Iran cho biết một đề xuất mới để chấm dứt xung đột đã bị ông Trump bác bỏ, trong đó có nội dung mở lại eo biển Hormuz, dỡ bỏ việc chặn tàu liên quan đến các cảng của Iran và lùi đàm phán hạt nhân sang vòng sau.
Một quan chức cấp cao của Iran nói Tehran muốn xử lý việc ngừng chiến trước, rồi mới bàn đến hồ sơ hạt nhân sau khi vấn đề an toàn hàng hải và cam kết không tấn công được giải quyết. Trong khi đó, xung đột đã kéo dài bốn tuần sau khi Mỹ và Israel tạm dừng chiến dịch ném bom nhằm vào Iran, nhưng chưa có thỏa thuận nào chấm dứt giao tranh.
Đề xuất của Iran và phản ứng từ ông Trump
Ông Trump nói hôm thứ Sáu rằng ông “không hài lòng” với đề xuất từ Tehran và cho biết phía Iran đang yêu cầu những điều ông “không thể chấp nhận”. Trước khi rời Washington đến Florida, ông cũng nói với CNN rằng ông không hài lòng với kế hoạch nhằm chấm dứt chiến sự. Tối cùng ngày tại một sự kiện ở West Palm Beach, ông đặt câu hỏi liệu Mỹ có “tốt hơn” nếu không đạt thỏa thuận với Iran hay không, đồng thời chỉ trích đạo luật hạn chế việc sử dụng vũ lực khi chưa được Quốc hội phê chuẩn là “hoàn toàn vi hiến”.
Ông Trump vẫn nói trong thư gửi các lãnh đạo Quốc hội rằng tình trạng “hostilities” với Iran đã “terminated”. Tuy vậy, Washington giữ quan điểm rằng chiến sự chỉ có thể kết thúc nếu Iran bị ngăn vĩnh viễn khỏi việc sở hữu vũ khí hạt nhân. Ông Trump nêu mục tiêu đó khi phát động các đợt tấn công vào tháng 2, thời điểm đàm phán hạt nhân vẫn đang diễn ra. Iran nói chương trình hạt nhân của mình là hòa bình.
Nội dung của đề xuất: ngừng chiến trước, đàm phán hạt nhân sau
Theo quan chức Iran giấu tên vì các cuộc ngoại giao đang diễn ra trong bí mật, Tehran đã chuyển trọng tâm bằng cách đặt đàm phán hạt nhân xuống giai đoạn cuối. Dưới khuôn khổ được mô tả, chiến sự sẽ kết thúc kèm cam kết rằng Mỹ và Israel không tấn công trở lại. Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz, còn Washington sẽ gỡ bỏ biện pháp chặn tàu liên quan đến các cảng của Iran.
Các cuộc đàm phán sau đó sẽ xoay quanh việc hạn chế chương trình hạt nhân của Iran để đổi lấy việc nới trừng phạt. Tehran muốn Washington công nhận quyền làm giàu uranium vì mục đích hòa bình, ngay cả khi đồng ý tạm dừng hoạt động này. Quan chức Iran nói việc dời chủ đề hạt nhân sang giai đoạn cuối nhằm tạo “một bầu không khí thuận lợi hơn” cho đàm phán.
Hormuz gần như tê liệt và thị trường năng lượng vẫn chưa ổn định
Căng thẳng ở vùng Vịnh đang kéo theo tác động rõ hơn lên dòng chảy năng lượng khi lượng dầu và khí đốt dự trữ bắt đầu được rút xuống. Kpler cho biết nguồn cung đã giảm từ khoảng 20 triệu thùng mỗi ngày trước khi xảy ra xung đột và việc đóng eo biển Hormuz xuống gần 1 triệu thùng mỗi ngày vào tháng 4. Kpler cũng nói có thể sẽ có một nhịp phục hồi dần từ tháng 6, nhưng quá trình tái cân bằng vẫn chưa hoàn tất.
Dữ liệu khác cho thấy lớp đệm an toàn của thị trường đang mỏng đi. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ cho biết tồn kho xăng giảm xuống 222 triệu thùng vào ngày 24/4, mức thấp nhất cho thời điểm này trong hơn một thập kỷ. Trong những ngày gần đây, Kpler và một số nguồn dữ liệu hàng hải khác chỉ ghi nhận rất ít tàu qua eo biển Hormuz. Hải quân Anh nói hôm thứ Sáu rằng lưu lượng qua Hormuz đã giảm 90% kể từ khi xung đột bắt đầu, với chưa đến 10 tàu mỗi ngày đi qua eo biển này; khoảng 20.000 thủy thủ đang bị kẹt trên các tàu ở Vịnh.
Những diễn biến khác đi kèm áp lực địa chính trị
Ở các điểm nóng khác, Israel đã phát cảnh báo sơ tán khẩn cấp tại một số khu vực ở nam Lebanon trong bối cảnh ngừng bắn mong manh. Bộ Y tế Lebanon nói các đợt không kích của Israel hôm thứ Sáu đã khiến ít nhất 9 người thiệt mạng. NATO cho biết đang làm việc với Washington để “hiểu” việc Mỹ công bố rút khoảng 5.000 quân khỏi Đức, còn Bộ trưởng Quốc phòng Đức nói động thái này đã được “dự liệu”.
Một cuộc khảo sát của Washington Post/ABC News/Ipsos công bố hôm thứ Bảy cho thấy 6 trong 10 người Mỹ cho rằng việc Mỹ sử dụng vũ lực chống Iran là một sai lầm. Dữ liệu này cho thấy dư luận trong nước vẫn còn chia rẽ, trong khi triển vọng về một thỏa thuận dừng chiến sự và xử lý hồ sơ hạt nhân vẫn chưa rõ ràng.
Tổng kết
Diễn biến hiện tại cho thấy hai nút thắt đang đan vào nhau: chiến sự chưa có lối ra và các tuyến vận tải năng lượng qua Hormuz vẫn bị gián đoạn mạnh. Iran nói đã đưa ra một khuôn khổ dừng chiến trước rồi mới bàn sâu về hạt nhân, nhưng ông Trump bác bỏ đề xuất này. Chưa có thêm chi tiết nào cho thấy hai bên đã tiến gần hơn tới một thỏa thuận, trong khi thị trường năng lượng vẫn phải dựa vào dự trữ và nhu cầu suy yếu để tự cân bằng.
