Iran đang tìm cách gắn phí transit vào hoạt động qua eo biển Hormuz sau thỏa thuận ngừng bắn 60 ngày, trong khi Mỹ và Oman đều phản đối.
Diễn biến này chạm trực tiếp vào một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới, nên mọi thay đổi về phí, bảo hiểm hoặc hành lang đi lại đều có thể ảnh hưởng tới dầu mỏ, tàu chở hàng và các thị trường liên quan.
- Iran muốn thu phí an ninh, an toàn và môi trường khi tàu đi qua Hormuz.
- Mỹ và Oman bác bỏ ý tưởng thu phí trên tuyến hàng hải quốc tế này.
- Tình hình an ninh tại khu vực vẫn căng thẳng sau khi có vụ tấn công tàu hàng ở Hormuz.
Iran muốn biến Hormuz thành hệ thống thu phí transit
Iran đang tìm cách áp dụng cơ chế thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, với các khoản liên quan đến an ninh, an toàn và dịch vụ môi trường. Mức doanh thu hằng năm được nhắc tới là khoảng 40 tỷ USD cho các nước liên quan.
Tehran cũng muốn các nước vùng Vịnh, cùng với Trung Quốc và Ai Cập, tham gia vào mô hình chia sẻ nguồn thu. Trong các ví dụ được viện dẫn, Iran nhắc tới eo biển Dardanelles, nơi Thổ Nhĩ Kỳ thu tiền từ tàu theo một hệ thống thanh toán dựa trên gold franc.
Mohammad Bagher Ghalibaf, trưởng đoàn đàm phán của Iran, đã nhấn mạnh thông điệp này trong chuyến thăm Oman hôm thứ Ba. Ông nói: “Everyone needs to know that management of the strait will never return to the way it was before.”
Thỏa thuận ngừng bắn 60 ngày mở ra tranh cãi mới
Thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 60 ngày đã chấm dứt giao tranh và mở lại eo biển, đồng thời quy định tàu thuyền đi qua trong giai đoạn này không phải trả phí transit. Văn bản cũng giao cho Iran nhiệm vụ dọn mìn trong khu vực.
Điểm gây tranh cãi nằm ở chỗ Iran có một ghế trong các cuộc đàm phán tương lai về cách quản lý nút thắt hàng hải này. Tehran cũng không công nhận khung luật hàng hải đang áp dụng cho eo biển, khiến giai đoạn tiếp theo trở nên phức tạp.
Các quan chức Iran còn nói riêng rằng Mỹ có thể tham gia một cơ chế thanh toán trong tương lai, nhưng hiện chưa có thỏa thuận nào được chốt.
Mỹ và Oman bác bỏ ý tưởng thu phí qua eo biển
Mỹ và Oman đều phản đối việc thu phí khi tàu đi qua Hormuz. Lập trường này cho thấy bất kỳ cơ chế nào biến tuyến hàng hải quốc tế thành đường thu phí đều sẽ gặp rào cản pháp lý và ngoại giao lớn.
Marco Rubio, Ngoại trưởng Mỹ, nói tại Bahrain rằng không quốc gia nào có quyền thu phí đối với việc sử dụng các tuyến hàng hải quốc tế. Ông cảnh báo mô hình như vậy có thể tạo tiền lệ nguy hiểm và lan sang các tuyến đường biển khác.
Trump cũng đăng trên Truth Social rằng Iran không thu bất kỳ khoản toll, bảo hiểm hay phí nào đối với tàu đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, ông không nói rõ liệu có đàm phán với Iran về một kế hoạch thanh toán trong tương lai hay không.
Oman cũng đứng về phía phản đối thu phí. Ngoại trưởng Badr Albusaidi cho biết bất kỳ cơ chế tương lai nào ở Hormuz cũng sẽ không bao gồm transit fees, đồng thời Oman công nhận công ước quốc tế cấm thu phí trên các hành lang hàng hải.
An ninh hàng hải tại Hormuz vẫn là rủi ro chính
Rủi ro lớn nhất hiện nay không chỉ là câu chuyện phí transit mà còn là an ninh hàng hải. Một tàu hàng treo cờ Singapore đã bị tấn công ở eo biển Hormuz trong cùng ngày mà lực lượng bán quân sự Iran cảnh báo tàu thuyền tránh các tuyến đường không được phép.
U.K. Maritime Trade Operations cho biết cầu tàu của con tàu bị hư hại nhưng không có thương vong. Cùng thời điểm, Iran nói rằng các tàu đi ngoài hành lang được Tehran phê chuẩn đang đi vào khu vực cực kỳ nguy hiểm và bị cấm.
Iran cũng đã lập một công ty bảo hiểm mà nước này nói tàu thuyền phải sử dụng trước khi đi qua Hormuz. Bên cạnh đó, Oman mở một hành lang tạm thời cho tàu chở dầu, chạy gần bờ biển Oman, miễn phí và do Tổ chức Hàng hải Quốc tế tổ chức.
Tổng kết
Hormuz đang bước vào giai đoạn vừa nhạy cảm về pháp lý vừa rủi ro về an ninh, trong đó đề xuất thu phí transit của Iran gặp phản ứng trực diện từ Mỹ và Oman. Các diễn biến tiếp theo sẽ phụ thuộc vào cách khu vực này được quản lý sau thời hạn ngừng bắn 60 ngày.
