Châu Âu đã cam kết gần 200 tỷ EUR cho chuỗi công nghiệp xe điện, nhưng một nghiên cứu mới cảnh báo việc nới lỏng mục tiêu khí thải có thể làm giảm mạnh sản lượng, lãng phí đầu tư và đe dọa hàng trăm nghìn việc làm.
Khoản vốn này trải rộng từ pin, sản xuất xe đến hạ tầng sạc. Điểm mấu chốt là các chính sách carbon hiện tại không chỉ liên quan tới môi trường, mà còn quyết định khả năng giữ chuỗi cung ứng xe điện và năng lực cạnh tranh công nghiệp của khu vực.
- Châu Âu đã cam kết khoảng 200 tỷ EUR cho hệ sinh thái xe điện.
- Nghiên cứu cảnh báo nới lỏng mục tiêu khí thải có thể kéo sản lượng xe điện giảm mạnh vào 2030 và 2035.
- Pin, nguyên liệu cathode và việc làm trong chuỗi cung ứng là những mảng chịu rủi ro lớn nhất.
Gần 200 tỷ EUR đã được rót vào xe điện ở châu Âu
Các nước thuộc Khu vực Kinh tế châu Âu và Thụy Sĩ đã cam kết khoảng 200 tỷ EUR, tương đương 235 tỷ USD, để phát triển xe điện và hạ tầng liên quan. Dòng vốn này phản ánh nỗ lực giảm phụ thuộc vào Trung Quốc trong chuỗi pin và xe điện.
Phần lớn tiền được phân bổ cho pin và chuỗi cung ứng, tiếp đến là sản xuất xe điện và trạm sạc công cộng. Hiện đã có hơn 1 triệu điểm sạc công cộng đi vào hoạt động.
Châu Âu cũng đã sản xuất được pin cho khoảng 1 trong 3 xe điện bán ra trong khu vực. Nếu các dự án hiện tại được triển khai đúng kế hoạch, năng lực sản xuất dự kiến có thể đáp ứng nhu cầu tương lai.
Đức đang giữ vai trò trung tâm trong làn sóng đầu tư
Đức chiếm gần một phần tư tổng vốn đầu tư và được xem là nền tảng của ngành xe điện châu Âu. Quốc gia này vừa có các hãng xe lớn đang dịch chuyển dây chuyền sản xuất, vừa thu hút nhiều công ty pin quốc tế.
Nhìn rộng hơn, giới phân tích cho rằng châu Âu vẫn cần trợ cấp chính phủ, biện pháp bảo hộ thương mại và chi phí năng lượng thấp hơn để có thể cạnh tranh toàn cầu. Đây là những điều kiện được xem là quan trọng để các dự án đã công bố không bị chậm lại.
Nới lỏng mục tiêu khí thải có thể làm giảm sản lượng xe điện
Phân tích của T&E cho thấy nếu EU tiếp tục làm yếu các quy định về CO2 đối với ô tô, sản lượng xe điện tại châu Âu sẽ giảm rõ rệt. Nghiên cứu so sánh ba kịch bản: giữ nguyên quy định hiện tại, theo đề xuất của Ủy ban châu Âu, hoặc chấp nhận các mục tiêu yếu hơn do ngành ô tô đề xuất.
Trong kịch bản ngành ô tô ưu tiên, sản lượng xe điện năm 2030 chỉ còn 3,7 triệu chiếc, bằng một nửa so với mức 7,4 triệu theo quy định hiện tại. Đề xuất của Ủy ban châu Âu sẽ đưa con số này xuống 5,7 triệu chiếc, thấp hơn 23% so với hiện tại.
Đến năm 2035, quy định hiện hành có thể giúp châu Âu sản xuất khoảng 15 triệu xe điện. Con số này giảm còn 10 triệu theo kế hoạch của Ủy ban châu Âu và chỉ 7 triệu nếu theo quan điểm của ngành ô tô.
Pin, cathode và việc làm là các điểm rủi ro lớn nhất
Nghiên cứu cho thấy tác động không chỉ nằm ở số lượng xe được sản xuất mà còn ở các mắt xích giá trị cao trong chuỗi cung ứng. Nếu các sửa đổi theo hướng nới lỏng được thông qua, châu Âu có thể không xây dựng được tương đương 34 nhà máy pin cỡ Northvolt vào năm 2030, kéo theo nguy cơ mất tới 47.000 việc làm.
Phần sản xuất cathode, vốn là thành phần có giá trị cao nhất của pin, cũng sẽ chịu ảnh hưởng. Theo kịch bản quy định mạnh hơn, sản lượng nội khối có thể đáp ứng hơn hai phần ba nhu cầu châu Âu vào năm 2030. Nếu theo phương án của ngành ô tô, chỉ khoảng 5 dự án còn khả năng tồn tại và mới đáp ứng khoảng 10% nhu cầu dự báo.
Nghiên cứu cũng ước tính việc chấp nhận các sửa đổi của ngành ô tô sẽ khiến châu Âu lãng phí 50 tỷ EUR cho nhập khẩu dầu. Với các mục tiêu carbon tham vọng hơn, khu vực này có thể tránh phải sử dụng 2 tỷ thùng dầu đến năm 2035.
Ý nghĩa với thị trường xe điện châu Âu
Từ góc nhìn công nghiệp, cuộc tranh luận không chỉ xoay quanh tiêu chuẩn khí thải mà còn là hướng đi của toàn bộ chuỗi giá trị xe điện tại châu Âu. Nếu mục tiêu bị nới lỏng, các khoản đầu tư vào pin, sản xuất xe và hạ tầng sạc có thể kém hiệu quả hơn so với kỳ vọng ban đầu.
Hiện chưa rõ EU sẽ chọn kịch bản chính sách nào, nhưng kết quả cuối cùng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng, việc làm và khả năng tự chủ của ngành xe điện trong khu vực.
Tổng kết
Châu Âu đã đặt cược lớn vào xe điện, nhưng nghiên cứu mới cho thấy việc nới lỏng mục tiêu khí thải có thể làm suy yếu hiệu quả của khoản đầu tư gần 200 tỷ EUR này và tạo áp lực lên sản lượng, pin cùng việc làm.
