Hoa Kỳ nói đã phong tỏa các cảng Iran và chặn dòng thương mại đường biển, đẩy hoạt động xuất khẩu dầu của Tehran vào thế bị siết chặt hơn. Diễn biến này làm tăng rủi ro qua eo biển Hormuz và có thể tác động tới quan hệ Mỹ – Trung – Ấn trong ngắn hạn.
Điểm đáng chú ý không chỉ là áp lực lên kinh tế Iran, mà còn là hệ quả đối với tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới. Khi luồng dầu và hàng hóa bị kiểm soát chặt hơn, thị trường sẽ theo dõi sát phản ứng của các tàu chở hàng, khách mua dầu và chính quyền các nước liên quan.
- Brad Cooper nói lực lượng Mỹ đã thực thi phong tỏa các cảng Iran và chặn thương mại đường biển.
- Eo biển Hormuz xuất hiện rủi ro cao hơn khi một số tàu vẫn cố đi qua dù bị kiểm soát gắt gao.
- Dòng chảy dầu Iran sang Trung Quốc và lượng dầu vào Ấn Độ đang làm nóng thêm quan hệ giữa các bên.
Hoa Kỳ đã làm gì với các cảng và tuyến biển của Iran?
Mỹ nói đã triển khai phong tỏa các cảng của Iran và cắt đứt phần lớn thương mại đường biển của nước này. Tư lệnh Brad Cooper cho biết lực lượng Mỹ duy trì ưu thế trên biển ở Trung Đông, đồng thời ngăn hoạt động kinh tế ra vào Iran bằng đường biển.
Theo tuyên bố này, hơn 10.000 binh sĩ, trên một chục tàu hải quân và máy bay chiến đấu đã được bố trí tại Vịnh Oman và biển Ả Rập. Trong 24 giờ đầu, không có tàu nào vượt qua được tuyến phong tỏa, và sáu tàu hàng được cho là đã bị yêu cầu quay lại cảng Iran ở Vịnh Oman.
Vì sao eo biển Hormuz trở thành điểm nóng?
Eo biển Hormuz là cửa ngõ hàng hải chiến lược, nên bất kỳ hoạt động kiểm soát nào tại đây đều có thể ảnh hưởng mạnh tới dòng chảy năng lượng và thương mại khu vực. Dù vậy, vẫn có một số tàu đi qua với rủi ro cao trong ngày đầu Mỹ tăng cường thực thi.
Windward cho biết ít nhất hai tàu đã hoàn tất hành trình qua khu vực này, trong đó có Rich Starry, một tàu chở dầu thuộc sở hữu Trung Quốc và đang bị Mỹ trừng phạt. Chi tiết đó cho thấy việc phong tỏa chưa tạo ra sự khóa chặt tuyệt đối, nhưng đã làm tăng đáng kể áp lực lên các tàu đi qua tuyến biển này.
Quan hệ Mỹ – Trung bị tác động như thế nào?
Việc gần 98% lượng dầu xuất khẩu của Iran đi sang Trung Quốc khiến chính sách với Iran lập tức kéo theo sức ép ngoại giao với Bắc Kinh. Tình hình này diễn ra chỉ vài tuần trước chuyến thăm Trung Quốc dự kiến của Trump vào giữa tháng 5.
Bài toán còn phức tạp hơn khi một cuộc điều tra của Financial Times được cho là phát hiện Iran dùng vệ tinh do thám Trung Quốc để nhắm vào các căn cứ Mỹ ở Trung Đông trong cuộc chiến gần đây. Trong khi đó, Trump nói ông đã nhận được thư từ ông Tập Cận Bình, trong đó nhà lãnh đạo Trung Quốc phủ nhận việc cung cấp vũ khí cho Iran.
Ấn Độ đang chịu tác động gì từ dòng dầu Iran?
Ấn Độ đang đối mặt với sức ép riêng vì nhu cầu năng lượng của nước này va chạm với chính sách của Mỹ. Khoảng 4 triệu thùng dầu Iran đã tới Ấn Độ, đánh dấu lượng nhập khẩu đầu tiên sau bảy năm, khi các bên mua gấp rút chốt hàng trước khi thời gian ân hạn của Mỹ hết vào cuối tuần.
Tàu Jaya, một siêu tàu chở dầu, đang dỡ hàng tại Paradip ở bờ đông Ấn Độ, còn tàu Felicity đang dỡ tại Sikka ở bờ tây. Dữ liệu theo dõi tàu của Kpler và Vortexa cho thấy các tàu này có liên quan đến lượng dầu nói trên, và cả hai tàu bị Mỹ trừng phạt được cho là sẽ rời Ấn Độ trước thứ Sáu.
Tổng kết
Diễn biến phong tỏa các cảng Iran cho thấy căng thẳng trên biển đã chuyển từ áp lực ngoại giao sang kiểm soát thực địa. Tác động đáng theo dõi nhất là mức độ gián đoạn qua Hormuz, phản ứng của Trung Quốc với dầu Iran và cách Ấn Độ xử lý nhu cầu nhập khẩu trong bối cảnh thời hạn miễn trừ sắp kết thúc.
