có ý nghĩa gì với thị trường?
Việc trì hoãn phản ánh áp lực cân bằng giữa mục tiêu địa chính trị và an ninh năng lượng. Trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu nhạy cảm, EU có thể thận trọng hơn để tránh làm giá nhiên liệu tăng thêm và gây tác động tiêu cực tới tăng trưởng, lạm phát trong khối.
