JPMorgan cảnh báo nếu Kharg Island bị lực lượng Mỹ và Israel kiểm soát, Iran có thể mất khoảng một nửa sản lượng dầu và phần lớn xuất khẩu dầu thô sẽ dừng lại, đẩy rủi ro gián đoạn nguồn cung năng lượng lên mức cực cao.
Kharg Island là nút thắt của thương mại dầu Iran, xử lý phần lớn dòng xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Trong bối cảnh xung đột leo thang và các tuyến hàng hải như eo Hormuz bị theo dõi sát, mọi động thái quanh đảo này có thể tác động trực tiếp đến giá dầu và kỳ vọng lạm phát toàn cầu.
- Kharg Island xử lý khoảng 90% xuất khẩu dầu thô của Iran, nên bị tấn công hoặc bị kiểm soát có thể làm tê liệt dòng xuất khẩu.
- JPMorgan nhận định một đòn đánh trực diện có thể kéo theo trả đũa ở eo biển Hormuz hoặc hạ tầng năng lượng khu vực.
- Lịch sử xung đột cho thấy vô hiệu hóa Kharg Island thường đòi hỏi các đợt tấn công quy mô lớn, kéo dài.
Kharg Island là điểm nghẽn sống còn của xuất khẩu dầu Iran
Kharg Island nằm cách bờ Iran khoảng 30 km ở Vịnh Ba Tư và xử lý khoảng 90% xuất khẩu dầu thô của Iran, khiến nơi đây trở thành mục tiêu có thể làm “đứt mạch” dòng dầu ra thị trường nếu bị chiếm giữ hoặc bị tấn công.
JPMorgan nhấn mạnh một kịch bản kiểm soát hoặc vô hiệu hóa Kharg Island sẽ đánh trúng “lõi” của thương mại dầu Iran. Với tỷ trọng xử lý xuất khẩu áp đảo, chỉ cần gián đoạn tại đảo cũng có thể khiến phần lớn dầu thô Iran không thể rời cảng, kéo theo hệ quả lên doanh thu ngoại tệ, chuỗi vận chuyển và bảo hiểm hàng hải.
Trong giai đoạn đầu của cuộc chiến giữa Mỹ và Israel ở Iran, đã có thông tin rằng chính quyền Trump thảo luận khả năng kiểm soát hòn đảo. Dù tính xác thực và thời điểm triển khai là biến số lớn, việc Kharg Island bị đưa vào phạm vi tính toán chiến lược đủ để làm thị trường dầu và các nhà giao dịch theo dõi chặt chẽ rủi ro “điểm nghẽn”.
Iran chiếm khoảng 4,5% nguồn cung dầu toàn cầu theo ước tính trong ghi chú của JPMorgan
Iran sản xuất khoảng 3,3 triệu thùng dầu thô/ngày và thêm 1,3 triệu thùng/ngày condensate và các chất lỏng khác, tương đương khoảng 4,5% nguồn cung dầu toàn cầu theo JPMorgan.
Iran là nhà sản xuất lớn thứ ba trong OPEC, vì vậy bất kỳ cú sốc nào ở nguồn cung Iran có thể nhanh chóng lan sang kỳ vọng cân bằng cung–cầu toàn cầu. Con số 3,3 triệu thùng/ngày dầu thô và 1,3 triệu thùng/ngày các chất lỏng khác cho thấy mức độ “đòn bẩy” mà Iran có đối với thị trường, đặc biệt khi các nguồn dự phòng hoặc năng lực tăng sản lượng của các nước khác không phải lúc nào cũng có thể kích hoạt ngay.
Trong bối cảnh đó, rủi ro địa chính trị thường phản ánh vào premiums trên giá dầu: không chỉ lo ngại thiếu hụt vật chất, mà còn là rủi ro vận tải, thời gian giao hàng, chi phí bảo hiểm và nguy cơ phong tỏa điểm nghẽn hàng hải. Đây là lý do các tuyến như eo Hormuz và cơ sở như Kharg Island thường được coi là “biến số giá” ở các giai đoạn căng thẳng.
JPMorgan dự báo tấn công trực diện có thể khiến Iran trả đũa ở eo biển Hormuz
JPMorgan cho rằng một cuộc tấn công trực diện vào Kharg Island có thể lập tức làm dừng phần lớn xuất khẩu dầu thô của Iran và kích hoạt trả đũa nghiêm trọng ở eo biển Hormuz hoặc nhằm vào hạ tầng năng lượng khu vực.
Nếu xuất khẩu bị chặn, lựa chọn trả đũa của Iran có thể dịch chuyển từ cấp độ quân sự sang cấp độ “hệ thống”, tác động lên dòng năng lượng đi qua các tuyến then chốt. Eo biển Hormuz là hành lang chiến lược nối Vịnh Ba Tư ra thị trường quốc tế, nên chỉ cần nguy cơ gián đoạn cũng có thể làm biến động mạnh kỳ vọng nguồn cung và chi phí vận chuyển.
JPMorgan cũng nhắc lại các tiền lệ lịch sử để lý giải vì sao Kharg Island đặc biệt nhạy cảm. Trong khủng hoảng con tin Iran năm 1979, Tổng thống Mỹ Jimmy Carter áp lệnh trừng phạt nhưng không ra lệnh tấn công vào đảo. Sang thập niên 1980 trong cuộc chiến tàu chở dầu Iran–Iraq, Tổng thống Ronald Reagan tập trung bảo vệ tàu thuyền và đánh vào tàu Iran cùng các trận địa tên lửa, còn Kharg Island vẫn không bị nhắm đến như mục tiêu bị vô hiệu hóa triệt để.
“Dù lực lượng Iraq đã tấn công một số nhà ga và tàu chở dầu trong cuộc chiến kéo dài 8 năm, Kharg nhìn chung vẫn vận hành và thiệt hại thường được sửa nhanh, cho thấy để vô hiệu hóa nơi này sẽ cần các đợt tấn công quy mô lớn, kéo dài.”
– JPMorgan, ghi chú phân tích
Trump tăng cường cảnh báo, thị trường dầu dao động mạnh
Donald Trump tuyên bố xung đột chưa gần kết thúc và cảnh báo nếu Iran tìm cách chặn nguồn cung dầu, đáp trả sẽ “mạnh hơn nhiều”, trong khi giá WTI biến động từ trên 119 USD xuống dưới 88 USD/thùng.
Khi được hỏi liệu chiến tranh có thể kết thúc trong tuần này không, Trump trả lời “không”, đồng thời nói rằng nó sẽ kết thúc “sớm”. Ông cũng nói nếu Iran cố chặn nguồn cung dầu, họ sẽ bị tấn công “mạnh hơn nhiều”, và đối với lĩnh vực năng lượng, ông sẽ “đánh các mục tiêu đó” nhanh chóng.
Trump tiếp tục đưa ra lời đe dọa cứng rắn hơn, nói rằng Iran “sẽ không bao giờ có thể phục hồi” nếu “làm bất cứ điều gì”. Trong một cuộc phỏng vấn với CBS News, ông cho biết “không có thông điệp” nào dành cho lãnh tụ tối cao mới của Iran, Ayatollah Mojtaba Khamenei.
Mojtaba trở thành lãnh đạo Iran vào cuối tuần sau khi cha ông bị sát hại đầu chiến dịch. Khi được hỏi lại về Mojtaba, Trump nói: “Tôi không có thông điệp cho ông ta. Không có, bất cứ điều gì.” Trump cũng nói ông có một người trong đầu để thay thế Khamenei, nhưng không giải thích thêm.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao Kharg Island quan trọng với xuất khẩu dầu của Iran?
Kharg Island là trung tâm logistics dầu thô của Iran, xử lý khoảng 90% xuất khẩu dầu thô. Nếu đảo bị tấn công hoặc bị kiểm soát, phần lớn dòng xuất khẩu có thể bị gián đoạn ngay, gây tác động lớn đến nguồn thu và nguồn cung dầu ra thị trường quốc tế.
JPMorgan dự báo điều gì nếu xảy ra tấn công trực diện vào Kharg Island?
JPMorgan cho rằng một đòn đánh trực diện có thể lập tức làm dừng phần lớn xuất khẩu dầu thô của Iran và có khả năng kích hoạt trả đũa nghiêm trọng ở eo biển Hormuz hoặc nhằm vào hạ tầng năng lượng trong khu vực.
Sản lượng dầu của Iran hiện ở mức nào theo ghi chú của JPMorgan?
Iran sản xuất khoảng 3,3 triệu thùng dầu thô/ngày và thêm khoảng 1,3 triệu thùng/ngày condensate và các chất lỏng khác. JPMorgan ước tính tổng cộng tương đương khoảng 4,5% nguồn cung dầu toàn cầu.
Giá WTI đã biến động ra sao trong bối cảnh căng thẳng?
WTI được nêu là đã giảm xuống dưới 88 USD/thùng sau khi trước đó tăng vượt 119 USD/thùng, phản ánh mức biến động rất cao khi thị trường định giá rủi ro gián đoạn nguồn cung và leo thang xung đột.
