Cuộc chiến Mỹ – Israel với Iran đã khiến chi phí quân sự tăng nhanh và có thể kéo theo rủi ro kinh tế toàn cầu nếu xung đột kéo dài.
Ước tính chính thức của chính quyền Trump cho sáu ngày đầu là 11,3 tỷ USD, nhưng một phân tích từ Harvard cho rằng tổng chi phí thực tế có thể tiến gần 1 nghìn tỷ USD. Cùng lúc, IMF và Ken Griffin đều cảnh báo một cú sốc năng lượng kéo dài có thể đẩy kinh tế thế giới vào suy thoái.
- Chi phí chiến tranh không dừng ở giai đoạn giao tranh mà còn tăng thêm từ thay thế khí tài, hoạt động quân sự và gánh nặng nợ công.
- Harvard ước tính chi phí ngắn hạn khoảng 2 tỷ USD mỗi ngày trong 40 ngày xung đột, và tổng hóa đơn có thể tiến tới 1 nghìn tỷ USD.
- IMF cảnh báo giá dầu, khí đốt và thực phẩm tăng mạnh có thể làm tăng nguy cơ suy thoái toàn cầu, lạm phát và thất nghiệp.
Chi phí chiến tranh Mỹ – Iran đang bị đánh giá thấp
Khoản chi cho chiến dịch không chỉ là tiền bom đạn trong vài ngày đầu tiên. Theo cách tính của Harvard, phần lớn gánh nặng đến từ mũi tên chi phí kéo dài như thay thế vũ khí, thiệt hại khí tài, vận hành quân đội và lãi vay trong tương lai.
Linda Bilmes, giáo sư chính sách công tại Harvard, cho rằng chi phí ngắn hạn có thể vào khoảng 2 tỷ USD mỗi ngày nếu giao tranh kéo dài 40 ngày. Bà nói ước tính này đã tính đến đạn dược, hoạt động của binh sĩ và hư hại tài sản quân sự.
Một ví dụ bà nêu là việc mất ba tiêm kích F-15 do hỏa lực nhầm từ Kuwait. Điểm quan trọng trong lập luận của bà là quân đội thường ghi sổ trang bị theo giá trị tồn kho lịch sử, thay vì chi phí thực tế để mua lại số khí tài đó ở thời điểm hiện nay.
Vì sao Harvard cho rằng con số thực có thể tiến gần 1 nghìn tỷ USD?
Harvard cho rằng số liệu chính thức bỏ sót phần chi phí dài hạn của chiến tranh. Khi cộng thêm thay thế trang bị, trả nợ cho các khoản chi quân sự và tác động dây chuyền sau xung đột, tổng hóa đơn có thể tăng mạnh theo thời gian.
Bilmes nói bà tin chắc chi phí cuối cùng sẽ chạm 1 nghìn tỷ USD. Nhận định này phản ánh cách một cuộc chiến hiện đại có thể tạo ra tác động tài khóa lớn hơn rất nhiều so với chi phí được công bố trong những ngày đầu.
Điều đó đặc biệt đáng chú ý với nhà đầu tư vì áp lực ngân sách có thể làm xấu thêm bức tranh nợ công Mỹ. Khi chi tiêu chiến tranh kéo dài, thị trường thường phải tính tới rủi ro lãi suất, trái phiếu và tâm lý né rủi ro trên diện rộng.
IMF cảnh báo suy thoái toàn cầu nếu xung đột kéo dài
IMF cho rằng rủi ro lớn nhất không chỉ nằm ở chiến trường mà nằm ở giá năng lượng và lạm phát. Nếu chiến sự kéo dài và giá dầu, khí đốt, thực phẩm duy trì ở mức cao, tăng trưởng toàn cầu có thể rơi xuống dưới 2% vào năm 2026.
Trong kịch bản xấu nhất, IMF dự báo dầu có thể trung bình 110 USD/thùng trong năm nay và lên 125 USD vào năm 2027. Tổ chức này cũng cảnh báo lạm phát có thể quay lại mức 6% vào năm sau, buộc các ngân hàng trung ương phải cân nhắc tăng lãi suất trở lại.
Pierre-Olivier Gourinchas, kinh tế trưởng IMF, cho biết một cuộc xung đột kéo dài sẽ làm tăng thất nghiệp và làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu an ninh lương thực ở một số quốc gia. Ông cũng nói rằng ngay cả khi chiến tranh kết thúc ngay lúc này, cú sốc nguồn cung dầu vẫn đủ lớn để gợi nhớ đến khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970.
Ken Griffin nhìn thấy rủi ro lan sang kinh tế thế giới
Ken Griffin, CEO Citadel, cũng đưa ra cảnh báo tương tự khi nói rằng nếu một tuyến hàng hải chiến lược bị phong tỏa trong 6 đến 12 tháng, suy thoái gần như khó tránh khỏi. Nhận định này nhấn mạnh mức độ nhạy cảm của kinh tế toàn cầu trước các cú sốc năng lượng và vận tải.
Ông nói thêm rằng cú sốc như vậy có thể thúc đẩy nhiều nước chuyển nhanh hơn sang gió, mặt trời và hạt nhân. Griffin cũng cho rằng việc Mỹ chậm hành động hơn có thể khiến năng lực quân sự của Iran tăng thêm, làm tình hình khó xử lý hơn.
Ở góc độ thị trường, các cảnh báo này cho thấy nhà đầu tư cần theo dõi giá dầu, lạm phát, kỳ vọng lãi suất và phản ứng của ngân hàng trung ương. Đây là những biến số có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tài sản rủi ro, bao gồm cả thị trường crypto.
Tổng kết
Cuộc chiến Mỹ – Israel với Iran đang được nhìn nhận không chỉ như một sự kiện quân sự mà còn là cú sốc tài khóa và kinh tế vĩ mô. Điểm cần theo dõi tiếp theo là thời gian kéo dài của xung đột, biến động giá năng lượng và mức độ lan truyền sang tăng trưởng toàn cầu.
