Căng thẳng tại eo biển Hormuz đang làm đảo lộn dòng chảy dầu thô toàn cầu, buộc Ấn Độ và Trung Quốc phải tìm nguồn thay thế khi nguồn cung qua tuyến vận tải chiến lược này bị siết lại.
Khoảng 13 triệu thùng dầu mỗi ngày đang bị cuốn vào khủng hoảng rộng hơn quanh Hormuz, trong khi các cuộc đàm phán hòa bình Mỹ – Iran đình trệ khiến thị trường thêm căng. Trong bối cảnh đó, Nga trở thành nguồn thay thế chính, còn Saudi Arabia chỉ đóng vai trò phương án dự phòng nhỏ hơn.
- Lượng dầu đi qua eo biển Hormuz giảm mạnh, khiến Ấn Độ và Trung Quốc phải săn hàng thay thế.
- Ấn Độ đang quay lại mua nhiều dầu Nga hơn, trong khi Saudi Arabia cũng tăng hiện diện ở thị trường Trung Quốc.
- Russia đồng thời đối mặt áp lực sản lượng do các cuộc tấn công bằng drone vào hạ tầng dầu mỏ.
Hormuz tắc nghẽn, các chuyến dầu sang châu Á bị thu hẹp
Dữ liệu Kpler cho thấy mức độ gián đoạn đã tăng rõ rệt: lượng dầu thô của Trung Quốc đi qua tuyến này giảm xuống khoảng 222.000 thùng/ngày trong tháng 4, từ 4,45 triệu thùng/ngày trước chiến sự Iran. Với Ấn Độ, con số tương ứng giảm xuống 247.000 thùng/ngày tính đến thời điểm hiện tại của tháng, từ 2,8 triệu thùng/ngày trong tháng 2.
Sự co hẹp này làm thay đổi ưu tiên mua hàng của hai nước nhập khẩu lớn nhất châu Á. Khi nguồn cung đi qua Hormuz bị siết và dầu từ Iran vẫn chịu cấm vận, thị trường có xu hướng chuyển sang những lô hàng có sẵn hơn, trong đó dầu Nga nổi lên như nguồn bù đắp quan trọng.
Ấn Độ tăng mua dầu Nga, nhưng tổng nhập khẩu vẫn thấp hơn trước chiến sự
Trong tháng 3, Ấn Độ nhập 4,57 triệu thùng dầu/ngày, với 2,14 triệu thùng/ngày đến từ Nga, theo số liệu của S&P Global Commodities at Sea. Phần của Nga nhờ đó tăng lên 47%, trong khi dữ liệu Kpler cho thấy tỷ trọng này chỉ khoảng 20% trong tháng 2.
Dù vậy, tổng nhập khẩu dầu của Ấn Độ vẫn thấp hơn hơn 14% so với mức trước chiến sự. Điều này cho thấy việc chuyển hướng sang dầu Nga giúp lấp một phần khoảng trống nguồn cung, nhưng chưa đủ để đưa nhu cầu nhập khẩu quay lại trạng thái cũ.
Kpler cũng ghi nhận đến tháng 2 năm 2026, nhập khẩu dầu Nga của Ấn Độ giảm còn khoảng 1,04 triệu thùng/ngày từ 1,84 triệu thùng/ngày trong tháng 11 năm trước. Cùng thời điểm, lượng nhập từ Saudi Arabia tăng lên 1,03 triệu thùng/ngày trong tháng 2, từ mức trung bình 638.387 thùng/ngày của năm 2025. Đến nay trong tháng 4, Saudi Arabia đã xuất sang Ấn Độ 684.190 thùng/ngày.
Saudi Arabia nghiêng nhiều hơn về thị trường Trung Quốc
Saudi Arabia không dành ưu tiên cao nhất cho Ấn Độ. Một phần lớn nguồn cung của nước này đang được chuyển về Trung Quốc qua tuyến Biển Đỏ, nơi Riyadh có các khoản đầu tư lớn vào lĩnh vực lọc dầu.
Kpler cho thấy Saudi Arabia cung cấp 1,35 triệu thùng/ngày cho Trung Quốc trong tháng 4, tăng từ 1,04 triệu thùng/ngày trong tháng 3, dù vẫn thấp hơn mức 1,67 triệu thùng/ngày của tháng 2. Diễn biến này phản ánh cách các nhà sản xuất lớn đang tái phân bổ hàng giữa các khách hàng châu Á khi chuỗi cung ứng khu vực bị xáo trộn.
Russia chịu áp lực kép từ gián đoạn xuất khẩu và sản lượng giảm
Song song với sức ép từ nhu cầu thay thế ở châu Á, Nga cũng đang đối mặt với rủi ro nguồn cung trong nước. Năm nguồn tin và tính toán của Reuters cho biết sản lượng dầu của Nga đã giảm trong tháng 4 sau các đợt tấn công bằng drone của Ukraine nhằm vào cảng và nhà máy lọc dầu, đồng thời dòng dầu qua tuyến đường ống duy nhất còn lại của Nga sang châu Âu đã dừng lại.
Các nguồn tin cho rằng mức giảm có thể nằm trong khoảng 300.000 đến 400.000 thùng/ngày so với bình quân những tháng đầu năm. Nếu đúng, đây có thể là mức giảm hàng tháng mạnh nhất của Nga trong 6 năm, kể từ giai đoạn COVID.
Với Nga, đây là điểm đáng theo dõi vì dầu từ lưu vực Tây Siberia vẫn là trụ cột của nền kinh tế. Sản lượng thấp hơn đồng nghĩa nguồn thu giảm, dù giá dầu tăng do khủng hoảng Iran có thể bù đắp một phần tổn thất. Bộ trưởng Tài chính Anton Siluanov nói giá cao sẽ giúp giảm thâm hụt ngân sách, trong khi một nguồn tin cho biết việc tiêu thụ dầu sẽ khó hơn nếu các cuộc tấn công vào cảng và nhà máy lọc dầu tiếp diễn, nhất là khi bước vào giai đoạn bảo dưỡng mùa xuân.
Giá dầu cao có thể chỉ bù đắp một phần thiệt hại
Bức tranh hiện tại cho thấy thị trường đang chịu hai lực kéo trái chiều. Một bên là nhu cầu mua thay thế từ Ấn Độ và Trung Quốc khi tuyến Hormuz bị gián đoạn; bên còn lại là rủi ro sản lượng của Nga khi cơ sở hạ tầng dầu mỏ bị tấn công và xuất khẩu gặp trở ngại.
Russia giữ kín dữ liệu sản lượng từ năm 2022 vì lý do an ninh quốc gia, nên mức giảm thực tế vẫn khó kiểm chứng độc lập ngay lập tức. Dù vậy, ngay cả trong kịch bản giá dầu tăng, khu vực này vẫn đang phải đối mặt với một thị trường ít linh hoạt hơn, nơi các dòng hàng phải đổi hướng nhanh nhưng không phải lúc nào cũng có đủ nguồn thay thế tương ứng.
Tổng kết
Căng thẳng quanh Hormuz đang làm nổi bật mức độ phụ thuộc của châu Á vào các tuyến vận chuyển và nguồn cung dầu từ Trung Đông. Khi dòng dầu qua eo biển này thu hẹp, Nga trở thành điểm đến chính cho nhu cầu thay thế, trong khi Saudi Arabia cũng tăng vai trò ở thị trường Trung Quốc. Tuy nhiên, bản thân Nga lại đang đối mặt áp lực giảm sản lượng, khiến bài toán nguồn cung toàn cầu phức tạp hơn thay vì chỉ dịch chuyển từ nơi này sang nơi khác.
