Xung đột liên quan đến Iran đang làm gián đoạn các tuyến vận tải hàng không qua Trung Đông, khiến doanh nghiệp châu Âu mua bán linh kiện bán dẫn từ châu Á phải trả chi phí cao hơn và chờ giao hàng lâu hơn.
Từ cuối tháng 2, các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng vận tải và sân bay khiến kế hoạch vận chuyển khó dự đoán, buộc nhiều nhà mua hàng phải dùng hàng dự phòng, thậm chí giảm số lô chip nhập khẩu vì thiếu chỗ trên máy bay.
- Sức chứa vận tải hàng không toàn cầu giảm khoảng 9%, đẩy chi phí vận chuyển chip tăng và kéo dài thời gian giao hàng tại châu Âu.
- Rủi ro lan sang nguyên liệu thượng nguồn như helium và các dòng hóa dầu, khi Trung Đông giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng điện tử.
- Cổ phiếu công nghệ châu Á giảm khi tâm lý nhà đầu tư xấu đi sau các cuộc tấn công mới và giá dầu tăng.
Sức chứa vận tải hàng không giảm làm chi phí ship chip tăng và giao hàng chậm tại châu Âu
Số chuyến và chỗ chở hàng ít hơn khiến giá cước tăng và thời gian giao chip kéo dài, đặc biệt với các tuyến bay châu Á–châu Âu vốn phụ thuộc không phận và điểm trung chuyển Trung Đông.
Kể từ khi chiến sự nổ ra ngày 28/2, các cuộc tấn công vào hoạt động vận tải biển và sân bay đã khiến việc lập kế hoạch logistics trở nên khó khăn hơn. Trước xung đột, máy bay chở hàng từ châu Á sang châu Âu thường bay qua không phận Trung Đông hoặc dừng tại các hub trong khu vực để tiếp nhiên liệu, nhưng tuyến này chịu áp lực do các vụ tấn công của Iran vào hạ tầng, bao gồm sân bay.
DSV cho biết sức chứa vận tải hàng không toàn cầu giảm khoảng 9% so với giai đoạn trước chiến sự. Khi không gian chở hàng bị thắt lại, một số bên mua tại châu Âu đã phải dùng hàng tồn kho dự phòng để duy trì sản xuất, đồng thời có doanh nghiệp giảm số lô chip nhập từ châu Á do cạnh tranh chỗ chở hàng tăng lên.
Razat Gaurav, CEO công ty phần mềm chuỗi cung ứng Kinaxis, cho biết một số xưởng đúc chip tại châu Âu, doanh nghiệp ô tô và nhà sản xuất theo hợp đồng đã gặp chậm trễ trong nhận hàng bán dẫn. Ông nói khách hàng mua các linh kiện này có thể còn tồn kho từ một tuần đến vài tháng, tùy mô hình kinh doanh và mức dự trữ.
Dù vậy, các công ty nhìn chung được cho là ở “vị thế tốt hơn” so với giai đoạn thiếu chip thời Covid-19: nhiều chuỗi cung ứng đã được củng cố sau cú sốc đó và doanh nghiệp tăng mức tồn kho. Tuy nhiên, nếu gián đoạn kéo dài, áp lực lên chi phí và lịch giao hàng vẫn có thể tăng do năng lực vận tải hạn chế.
Rủi ro lan sang nguồn cung nguyên liệu và năng lượng phục vụ sản xuất bán dẫn
Xung đột không chỉ ảnh hưởng tuyến bay mà còn có thể làm căng thẳng nguồn cung đầu vào như helium và các sản phẩm hóa dầu, đồng thời gây áp lực chi phí năng lượng, những yếu tố quan trọng với sản xuất bán dẫn.
Bộ công nghiệp Hàn Quốc cho biết nước này phụ thuộc đáng kể vào Trung Đông đối với 14 mặt hàng phục vụ sản xuất chip, bao gồm bromine và thiết bị kiểm định. Cơ quan này cũng nói khoảng 70% dầu của Hàn Quốc đến từ khu vực; nếu giá dầu tiếp tục tăng, chi phí điện trong nước có thể tăng theo, ảnh hưởng chi phí vận hành công nghiệp.
Một điểm dễ tổn thương khác là naphtha: bộ này cho biết 54% naphtha nhập khẩu của Hàn Quốc đi qua Eo biển Hormuz. Nếu giao tranh kéo dài, các tuyến vận chuyển có thể thắt chặt hơn nữa, kéo theo chi phí logistics tăng trở lại và làm rủi ro chuỗi cung ứng khó dự báo.
Ở lớp nguyên liệu cho điện tử, các sản phẩm gắn với thị trường năng lượng Trung Đông được sử dụng rộng rãi trong sản xuất, từ tấm mạch in đến hóa chất quy trình bán dẫn. Điều này khiến biến động địa chính trị tại khu vực có thể tác động đa tầng: vận tải, năng lượng và nguồn cung hóa chất.
Helium là điểm nghẽn đáng chú ý vì Qatar chiếm hơn một phần ba nguồn cung toàn cầu
Helium thiết yếu cho ngành bán dẫn, trong khi Qatar sản xuất hơn một phần ba helium toàn cầu, nên bất ổn tại vùng Vịnh có thể nhanh chóng tạo rủi ro thiếu hụt hoặc tăng chi phí.
Helium được xem là một trong các mối quan ngại lớn nhất vì vai trò quan trọng trong sản xuất bán dẫn. Qatar tạo ra hơn một phần ba nguồn cung helium thế giới như một sản phẩm phụ của quá trình xử lý khí tự nhiên, khiến các gián đoạn liên quan vận tải, năng lượng hoặc an ninh khu vực có thể lan sang thị trường helium và các ngành phụ thuộc.
SK Hynix cho biết họ đã đa dạng hóa chuỗi cung ứng và nắm giữ đủ tồn kho helium để hạn chế tác động từ xung đột liên quan đến Iran. Trong khi đó, TSMC và GlobalFoundries cho biết họ đang theo dõi sát diễn biến; GlobalFoundries nói thêm rằng họ duy trì liên hệ trực tiếp với các đối tác trong khu vực và chuẩn bị các bước để giảm rủi ro.
Ngoài helium, các tuyến cung ứng hóa dầu rộng hơn cũng chịu áp lực. Vùng Vịnh tiếp tục giữ vai trò trung tâm đối với tăng trưởng hạ tầng hyperscale, sản xuất bán dẫn và sản xuất điện tử, nên bất kỳ sự thắt chặt kéo dài nào cũng có thể tác động dây chuyền lên nhiều lớp của chuỗi giá trị.
Cổ phiếu công nghệ châu Á giảm khi căng thẳng địa chính trị và giá dầu làm xấu tâm lý thị trường
Sau các cuộc tấn công mới và giá dầu tăng, cổ phiếu công nghệ tại nhiều thị trường châu Á đồng loạt giảm, phản ánh lo ngại rủi ro chuỗi cung ứng và chi phí năng lượng.
Các cổ phiếu công nghệ châu Á giảm vào thứ Năm sau các cuộc tấn công mới nhất của Iran nhằm vào Ras Laffan Industrial City (Qatar) và giá dầu tăng làm suy yếu tâm lý nhà đầu tư. SK Hynix giảm 2,23%, Samsung Electronics giảm 1,8%, Seoul Semiconductor giảm 2,53%.
Tại Nhật Bản, Advantest giảm hơn 4% và Tokyo Electron giảm 1,99%. Tại Đài Loan, TSMC giảm 2,1%. Những biến động này cho thấy thị trường đang định giá lại rủi ro khi chi phí vận tải, năng lượng và nguyên liệu có thể biến động mạnh trong bối cảnh căng thẳng kéo dài.
Tại Trung Quốc, MiniMax giảm 10% và Knowledge Atlas Technology (Zhipu) giảm 8% sau một đợt tăng trước đó liên quan nhận định tích cực từ Jensen Huang về AI agents và OpenClaw. Tại Hồng Kông, Alibaba giảm 3,34% và Tencent giảm 6%.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao chiến sự ở Trung Đông lại làm chip giao về châu Âu chậm hơn?
Nhiều chuyến bay hàng hóa từ châu Á sang châu Âu thường bay qua không phận Trung Đông hoặc dừng tại các hub trong khu vực. Khi tuyến này bị gián đoạn bởi rủi ro an ninh và các cuộc tấn công vào hạ tầng, sức chứa vận tải giảm, chi phí tăng và thời gian giao hàng kéo dài.
“Sức chứa vận tải hàng không giảm 9%” có ý nghĩa gì với doanh nghiệp mua chip?
Khi tổng năng lực chở hàng giảm khoảng 9% so với trước chiến sự (theo DSV), doanh nghiệp phải cạnh tranh chỗ vận chuyển, dẫn đến cước phí cao hơn, lịch bay khó sắp xếp hơn và có thể phải giảm số lô hàng hoặc dựa vào tồn kho để duy trì sản xuất.
Helium liên quan gì đến ngành bán dẫn và vì sao Qatar quan trọng?
Helium là khí quan trọng trong một số công đoạn sản xuất bán dẫn. Qatar sản xuất hơn một phần ba helium toàn cầu như sản phẩm phụ từ xử lý khí tự nhiên, nên bất ổn tại khu vực có thể làm tăng rủi ro gián đoạn nguồn cung và biến động chi phí.
