Nhật Bản đang đẩy nhanh chiến lược AI bằng các liên minh công nghệ giữa startup, tập đoàn lớn và nhà nước.
Từ tình trạng khởi đầu chậm trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo, Nhật Bản đang chuyển sang mô hình hợp tác để bù khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc. Các thỏa thuận mới giữa Station Ai, SoftBank và Nvidia, cùng với các khoản đầu tư lớn từ doanh nghiệp và kế hoạch hỗ trợ của chính phủ, cho thấy hệ sinh thái AI tại nước này đang được đẩy lên theo hướng có tổ chức hơn.
- Station Ai phối hợp cùng SoftBank và Nvidia để hỗ trợ 5 startup AI trong chương trình AI Boost Program.
- Nhật Bản đang chọn cách phát triển AI dựa trên hợp tác giữa doanh nghiệp tư nhân thay vì đi theo hướng cạnh tranh đơn lẻ.
- Chính phủ Nhật Bản đã dành 1 nghìn tỷ yen trong 5 năm từ năm tài khóa 2026 để phát triển mô hình nền tảng quy mô 1 nghìn tỷ tham số.
Station Ai, SoftBank và Nvidia hỗ trợ 5 startup AI
Chương trình AI Boost Program đã chọn 5 công ty khởi nghiệp tham gia giai đoạn đầu, gồm Ollo, Karakuri, Cross Medicine, Final Aim và Playbox. Đây là nhóm startup hoạt động ở các mảng khác nhau như sản xuất, AI doanh nghiệp, y tế, nền tảng AI tạo sinh và phân tích chuyển động máy tính.
Chương trình được giới thiệu từ tháng 9 năm 2025 nhằm tháo gỡ các rào cản mang tính cấu trúc mà startup AI ở Nhật thường gặp. Gói hỗ trợ bao gồm quyền truy cập miễn phí vào hệ thống GPU hiệu năng cao của SoftBank, hỗ trợ kỹ sư từ Nvidia, tư vấn phát triển kinh doanh hướng đến thử nghiệm khái niệm và kết nối với nhà đầu tư.
Trong một phát biểu liên quan đến chương trình, đồng sáng lập kiêm CEO của Final Aim, Masafumi Asakura, cho biết nguồn lực GPU sẽ được sử dụng theo cách thúc đẩy công nghệ AI tạo sinh và giảm rủi ro sở hữu trí tuệ.
Nhật Bản đang chọn mô hình hợp tác thay vì chạy đua đơn lẻ
Điểm đáng chú ý của làn sóng mới không chỉ nằm ở số tiền hay hạ tầng, mà ở cách các doanh nghiệp Nhật điều chỉnh tư duy phát triển công nghệ. Thay vì tự xây dựng mọi thứ theo lối khép kín, nhiều công ty đang chấp nhận đi cùng đối tác để tiếp cận công nghệ mới nhanh hơn.
Xu hướng này cũng phản ánh sự khác biệt giữa cách làm của doanh nghiệp Nhật và các công ty phương Tây. Một số lãnh đạo startup tại Nhật cho rằng các công ty Nhật thường đặt nặng độ chính xác, tính tin cậy và sự tuân thủ ngay từ đầu, trong khi các nhà sáng lập ở Mỹ có xu hướng ưu tiên tốc độ.
Ở giai đoạn AI phát triển rất nhanh, lựa chọn hợp tác giúp các doanh nghiệp Nhật tiếp cận những công cụ và mô hình mới mà không phải tự xây lại toàn bộ năng lực từ đầu. Tuy vậy, cách làm này cũng cho thấy Nhật Bản đang ưu tiên một lộ trình thận trọng hơn thay vì chạy theo mở rộng bằng mọi giá.
Hàng loạt liên minh giữa các tập đoàn lớn đang hình thành
Không chỉ startup, nhiều tập đoàn lớn tại Nhật cũng tham gia vào quá trình xây dựng nền tảng AI nội địa. Ngày 12/4, SoftBank, NEC, Honda và Sony Group công bố thành lập công ty vận hành chung mang tên Japan AI Foundation Model Development nhằm thúc đẩy đổi mới AI do trong nước phát triển.
Công ty mới có một lãnh đạo từ SoftBank làm chủ tịch và sẽ sử dụng khoảng 100 kỹ sư AI cấp cao từng làm việc rải rác tại SoftBank, NEC, Honda và Sony Group. Mỗi bên nắm 10% cổ phần, trong khi Nippon Steel cùng ba ngân hàng lớn MUFG, SMBC và Mizuho tham gia với tư cách cổ đông thiểu số.
Cách sắp xếp này cho thấy Nhật Bản đang cố gắng gom nguồn lực kỹ thuật, vốn và mạng lưới doanh nghiệp vào một cấu trúc chung. Với lĩnh vực AI, nơi chi phí hạ tầng và nhân sự chuyên sâu rất lớn, mô hình này có thể giúp các bên giảm tình trạng phân tán nguồn lực.
Khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc vẫn còn lớn
Về quy mô hệ sinh thái, Nhật Bản vẫn đi sau đáng kể. Quốc gia này hiện có 251 công ty AI, trong đó có 93 startup. Con số này thấp hơn rất nhiều so với Mỹ, nơi có khoảng 30.000 công ty AI, tiếp đến là Trung Quốc với khoảng 5.000 và Đức với khoảng 1.500.
Khoảng cách đó cho thấy vấn đề của Nhật Bản không chỉ là thiếu vốn, mà còn là thiếu độ dày của thị trường, nhân lực và mạng lưới doanh nghiệp chuyên về AI. Vì vậy, các chương trình hợp tác như AI Boost Program hay công ty mô hình nền tảng chung được xem là cách để rút ngắn quãng đường tích lũy năng lực.
Ở chiều ngược lại, việc đi sau cũng có một lợi thế nhất định. Một số lãnh đạo trong ngành cho rằng Nhật Bản có thể bỏ qua giai đoạn thử nghiệm phân mảnh để chuyển thẳng sang các ứng dụng AI tạo sinh và các mô hình hạ tầng đã trưởng thành hơn.
Vai trò của chính phủ ngày càng rõ nét
Động thái từ khu vực tư nhân đang đi cùng với chính sách hỗ trợ từ chính phủ. Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản đã dành 1 nghìn tỷ yen, tương đương khoảng 5 tỷ USD, trong 5 năm từ năm tài khóa 2026 để phát triển các mô hình nền tảng ở quy mô 1 nghìn tỷ tham số.
Khoản ngân sách này dự kiến được dùng cho hạ tầng tính toán, các mối quan hệ nghiên cứu và chương trình đào tạo lực lượng lao động. Nếu được triển khai đúng mục tiêu, nó sẽ bổ sung phần mà nhiều startup đơn lẻ khó tự gánh vác, đặc biệt là chi phí máy tính hiệu năng cao và nhân sự chuyên môn sâu.
Song song với đó, Microsoft cũng đã công bố kế hoạch đầu tư 1,6 nghìn tỷ yen, tương đương 10 tỷ USD, vào Nhật Bản trong giai đoạn 2026-2029 cho hạ tầng AI, an ninh mạng và lực lượng lao động. Cùng với các động thái từ SoftBank, Nvidia và những tập đoàn trong nước, bức tranh chung cho thấy Nhật Bản đang muốn xây dựng một hệ sinh thái AI có trụ cột rõ ràng hơn.
Tổng kết
Nhật Bản đang cố gắng bù lại vị thế chậm chân trong AI bằng một chiến lược dựa trên liên minh công nghệ, đầu tư hạ tầng và hỗ trợ chính sách. Điểm cốt lõi không nằm ở một thỏa thuận đơn lẻ, mà ở sự kết nối giữa startup, tập đoàn lớn và nhà nước để tạo ra năng lực phát triển AI trong nước.
Dù vậy, khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc vẫn rất lớn, nên tác động thực tế của các chương trình này sẽ phụ thuộc vào việc chúng có biến được nguồn lực thành sản phẩm, mô hình và ứng dụng thương mại hay không.
