Robot hình người tại Trung Quốc đang bứt tốc nhờ giá rẻ và chuỗi cung ứng nội địa sâu, nhưng bài toán lớn nhất vẫn là tạo ra nhu cầu “việc thật” để tránh sản xuất ồ ạt vượt xa ứng dụng.
Màn trình diễn đồng bộ tại Gala Tết Nguyên đán đã đảo chiều hoài nghi về robot hình người, đồng thời phơi bày cuộc đua mới giữa Trung Quốc và các hãng xe Mỹ, Đức: một bên đẩy sản lượng bằng hỗ trợ nhà nước, bên kia tự tạo thị trường bằng cách triển khai robot trong nhà máy.
- Giao hàng robot hình người toàn cầu tăng mạnh, với các công ty Trung Quốc chiếm phần lớn sản lượng.
- Lợi thế giá và chuỗi cung ứng tại vùng đồng bằng sông Dương Tử giúp Trung Quốc kéo chi phí xuống.
- Rủi ro “bong bóng” xuất hiện nếu robot phổ biến nhưng không tạo ra giá trị lao động thực tế.
Trung Quốc dẫn trước về số lượng giao hàng robot hình người
Số robot hình người được giao trên toàn cầu đã tăng mạnh, trong đó Agibot và Unitree đóng góp phần lớn, còn Tesla chỉ giao một lượng nhỏ Optimus trong cùng giai đoạn.
Hiệu ứng xã hội đến từ Gala Tết Nguyên đán năm nay: hàng chục robot biểu diễn các động tác đá, lộn và nhảy trong chương trình truyền hình kéo dài 4 giờ, thu hút hàng trăm triệu người xem. So với năm trước, khi robot đời cũ còn loạng choạng trong tiết mục múa dân gian và các cuộc trình diễn gây thất vọng, mức độ phối hợp và tốc độ năm nay khiến công chúng chú ý rõ rệt.
Dữ liệu giao hàng củng cố vị thế của Trung Quốc. Theo báo cáo doanh nghiệp và ước tính của Omdia trong bài xếp hạng và ước tính giao hàng robot hình người, hơn 14.500 robot hình người đã được giao trên toàn cầu trong năm ngoái, tăng từ khoảng 3.000 vào năm 2024. Riêng Agibot và Unitree cộng lại chiếm hơn 10.000 robot. Tesla được nêu là giao 150 robot Optimus trong cùng kỳ.
Unitree cho biết sau chương trình rằng họ kỳ vọng xuất xưởng 10.000 đến 20.000 robot trong năm 2026. Con số này cho thấy hãng tin rằng nhu cầu sẽ tăng, nhưng cũng làm nổi bật thách thức: giao hàng nhiều không đồng nghĩa robot có “việc thật” tương xứng.
Giá rẻ và chuỗi cung ứng giúp Trung Quốc kéo chi phí xuống
Giá bán khởi điểm thấp, cộng với hỗ trợ chính phủ và chuỗi cung ứng nội địa dày đặc, là lý do chính khiến robot hình người Trung Quốc cạnh tranh tốt hơn về chi phí.
Unitree quảng cáo mẫu G1 với giá cơ bản 13.500 USD. Lợi thế chi phí đến từ sự hỗ trợ của nhà nước và hệ sinh thái cung ứng trong nước, tập trung mạnh ở vùng đồng bằng sông Dương Tử, kéo dài từ Thượng Hải qua Giang Tô và Chiết Giang. Mật độ nhà cung cấp cao giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí logistics và tăng khả năng thay thế linh kiện.
Tại riêng quận Wujin (thành phố Thường Châu), các nhà cung ứng địa phương cho biết có thể cung cấp khoảng 90% linh kiện cần để chế tạo robot hình người. Một số doanh nghiệp trong số đó cũng đã cung cấp linh kiện cho Optimus của Tesla, cho thấy chuỗi cung ứng tại Trung Quốc không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn len vào chuỗi sản xuất của các công ty quốc tế.
Nhu cầu lao động thực tế vẫn là điểm nghẽn lớn
Sản xuất và bán robot không khó bằng việc tìm đầu việc có giá trị kinh tế; nếu robot xuất hiện dày đặc nhưng ít hữu dụng, rủi ro “bong bóng kỳ vọng” sẽ tăng.
Người trong ngành cho biết chính phủ Trung Quốc là khách hàng mua lẻ lớn nhất robot hình người năm ngoái và có khả năng tiếp tục giữ vị trí này trong năm nay và năm sau. Nhiều chính quyền địa phương rót vốn lập trung tâm thử nghiệm và mua robot để đạt các chỉ tiêu phát triển công nghệ, tạo lực đẩy ban đầu cho đơn hàng nhưng cũng có thể làm méo tín hiệu nhu cầu thị trường.
Thượng Hải vận hành một cơ sở có thể triển khai đồng thời tới 100 robot hình người để doanh nghiệp thu thập dữ liệu từ nhiệm vụ đời thực. Tuy vậy, “việc thật” vẫn hiếm. Robot Agibot xuất hiện thường xuyên trong các sự kiện của chính quyền tại Thượng Hải. Một công ty cho thuê tên Botshare (ra mắt tháng 12) chào giá thấp nhất 2.200 nhân dân tệ mỗi tháng để đặt robot hình người ở cửa hàng, chủ yếu để chào khách.
Trong khi đó, một robot Agibot được nêu là có giá mua đứt hơn 100.000 nhân dân tệ, tương đương khoảng 14.500 USD. Chênh lệch giữa mô hình “trưng bày/đón khách” và “tự động hóa lao động” cho thấy nhiều triển khai hiện nay vẫn thiên về marketing hoặc mục tiêu chính sách, thay vì tạo năng suất đo đếm được.
“Sự hào hứng của công chúng sẽ không kéo dài nếu sản xuất hàng loạt đi trước nhu cầu thực tế. Robot ở khắp nơi nhưng không hữu ích ở đâu cả sẽ khiến bong bóng vỡ.”
– Wang Zhongyuan, nhà nghiên cứu, Beijing Academy of Artificial Intelligence (phát biểu năm ngoái)
Thực tế, chỉ một phần nhỏ robot hình người đang làm việc gần với “lao động” đúng nghĩa. Những robot được đưa vào nhà máy thường làm việc như mang thùng hàng, với tốc độ chỉ khoảng 30% đến 40% so với con người làm cùng nhiệm vụ.
Tesla, BMW và Mercedes tự tạo thị trường bằng cách dùng robot trong nhà máy
Các hãng xe đang giảm rủi ro nhu cầu bằng cách triển khai robot cho chính dây chuyền của họ trước, tận dụng môi trường nhà máy lặp lại, vận hành liên tục và dễ đo hiệu quả.
Thay vì chờ người tiêu dùng hoặc chính phủ tạo nhu cầu, các nhà sản xuất ô tô ở Mỹ, Đức và Trung Quốc đưa robot vào sản xuất nội bộ. Mercedes-Benz thử nghiệm robot hình người Apollo tại nhà máy ở Hungary cùng startup Mỹ Apptronik. BMW hoàn tất thử nghiệm 11 tháng tại nhà máy Spartanburg (South Carolina) vào cuối năm ngoái, nơi robot của Figure AI tham gia công đoạn lắp ráp thân xe.
Tesla được mô tả là đi nhanh hơn phần lớn đối thủ: công ty thông báo sẽ dừng sản xuất Model S và Model X trong quý 2 năm nay; các dây chuyền tại Fremont (California) sẽ được chuyển đổi thành cơ sở sản xuất hàng loạt cho Optimus. Cách làm này biến nhà máy thành “khách hàng nội bộ”, giúp thử nghiệm liên tục và tích lũy dữ liệu vận hành.
Các hãng khác cũng đặt mục tiêu lớn. XPeng dự kiến sản xuất robot hình người AIRON trong năm nay với đợt đầu 1.000 robot, sau đó mở rộng lên 1 triệu vào năm 2030. Li Auto cho biết tái khởi động dự án robot hình người và đã tái cấu trúc đội ngũ. Hyundai lên kế hoạch để robot Atlas bắt đầu làm việc tại Metaplant America vào năm 2028 và nhắm mức 30.000 robot mỗi năm khi đạt quy mô hoàn chỉnh.
Triển vọng thị trường lớn, nhưng tính bền vững phụ thuộc “việc thật”
Quy mô thị trường có thể rất lớn, nhưng ngành robot hình người chỉ bền vững khi chuyển từ trình diễn và mục tiêu chính sách sang ứng dụng tạo năng suất trong sản xuất và dịch vụ.
Lý do các hãng xe bước vào robot khá trực diện: họ đã có các nhà máy lớn và phức tạp, có thể hấp thụ robot như người dùng nội bộ trước khi bán ra ngoài; đồng thời biên lợi nhuận ngành ô tô truyền thống chịu áp lực. Morgan Stanley dự phóng trong bài phân tích thị trường robot hình người rằng thị trường có thể đạt 5 nghìn tỷ USD vào năm 2050, lớn hơn ngành ô tô toàn cầu hiện nay.
Màn trình diễn robot tại Gala tạo khoảnh khắc truyền hình ấn tượng, nhưng khó hơn là biến khoảnh khắc đó thành một ngành công nghiệp tự đứng vững. Thước đo cốt lõi trong các năm tới không chỉ là số robot được giao, mà là tỷ lệ robot thực sự làm được việc có giá trị, tốc độ tiến gần năng suất con người, và chi phí vận hành trên mỗi nhiệm vụ.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao Trung Quốc đang dẫn đầu trong robot hình người?
Trung Quốc hưởng lợi từ giá bán thấp, hỗ trợ chính phủ và chuỗi cung ứng nội địa dày đặc, đặc biệt quanh vùng đồng bằng sông Dương Tử. Ngoài ra, các công ty như Agibot và Unitree đóng góp phần lớn sản lượng giao hàng toàn cầu trong giai đoạn gần đây.
Giá khởi điểm của Unitree G1 là bao nhiêu?
Unitree quảng cáo robot hình người G1 với giá cơ bản 13.500 USD.
Robot hình người hiện làm được “việc thật” đến mức nào?
Theo nội dung bài viết, chỉ một phần nhỏ robot đang làm công việc gần với lao động thực tế. Trong nhà máy, robot thường mang vác thùng hàng và hoạt động khoảng 30% đến 40% tốc độ của con người ở cùng nhiệm vụ.
Chính phủ Trung Quốc đóng vai trò gì trong nhu cầu robot?
Người trong ngành cho rằng chính phủ là khách hàng mua lẻ lớn nhất năm ngoái và có thể tiếp tục dẫn đầu trong năm nay và năm sau. Nhiều địa phương cũng lập trung tâm thử nghiệm và mua robot để đạt mục tiêu phát triển công nghệ.
Vì sao các hãng xe như Tesla, BMW, Mercedes lại tự triển khai robot trong nhà máy?
Họ tận dụng môi trường nhà máy có nhiệm vụ lặp lại, vận hành 24/7 và dễ đo hiệu quả. Việc dùng robot nội bộ giúp tạo nhu cầu ngay lập tức, thử nghiệm liên tục và tích lũy dữ liệu trước khi mở rộng ra thị trường.
