OpenAI đề xuất đánh thuế “lao động tự động” (robot) và điều chỉnh chính sách thuế để chuẩn bị cho kỷ nguyên siêu trí tuệ nhân tạo, cảnh báo rủi ro mất việc, xáo trộn kinh tế và lạm dụng an ninh mạng.
Trong một tài liệu công bố vào thứ Hai, OpenAI cho rằng quá trình chuyển dịch từ các mô hình AI “tiên phong” sang siêu trí tuệ đã bắt đầu, và cần khung quản trị cùng biện pháp giảm thiểu để hạn chế tác động tiêu cực tới người lao động và xã hội.
- OpenAI kêu gọi đánh thuế liên quan đến lao động tự động và giảm phụ thuộc vào thuế dựa trên tiền lương.
- Đề xuất tăng trọng tâm thuế vào lãi vốn và thu nhập doanh nghiệp khi AI/robot thay thế lao động truyền thống.
- Bối cảnh đi kèm là Mỹ đang thúc đẩy khung lập pháp AI cấp quốc gia để xử lý mâu thuẫn giữa các luật AI cấp bang.
OpenAI đang đề xuất chính sách gì để ứng phó siêu trí tuệ?
OpenAI đưa ra một gói khuyến nghị gồm đánh thuế lao động tự động, điều chỉnh cơ sở thuế khỏi tiền lương, lập Quỹ Tài sản Công đầu tư vào AI và khuyến khích thử nghiệm tuần làm việc 4 ngày mà không giảm lương.
Trong tài liệu công bố vào thứ Hai, OpenAI nhận định quá trình chuyển từ các mô hình AI “tiên phong” sang những mô hình siêu trí tuệ đã khởi động. Công ty mô tả đây là nhóm mô hình có thể “vượt trội những người thông minh nhất” ngay cả khi con người có sự hỗ trợ của AI.
OpenAI cho rằng siêu trí tuệ có thể kéo theo hệ quả lớn như mất việc làm, gián đoạn kinh tế và nguy cơ bị lạm dụng trong an ninh mạng. Công ty nhấn mạnh nếu không có biện pháp giảm thiểu hiệu quả, con người có thể bị tổn hại, vì vậy cần các cơ chế bảo vệ và khung quản trị phù hợp.
Chi tiết tài liệu chính sách: tài liệu chính sách về kỷ nguyên trí tuệ.
Vì sao OpenAI kêu gọi “đánh thuế robot” và đổi trọng tâm thuế?
OpenAI lập luận rằng khi AI và robot thay thế lao động trong văn phòng lẫn nhà máy, nguồn thu thuế dựa vào tiền lương sẽ suy giảm, trong khi lợi nhuận doanh nghiệp và lãi vốn có thể tăng, nên chính sách thuế cần được tái cân bằng.
Cụ thể, OpenAI kêu gọi đánh thuế gắn với “lao động tự động” trong bối cảnh lo ngại ngày càng tăng về việc AI và robot thay con người trong nhiều khâu sản xuất và dịch vụ. Mục tiêu là thích ứng với thay đổi của cấu trúc việc làm khi tự động hóa mở rộng.
Công ty đồng thời đề xuất chuyển cơ sở thuế khỏi thu nhập lao động và thuế bảng lương. Theo lập luận của OpenAI, khi AI đảm nhiệm nhiều hoạt động tạo ra giá trị, phần tăng trưởng có thể thể hiện rõ hơn ở lãi vốn và lợi nhuận doanh nghiệp; vì vậy, chính sách nên tăng trọng tâm vào thuế lãi vốn và thuế thu nhập doanh nghiệp.
Quỹ Tài sản Công và ý tưởng phân phối lợi ích từ kinh tế AI
OpenAI đề xuất lập một “Public Wealth Fund” đầu tư vào các công ty AI và doanh nghiệp triển khai AI, sau đó phân phối trực tiếp khoản thu từ quỹ cho toàn bộ công dân để họ có mức “tiếp xúc” với tăng trưởng của nền kinh tế AI.
Theo đề xuất, quỹ này được thiết kế như một cơ chế chia sẻ lợi ích khi AI làm thay đổi cách giá trị kinh tế được tạo ra. Việc phân phối trực tiếp cho người dân được nêu như một cách để lợi ích tăng trưởng không chỉ tập trung ở các doanh nghiệp nắm công nghệ hoặc vốn.
Tuần làm việc 4 ngày và “thưởng phúc lợi” khi AI làm giảm khối lượng công việc
OpenAI cho rằng khi AI giúp giảm khối lượng công việc và chi phí vận hành, chính phủ nên khuyến khích doanh nghiệp thử nghiệm tuần làm việc 4 ngày mà không giảm lương, đồng thời cân nhắc các khoản “thưởng phúc lợi” mang tính dự đoán để thúc đẩy năng suất.
Đề xuất này dựa trên giả định rằng tự động hóa có thể giải phóng thời gian lao động trong một số hoạt động, tạo điều kiện tái cấu trúc lịch làm việc. OpenAI cũng gợi ý doanh nghiệp áp dụng các khoản thưởng/phúc lợi định kỳ, nhằm khuyến khích nhân viên tận dụng công cụ AI để cải thiện hiệu quả công việc.
OpenAI nói gì về mốc thời gian đạt siêu trí tuệ?
Sam Altman từng viết rằng OpenAI “gần như chắc chắn” sẽ xây dựng được siêu trí tuệ trong 10 năm tới, trong khi công ty đồng thời cảnh báo rủi ro nếu không có biện pháp giảm thiểu.
Trong một bài viết đăng vào tháng 12, Altman nêu quan điểm về tiến trình năng lực AI của OpenAI dựa trên chặng đường 10 năm đã qua và dự đoán 10 năm tiếp theo. Nội dung này cho thấy song song với việc thúc đẩy phát triển, công ty cũng đặt trọng tâm vào tranh luận chính sách và quản trị.
Bài viết của Sam Altman: mười năm của OpenAI.
“Mười năm trong OpenAI, chúng tôi có một AI có thể làm tốt hơn hầu hết những người thông minh nhất của chúng tôi trong các cuộc thi trí tuệ khó nhất… Trong mười năm nữa, tôi tin rằng chúng tôi gần như chắc chắn sẽ xây dựng được siêu trí tuệ.”
– Sam Altman, bài viết “Ten years” của OpenAI
Khung lập pháp AI của Nhà Trắng liên quan thế nào đến các đề xuất này?
Các khuyến nghị của OpenAI xuất hiện khi Mỹ chuẩn bị tranh luận về một khung AI cấp quốc gia nhằm điều phối cách AI được phát triển và sử dụng, đồng thời xử lý tình trạng mỗi bang ban hành luật riêng.
Trong thời gian thiếu một cách tiếp cận thống nhất, nhiều bang tại Mỹ đã xây dựng luật AI của riêng mình. Theo nội dung được nêu, năm 2025 Tổng thống Donald Trump ban hành một Sắc lệnh Hành pháp, chỉ đạo thiết lập tiêu chuẩn quốc gia có thể đứng trên các luật AI cấp bang bị xem là gây gánh nặng cho mục tiêu dẫn đầu của Mỹ trong cuộc đua AI toàn cầu.
Ngày 20/3, Nhà Trắng công bố một khung lập pháp quốc gia toàn diện nhằm “vá” các xung đột giữa luật cấp bang. Khung này bao phủ nhiều lĩnh vực và sẽ được nhiều ủy ban của Quốc hội xem xét trước khi có thể triển khai.
Thông báo của Nhà Trắng: khung lập pháp AI quốc gia.
Tổng kết
OpenAI đặt vấn đề siêu trí tuệ có thể gây gián đoạn việc làm, kinh tế và an ninh mạng, từ đó đề xuất đánh thuế lao động tự động, tái cân bằng thuế sang lãi vốn và lợi nhuận doanh nghiệp, cùng các cơ chế phân phối lợi ích như Quỹ Tài sản Công. Diễn biến này đáng chú ý trong bối cảnh Mỹ đang thúc đẩy khung lập pháp AI cấp quốc gia để thống nhất cách quản trị AI.
