Fanuc vừa công bố hợp tác với Google để phát triển robot nhà máy có thể hiểu hướng dẫn bằng lời nói và chữ viết tay, trong bối cảnh Nhật Bản tìm cách định vị lại mình trong cuộc đua AI toàn cầu.
Diễn biến này cho thấy trọng tâm của Nhật Bản đang dịch từ phần cứng robot sang “physical AI”, tức AI có thể hoạt động trong môi trường thực và xử lý các tác vụ công nghiệp phức tạp. Nhiều doanh nghiệp và cơ quan quản lý nước này đang xem dữ liệu nhà máy, kỹ năng sản xuất và tự động hóa là lợi thế cốt lõi.
- Fanuc đã hợp tác với Google để hướng tới robot có thể tự vận hành trong nhà máy.
- Nhật Bản muốn tận dụng dữ liệu sản xuất và kinh nghiệm tự động hóa để phát triển physical AI.
- Chính phủ Nhật cũng đang thúc đẩy đầu tư cho AI công nghiệp và hệ sinh thái dữ liệu trong nước.
Fanuc và Google đang nhắm vào robot nhà máy tự vận hành
Fanuc ngày 13/5 đã công bố hợp tác với Google nhằm tạo ra robot nhà máy có thể hiểu hướng dẫn nói và viết tay, sau đó thực hiện công việc mà không cần lập trình theo cách truyền thống.
Fanuc là một trong những nhà sản xuất thiết bị công nghiệp lớn nhất của Nhật Bản. Doanh nghiệp này cho biết đã phát triển hệ thống AI với sự hỗ trợ của Google Gemini và muốn các robot của mình tương thích với phần mềm của Google.
Trước đó, vào tháng 12/2025, Fanuc cũng công bố hợp tác với NVIDIA và mở hệ thống phần mềm robot vốn đóng của mình. Tại họp báo ngày 13/5, ông Kenishiro Abe, Senior Managing Officer, cho biết cách tiếp cận này xuất phát từ giới hạn của việc tự xây dựng toàn bộ hệ sinh thái AI trong nội bộ.
Physical AI là gì và vì sao nhà máy được hưởng lợi nhiều nhất
Physical AI là cách ứng dụng AI vào thế giới thực, nơi hệ thống phải nhận biết môi trường, suy luận, hành động theo thời gian thực và học hỏi từ con người.
Khác với robot công nghiệp truyền thống vốn chủ yếu làm các thao tác lặp lại, physical AI được kỳ vọng xử lý các nhiệm vụ phức tạp và khó dự đoán hơn. Vì vậy, nhà máy là lĩnh vực có thể hưởng lợi rõ nhất trong giai đoạn đầu.
Trong các dây chuyền sản xuất, nhiều quy trình vẫn phụ thuộc vào kinh nghiệm không được ghi chép đầy đủ. Nhật Bản đang cố gắng chuyển phần “tri thức ngầm” đó thành dữ liệu để máy móc có thể học lại.
Lợi thế của Nhật Bản nằm ở dữ liệu sản xuất và kỹ thuật điều khiển
Một báo cáo của Nomura Securities cho rằng kinh nghiệm sản xuất nhiều thập kỷ của Nhật Bản cùng dữ liệu từ nhà máy có thể trở thành nền tảng cho robot hình người công nghiệp.
Theo International Federation of Robotics, trong thập niên 1990 các nhà sản xuất Nhật Bản chiếm 80% thị trường robot công nghiệp toàn cầu. Tỷ lệ này hiện đã giảm xuống khoảng 40%.
Đến năm 2024, các doanh nghiệp Trung Quốc như Estun Automation và Inovance Technology đã vươn lên, chiếm 40% thị trường robot hình người toàn cầu. Dù vậy, nhiều công ty Trung Quốc vẫn phụ thuộc vào linh kiện máy móc của Nhật Bản.
Nomura Securities dự báo các mảng như điều khiển chuyển động, dữ liệu công nghiệp, bộ phận thao tác chính xác và thiết bị bán dẫn có thể là động lực tăng trưởng của Nhật Bản trong giai đoạn sau năm 2030.
Khoảng cách số vẫn là điểm yếu của ngành công nghiệp Nhật
Việc Fanuc mở phần mềm robot cho đối tác bên ngoài phản ánh sự dịch chuyển khỏi mô hình chỉ tập trung vào phần cứng vốn phổ biến trong ngành sản xuất Nhật Bản.
Nhật Bản đang tụt lại phía sau Mỹ và Trung Quốc trong chuyển đổi số AI, khi nhiều doanh nghiệp vẫn phụ thuộc lớn vào phần mềm từ các tập đoàn công nghệ Mỹ. Điều này tạo ra tình trạng “thâm hụt số”, tức dòng tiền cho dịch vụ số chảy ra nước ngoài.
Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản ghi nhận thâm hụt dịch vụ số 4,9 tỷ USD trong năm 2023. Cùng kỳ, Mỹ ghi nhận thặng dư 173,7 tỷ USD và Trung Quốc có thặng dư số 40,4 tỷ USD.
Chính phủ Nhật đang đẩy nhanh đầu tư cho physical AI
Chính phủ Nhật muốn dùng AI để tăng sức cạnh tranh cho công nghiệp chế tạo và mở rộng công nghệ này ra thị trường toàn cầu.
Tại một cuộc họp báo đầu năm mới, Thủ tướng Sanae Takaichi cho biết AI-powered robots sẽ học từ dữ liệu trong nước chất lượng cao, đặc biệt là tri thức nhà xưởng đã tích lũy lâu năm của Nhật Bản. Bà cũng nói rằng chính phủ sẽ hỗ trợ các mô hình AI đa dụng do trong nước phát triển, vì đây là thành phần quan trọng của physical AI.
METI dự kiến triển khai gói hỗ trợ 1 nghìn tỷ yen, tương đương khoảng 6,45 tỷ USD, trong vòng 5 năm để thúc đẩy physical AI của Nhật Bản.
Cùng lúc, một số công ty trong nước đã thử nghiệm mô hình AI gắn trực tiếp với dây chuyền sản xuất. ARUM Inc đã phát triển một dây chuyền tự động hóa hoàn toàn cho nhà sản xuất linh kiện kim loại. Hệ thống TTMC của công ty có giá khoảng 2,3 triệu USD mỗi bộ, và doanh nghiệp này cho biết sẽ lắp đặt 100 bộ trên khắp Nhật Bản.
Ông Takayuki Hirayama, CEO của ARUM Inc, nói rằng công ty không chỉ bán máy móc mà còn kết nối chúng qua đám mây và xây dựng hạ tầng. Doanh nghiệp này cũng nhận được quan tâm từ Hàn Quốc và Mỹ.
Dữ liệu chuyên biệt mới là bài toán trung tâm của AI công nghiệp
Nhiều lãnh đạo công nghệ Nhật Bản cho rằng thách thức hiện nay không còn là chỉ dùng AI trong máy tính, mà là đưa AI ra thế giới vật lý.
Ông Masato Fujino, CEO của Fairy Devices Inc, cho biết công ty đã phát triển thiết bị AI đeo được để hỗ trợ kỹ thuật viên không bỏ sót các bước kiểm tra quan trọng. Thiết bị này có camera, micro, cảm biến và khả năng liên lạc, từ đó tạo ra lượng dữ liệu lớn để huấn luyện mô hình ngôn ngữ thị giác của công ty.
Tại Tokyo Sushi Tech Expo 2026, ông Fujino nói rằng dữ liệu chuyên biệt lấy trực tiếp từ người lao động là điều không thể thiếu cho các hệ thống AI công nghiệp. Ông cũng lưu ý rằng các mô hình mạnh như Google Gemini có lợi thế vì Google sở hữu YouTube, nhưng dữ liệu phục vụ những tác vụ công nghiệp rất chuyên sâu thì không có sẵn trên nền tảng đó.
Tổng kết
Nhật Bản đang đặt cược vào physical AI thay vì chỉ chạy đua mô hình nền tảng, với dữ liệu sản xuất, robot công nghiệp và tự động hóa nhà máy là ba trụ cột chính.
