Femion Technology, doanh nghiệp có liên hệ với sàn Zondacrypto đã sụp đổ, đã nộp đơn phá sản. Diễn biến này cho thấy tác động dây chuyền từ sự đổ vỡ của một trong những sàn giao dịch crypto lớn tại Ba Lan.
Đơn phá sản được nộp sau khi công ty con TryPay không thể trụ vững. TryPay là cổng thanh toán chính cho tiền nạp bằng tiền pháp định và cũng là nguồn đóng góp phần lớn doanh thu của cả nhóm.
Femion Technology bị cuốn theo sự cố của Zondacrypto
Femion Technology, doanh nghiệp liên quan đến Zondacrypto, đã xin bảo hộ phá sản vào cuối tuần qua, sau khi cổ phiếu của công ty gần như mất toàn bộ giá trị trong vài tuần gần đây. Theo các thông tin được nhắc lại trong vụ việc, mảng kinh doanh của Femion phụ thuộc mạnh vào TryPay, đơn vị xử lý thanh toán bằng đồng złoty Ba Lan cho khách hàng của Zondacrypto.
Bitcoin.pl cho biết Zondacrypto từng tạo ra gần 70% tổng doanh thu của nhóm công ty gặp khó khăn này. Khi sàn bắt đầu gặp vấn đề thanh khoản và dừng cho khách hàng rút tiền vào đầu tháng trước, tác động không chỉ dừng ở sàn giao dịch mà còn lan sang các đơn vị phụ thuộc vào luồng tiền của sàn.
TryPay không thể tách khỏi khách hàng lớn nhất
TryPay được cấp phép là tổ chức thanh toán bởi Cơ quan Giám sát Tài chính Ba Lan (KNF). Vai trò chính của đơn vị này là làm cầu nối giữa tài khoản złoty tại các ngân hàng Ba Lan và sàn crypto. Khi Zondacrypto gặp khủng hoảng, TryPay đã nhanh chóng chấm dứt hợp đồng với BB Trade Estonia, đơn vị vận hành của sàn.
Tuy vậy, việc cắt hợp đồng không đủ để cứu công ty. Zondacrypto vẫn là đối tác lớn nhất, nên khi nguồn doanh thu từ mối quan hệ này mất đi, Femion cũng mất toàn bộ dòng tiền của mình. Đây là lý do khiến hồ sơ phá sản của Femion được xem như hệ quả trực tiếp từ sự đổ vỡ của mối quan hệ kinh doanh này.
Quyền kiểm soát tập trung gây rủi ro lan truyền
Femion do CEO Przemysław Kral kiểm soát, ông nắm 49% cổ phần. Từ giữa tháng 4, Kral không xuất hiện công khai sau khi phủ nhận các tin tức dựa trên phân tích của Recoveris cho rằng nền tảng đã mất hơn 99% dự trữ. Ngoài ra, toàn bộ thành viên hội đồng giám sát của Femion đã từ chức vào ngày cuối cùng của tháng 4, và quyết định cuối cùng về việc giải thể dự kiến sẽ được đưa ra tại cuộc họp giữa tháng 5.
Trường hợp này cũng cho thấy mức độ tập trung quyền lực và vốn trong cùng một hệ sinh thái. Theo mô tả của Bitcoin.pl, khi cấu trúc giữa sàn giao dịch và cổng thanh toán quá gắn chặt, sẽ không còn một cơ chế giám sát độc lập đủ mạnh để đánh giá rủi ro đối tác. Dữ liệu hiện có chưa cho thấy có lớp đệm nào đủ lớn để chặn cú sốc từ một bên sang bên còn lại.
Tác động lan sang thị trường và cơ quan điều tra
Vụ việc không chỉ dừng ở cấp độ doanh nghiệp. Báo Gazeta Wyborcza cho biết sự sụp đổ của Zondacrypto đang gây áp lực lên Sở Giao dịch Chứng khoán Warsaw, đặc biệt là NewConnect, nơi Femion Technology từng niêm yết. Femion là công ty holding, hoạt động ngoài TryPay gần như rất hạn chế, nên khi mảng thanh toán này mất giá trị, toàn bộ cấu trúc kinh doanh cũng suy yếu theo.
Các công tố viên Ba Lan đã mở điều tra về vụ sụp đổ của Zondacrypto sau khi xác định có hàng nghìn nạn nhân với tổng thiệt hại vượt 350 triệu złoty, tương đương hơn 95 triệu USD. Hiện vẫn chưa rõ quy mô đầy đủ của các khoản mất mát liên quan trực tiếp và gián tiếp giữa sàn giao dịch, công ty con thanh toán và các pháp nhân liên quan khác.
Bối cảnh pháp lý và tranh cãi xung quanh Zondacrypto
BitBay được thành lập tại Ba Lan năm 2014, sau đó đổi tên thành Zondacrypto vào năm 2021 và chuyển trụ sở sang Estonia. Dù đã có giấy phép ở Estonia, sàn vẫn tập trung vào thị trường Ba Lan. Có thông tin cho rằng doanh nghiệp này từng được bán cho một nhà đầu tư Mỹ, nhưng Gazeta Wyborcza sau đó dẫn nguồn từ cơ quan phản gián Ba Lan để nêu khả năng công ty bị một nhóm mafia Nga kiểm soát. Đây là cáo buộc trong hồ sơ truyền thông và chưa phải kết luận pháp lý cuối cùng.
Vụ việc còn xuất hiện trong tranh luận chính trị ở Warsaw, khi Zondacrypto bị nhắc đến trong câu chuyện ủng hộ các lực lượng phản đối dự luật crypto do chính phủ đề xuất. Trong phát biểu công khai gần nhất vào tháng 4, Kral nói người sáng lập Sylwester Suszek, người mất tích từ năm 2022, chưa từng bàn giao khóa của ví chứa 4.500 BTC. Tuy nhiên, các dữ kiện hiện có chưa đủ để xác minh độc lập toàn bộ những cáo buộc và giải thích này.
“Với mức độ tập trung như vậy, sẽ không có giám sát độc lập hay đánh giá đúng mức rủi ro đối tác. Cấu trúc quá đan xen nên không bên nào có thể vận hành với sự tự chủ thực sự.”
– Nhận định của Bitcoin.pl về mức độ gắn chặt giữa các thực thể liên quan
Tổng kết
Đơn phá sản của Femion Technology cho thấy cú sốc từ Zondacrypto không chỉ ảnh hưởng đến một sàn giao dịch mà còn kéo theo các công ty phụ thuộc vào hạ tầng thanh toán của nó. Từ những dữ kiện hiện có, điểm nổi bật nhất là sự phụ thuộc doanh thu quá lớn vào một khách hàng, cùng với cấu trúc sở hữu và vận hành tập trung. Phần còn thiếu là kết luận pháp lý cuối cùng về trách nhiệm, mức độ thiệt hại thực tế của từng bên và kết quả điều tra của cơ quan chức năng Ba Lan.
