BIS cảnh báo làn sóng đầu tư vào AI có thể khuếch đại rủi ro tài chính toàn cầu nếu lợi nhuận không theo kịp kỳ vọng.
Cảnh báo này tập trung vào sự tập trung vốn ở một nhóm nhà đầu tư nhỏ và mức độ phụ thuộc ngày càng lớn vào các kênh tài trợ ngoài ngân hàng. Với thị trường crypto và tài sản rủi ro, đây là tín hiệu cần theo dõi vì tâm lý ưa rủi ro có thể thay đổi nhanh khi các khoản đầu tư công nghệ bị định giá lại.
- BIS coi AI là một trong ba điểm gây áp lực lớn lên kinh tế toàn cầu, cùng lạm phát và nợ công.
- Dòng vốn vào AI đang tập trung nhiều ở hedge funds, private credit và các định chế phi ngân hàng.
- Nếu lợi nhuận AI không đạt kỳ vọng, cú điều chỉnh có thể lan sang cổ phiếu, tín dụng và chi tiêu vốn doanh nghiệp.
BIS xem AI là điểm rủi ro mới của kinh tế toàn cầu
AI là một trong ba “điểm gây áp lực” mà BIS nêu trong báo cáo thường niên công bố ngày 28/6, cùng với lạm phát và áp lực nợ sovereign. BIS cho rằng quy mô đầu tư vào AI đang lớn lên nhanh, nhưng triển vọng thu hồi vốn vẫn chứa nhiều bất định.
McKinsey ước tính đến năm 2030, nhu cầu chi tiêu vốn tích lũy toàn cầu cho năng lực tính toán có thể đạt 6,7 nghìn tỷ USD, gồm 5,2 nghìn tỷ USD cho data center phục vụ AI và 1,5 nghìn tỷ USD cho hạ tầng CNTT truyền thống. BIS cũng dẫn dự báo rằng công suất data center toàn cầu có thể gần như tăng gấp ba vào năm 2030, với khoảng 70% nhu cầu đến từ khối lượng công việc AI.
Dòng tiền AI đang đi qua các kênh ngoài ngân hàng
Rủi ro lớn nhất, theo BIS, là phần lớn tiền đổ vào AI đang đi qua hedge funds, private credit và các trung gian tài chính phi ngân hàng, thay vì các tổ chức được giám sát chặt như ngân hàng. Khi thị trường xấu đi, nhóm này có thể khuếch đại thua lỗ nhanh hơn do đòn bẩy và thanh khoản kém minh bạch hơn.
BIS lưu ý rằng các rủi ro đã dần chuyển ra ngoài bảng cân đối của ngân hàng sau khủng hoảng tài chính 2008. Điều đó khiến cơ quan quản lý khó phát hiện sớm các điểm đứt gãy lớn trong hệ thống tài chính nếu định giá AI hoặc khẩu vị rủi ro đảo chiều mạnh.
Điều gì xảy ra nếu lợi nhuận AI không như kỳ vọng?
Nếu đầu tư AI mang lại lợi nhuận thấp hơn dự kiến, doanh nghiệp có thể hoãn kế hoạch chi tiêu vốn lớn. BIS cho rằng khi đó, làn sóng đầu tư hiện tại có thể chuyển thành một giai đoạn đầu tư yếu kéo dài, thay vì chỉ là một chu kỳ điều chỉnh ngắn.
BIS cũng so sánh chu kỳ AI với các giai đoạn đầu tư nóng trong lịch sử như kênh đào ở thập niên 1830, đường sắt ở Anh thập niên 1840, điện khí hóa cuối thập niên 1920 và bong bóng dot-com cuối thập niên 1990. Điểm chung của các chu kỳ này là đầu tư tăng nhanh hơn khả năng tạo ra lợi nhuận bền vững.
Cú điều chỉnh của cổ phiếu công nghệ có thể lan rộng hơn
BIS cho rằng một đợt định giá lại của cổ phiếu công nghệ ngày nay có thể tác động rộng hơn trước vì chi tiêu AI đã đi vào ngân sách doanh nghiệp, dự phóng lợi nhuận và kỳ vọng tăng trưởng. Ngoài ra, hộ gia đình hiện có mức độ tiếp xúc với thị trường cổ phiếu cao hơn nhiều thập kỷ trước.
Ông Pablo Hernández de Cos, Tổng giám đốc BIS, nhấn mạnh rằng cú sốc lạm phát năm 2022 vẫn còn mới trong ký ức của các tác nhân kinh tế, nên một gián đoạn chuỗi cung ứng mới có thể làm kỳ vọng lạm phát mất neo trở lại. BIS đưa ra cảnh báo này trước thềm hội nghị Sintra của ECB, nơi các rủi ro ổn định tài chính sẽ tiếp tục được thảo luận.
Những yếu tố cần theo dõi tiếp theo
Trọng tâm trong thời gian tới là liệu doanh thu từ AI có đủ để biện minh cho mức chi tiêu hiện tại hay không, doanh nghiệp có tiếp tục duy trì capex ở quy mô lớn hay không, và mức độ minh bạch của các nguồn vốn phi ngân hàng có được cải thiện hay không. BIS cho rằng trì hoãn cải cách giám sát càng lâu thì cú điều chỉnh sau đó càng dễ trở nên hỗn loạn.
Tổng kết
BIS không nói AI chắc chắn sẽ gây ra khủng hoảng, nhưng cảnh báo rằng cấu trúc tài trợ hiện nay có thể khiến một cú hụt kỳ vọng về lợi nhuận lan nhanh sang thị trường tài chính rộng hơn. Với nhà đầu tư, điểm quan sát chính là mức chi tiêu vốn, định giá cổ phiếu công nghệ và sức khỏe của các kênh tài trợ ngoài ngân hàng.
