Iran tuyên bố bất kỳ cuộc không kích nào của Mỹ vào cơ sở năng lượng phi quân sự sẽ kích hoạt phản công, trong lúc căng thẳng quanh eo biển Hormuz trở lại tâm điểm.
Diễn biến này làm gia tăng rủi ro địa chính trị với tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển phần lớn dòng dầu và khí toàn cầu, khiến thị trường năng lượng và giới vận tải biển đặc biệt nhạy cảm trước mọi tín hiệu thay đổi về điều kiện qua lại.
- Iran cảnh báo sẽ đáp trả nếu Mỹ tấn công các cơ sở năng lượng phi quân sự.
- Eo biển Hormuz bị siết điều kiện qua lại với tàu bị coi là liên quan “kẻ thù”, làm thị trường dầu khí theo dõi sát.
- Washington vừa phát tín hiệu chuẩn bị kịch bản đàm phán, trong khi Iran đặt các điều kiện cứng cho thương lượng.
Căng thẳng xoay quanh eo biển Hormuz làm tăng rủi ro gián đoạn năng lượng
Eo biển Hormuz trở thành điểm nóng khi Iran nói tuyến này vẫn mở, nhưng có thể hạn chế một số tàu và yêu cầu phối hợp an ninh, trong khi Mỹ cảnh báo về khả năng tấn công nếu điều kiện không được đáp ứng.
Tình hình leo thang trong bối cảnh chiến sự tiếp tục khốc liệt. Lãnh đạo Israel mô tả một đêm “rất khó khăn” sau hai đợt tên lửa Iran đánh xuống miền nam Israel, trong đó có điểm rơi gần một trung tâm nghiên cứu hạt nhân. Giới chức Israel cho biết hơn 120 người bị thương và 11 người bị thương nặng.
Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel nói cuộc chiến đã đi đến “điểm giữa”, hàm ý giao tranh có thể kéo dài ít nhất đến đầu tháng sau. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz cũng tuyên bố “cường độ” các đợt tấn công của Israel vào Iran sẽ tăng trong tuần tới.
Iran siết điều kiện qua lại tại Hormuz và đe dọa hạ tầng khu vực
Iran nói eo biển Hormuz vẫn mở cho tàu thuyền, trừ các tàu bị coi là liên quan “kẻ thù”, và yêu cầu sắp xếp biện pháp an toàn, an ninh với phía Iran trước khi đi qua.
Ông Ali Mousavi, đại diện Iran tại Tổ chức Hàng hải Quốc tế, nói tuyến đường này mở với mọi hoạt động vận tải, ngoại trừ các tàu có liên hệ với những gì ông gọi là “kẻ thù”. Cùng lúc, ông cho biết tàu vẫn có thể đi qua, nhưng cần phối hợp các bước bảo đảm an ninh và an toàn.
Một phát ngôn viên Khatam al-Anbiya được cho là tuyên bố nếu hạ tầng nhiên liệu và năng lượng của Iran bị tấn công, “tất cả các cơ sở năng lượng, công nghệ thông tin và khử mặn nước trong khu vực thuộc về Mỹ và [chế độ] Israel sẽ bị nhắm mục tiêu”. Tuyên bố này gắn trực tiếp rủi ro quân sự với các điểm hạ tầng dân sự trọng yếu trong khu vực.
Một thành viên cấp cao của quốc hội Iran, ông Alaeddin Boroujerdi, nói trên truyền hình nhà nước rằng tàu qua tuyến đường chiến lược này “đang trả phí 2 triệu USD” và “một cơ chế mới đang được áp dụng”. Tuy nhiên, chưa có xác nhận chính thức cho tuyên bố về mức phí này.
Dù chưa được kiểm chứng, thông điệp xuất hiện đúng lúc thị trường dầu khí, chủ tàu và giới giao dịch theo dõi sát mọi tín hiệu quanh Hormuz để đánh giá liệu các quy tắc vận chuyển có đang thay đổi theo thời gian thực hay không. Chỉ cần rủi ro gia tăng về thủ tục, bảo hiểm và thời gian chờ cũng có thể tác động kỳ vọng cung ứng.
Washington mở kênh tính toán hậu chiến, nhưng Iran đưa điều kiện đàm phán cứng
Mỹ được cho là bắt đầu thảo luận giai đoạn tiếp theo và kịch bản đàm phán, trong khi Iran nhấn mạnh yêu cầu ngừng bắn, bảo đảm chiến sự không tái diễn và bồi thường trước khi đi tới thương lượng.
Trong lúc các đe dọa quân sự tiếp tục, Washington cũng hướng đến câu hỏi “điều gì xảy ra sau tiếng súng”. Axios đưa tin sau ba tuần chiến tranh, chính quyền Trump bắt đầu các cuộc thảo luận ban đầu về giai đoạn kế tiếp và khuôn khổ cho đàm phán hòa bình với Iran. Tổng thống Donald Trump nói hôm thứ Sáu rằng ông cân nhắc “giảm nhiệt” chiến tranh, nhưng các quan chức Mỹ vẫn dự kiến còn khoảng hai đến ba tuần giao tranh.
Theo Axios, các cố vấn đã bắt đầu chuẩn bị cho hướng ngoại giao, với sự tham gia của các đặc phái viên Jared Kushner và Steve Witkoff. Một thỏa thuận để chấm dứt chiến tranh, theo khung nêu trong bài, sẽ cần mở lại hoàn toàn Hormuz, xử lý kho uranium làm giàu cao của Iran, và đặt điều khoản dài hạn về chương trình hạt nhân, tên lửa đạn đạo, cũng như hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.
Không có liên lạc trực tiếp Mỹ–Iran trong những ngày gần đây, nhưng Ai Cập, Qatar và Vương quốc Anh được nói là đã chuyển thông điệp giữa hai bên. Ai Cập và Qatar cũng nói với Mỹ và Israel rằng Iran quan tâm đàm phán, nhưng với điều kiện khó: ngừng bắn, bảo đảm chiến tranh không tái khởi động sau này và bồi thường.
Từ phía Iran, ông Reza Talaei-Nik, phát ngôn viên Bộ Quốc phòng, nói: “Chúng ta phải duy trì xung đột với cường độ và sức mạnh cho đến khi kẻ thù hoàn toàn đầu hàng.” Ông cũng kêu gọi người dân duy trì sinh hoạt thường ngày nhưng chuẩn bị cho chiến tranh kéo dài, nhấn mạnh “không thể có cuộc sống tốt nếu không có an ninh và phòng thủ”, và cần khôi phục năng lực răn đe.
“Chúng ta phải duy trì xung đột với cường độ và sức mạnh cho đến khi kẻ thù hoàn toàn đầu hàng.”
– Reza Talaei-Nik, phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Iran
“Nếu chúng ta muốn một cuộc sống tốt, điều đó không thể tồn tại nếu không có an ninh và phòng thủ. Chúng ta phải khôi phục năng lực răn đe để khiến kẻ thù hối hận vì hành động xâm lược của mình.”
– Reza Talaei-Nik, phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Iran
Danh sách yêu cầu của Mỹ được nêu ra gồm những gì
Một quan chức Mỹ được dẫn lời nêu quan điểm và danh sách yêu cầu với Iran, gồm hạn chế tên lửa, chấm dứt làm giàu uranium và cơ chế giám sát chặt, nhưng phía Iran từng bác bỏ nhiều điểm tương tự trong quá khứ.
Một quan chức Mỹ được Axios dẫn theo liên kết bài viết của Axios nói: “Quan điểm của chúng tôi là chúng tôi đã kìm hãm đà phát triển của Iran”, đồng thời nêu sáu yêu cầu Washington muốn Tehran đáp ứng.
Danh sách trong bài gồm: không có chương trình tên lửa trong 5 năm; mức làm giàu uranium bằng 0; tháo dỡ các cơ sở Natanz, Isfahan và Fordow bị ném bom năm ngoái; giám sát bên ngoài nghiêm ngặt đối với máy ly tâm và thiết bị liên quan; các thỏa thuận kiểm soát vũ khí khu vực với trần tên lửa không quá 1.000; và không tài trợ cho Hezbollah, Houthi hoặc Hamas.
Iran từng bác bỏ một số yêu cầu tương tự trước đây. Lãnh đạo tại Tehran cũng cho rằng việc đàm phán khó khăn khi đối mặt với một tổng thống từng đối thoại rồi bất ngờ ra lệnh ném bom. Vì vậy, ngay cả khi có kênh trao đổi gián tiếp, khoảng cách lập trường vẫn lớn, và eo biển Hormuz tiếp tục là biến số then chốt với năng lượng toàn cầu.
Những câu hỏi thường gặp
Eo biển Hormuz quan trọng thế nào đối với thị trường năng lượng?
Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển tỷ trọng lớn dòng dầu và khí toàn cầu. Bất kỳ tín hiệu hạn chế lưu thông, tăng phí, hay rủi ro an ninh nào tại đây đều có thể làm tăng chi phí vận tải, bảo hiểm và tạo biến động kỳ vọng nguồn cung.
Iran đang áp dụng hạn chế gì đối với tàu thuyền qua Hormuz?
Iran nói eo biển vẫn mở, nhưng loại trừ các tàu bị coi là liên quan “kẻ thù” và yêu cầu tàu phải phối hợp các bước an toàn, an ninh với phía Iran trước khi đi qua. Một tuyên bố về phí 2 triệu USD được nêu ra nhưng chưa được xác nhận chính thức.
Mỹ đang chuẩn bị đàm phán theo hướng nào?
Theo thông tin được Axios nêu, Mỹ thảo luận kịch bản giai đoạn tiếp theo và khung đàm phán, với các chủ đề như mở lại hoàn toàn Hormuz, xử lý uranium làm giàu cao, và đặt điều khoản dài hạn về hạt nhân, tên lửa đạn đạo và các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.
Iran đặt điều kiện gì nếu bước vào đàm phán?
Các bên trung gian như Ai Cập và Qatar được nói là truyền đạt rằng Iran quan tâm đàm phán nhưng yêu cầu điều kiện cứng, gồm ngừng bắn, bảo đảm chiến tranh không tái diễn và bồi thường.
