Lầu Năm Góc đang đề nghị Nhà Trắng phê duyệt gói ngân sách bổ sung hơn 200 tỷ USD cho cuộc chiến đang diễn ra với Iran, một mức chi có thể làm bùng nổ tranh cãi ở Quốc hội và gia tăng áp lực lên ngân sách hộ gia đình Mỹ.
Yêu cầu này xuất hiện khi tốc độ tiêu hao vũ khí và chi phí tác chiến tăng nhanh, trong lúc giá năng lượng và các chỉ số kinh tế Mỹ đã chịu sức ép từ trước, làm dấy lên lo ngại về tác động lan tỏa tới đời sống người dân.
- Lầu Năm Góc đề xuất hơn 200 tỷ USD, chủ yếu để tăng sản xuất vũ khí sau khi bị tiêu hao nhanh.
- Ước tính chi phí có thể tăng mạnh theo thời gian: 3 tuần 60–130 tỷ USD, 8 tuần 250 tỷ USD trở lên.
- Giá dầu, giá xăng và các chỉ số kinh tế vĩ mô cho thấy tác động kinh tế đã lan sang người dân Mỹ.
Đề xuất hơn 200 tỷ USD nhằm bù đắp tốc độ tiêu hao vũ khí và chi phí không kích
Yêu cầu ngân sách hơn 200 tỷ USD được mô tả là để đẩy mạnh sản xuất vũ khí, sau khi Mỹ và Israel tiến hành nhiều đợt tấn công khiến kho dự trữ bị tiêu hao nhanh.
Một quan chức cấp cao trong chính quyền xác nhận đề xuất và cho biết Bộ Quốc phòng muốn khoản tiền này chủ yếu để tăng công suất sản xuất các loại vũ khí đã được sử dụng với tốc độ cao. Trong ba tuần qua, lực lượng Mỹ và Israel đã đánh trúng hàng nghìn mục tiêu, khiến nhu cầu bổ sung đạn dược, đặc biệt là vũ khí chính xác, trở nên cấp bách.
Con số hơn 200 tỷ USD được cho là vượt xa phần chi phí quân đội đã bỏ ra cho các đợt không kích. Tuy nhiên, Nhà Trắng chưa quyết định sẽ gửi bao nhiêu sang Quốc hội, và ngay trong nội bộ chính quyền cũng có ý kiến nghi ngờ khả năng thông qua nếu đề xuất ở mức tối đa.
Các báo cáo cho biết trong hai tuần gần đây, Lầu Năm Góc đã đưa ra vài phương án quy mô khác nhau. Điều này phản ánh cả nhu cầu ngân sách thực tế lẫn bài toán chính trị khi phải thuyết phục Quốc hội trong bối cảnh dư luận còn chia rẽ.
Chi phí chiến sự tăng nhanh và có thể vượt 250 tỷ USD nếu kéo dài khoảng 8 tuần
Các ước tính cho thấy tổng chi phí có thể tăng theo từng tuần, từ hàng chục tỷ USD sau 3 tuần lên 250 tỷ USD hoặc hơn nếu xung đột kéo dài khoảng 8 tuần.
Quan chức Lầu Năm Góc nói Mỹ đã chi khoảng 11,3 tỷ USD chỉ trong tuần đầu. Trong khi đó, các chuyên gia bên ngoài và quan chức chính phủ trao đổi ẩn danh cho rằng mức “đốt tiền” theo ngày thực tế vào khoảng 1–2 tỷ USD, tương đương khoảng 11.500–23.000 USD mỗi giây.
Theo hai quan chức chính phủ (lưu ý đây là ước tính thô), một cuộc xung đột kéo dài 3 tuần có thể khiến người nộp thuế phải chi khoảng 60–130 tỷ USD. Nếu kéo dài 5 tuần, tổng chi có thể lên tới 175 tỷ USD. Nếu kéo dài 8 tuần, tổng chi có thể chạm 250 tỷ USD hoặc cao hơn.
Giáo sư Linda Bilmes (Harvard Kennedy School), đồng tác giả “The Three Trillion Dollar War”, cho rằng khi giao tranh bước sang tuần thứ 3 hoặc 4, chi phí có thể vượt 50 tỷ USD, nhưng phần chi ngay trước mắt chỉ là một mảnh ghép. Bà nhấn mạnh các chi phí dài hạn như trợ cấp khuyết tật cho cựu binh, lãi vay và ngân sách quốc phòng bị “neo” ở mức cao hơn có thể cộng dồn thành hàng nghìn tỷ USD theo thời gian.
Cuộc đối đầu chính trị ở Quốc hội có thể tập trung vào “trận chiến ngân sách”
Yêu cầu ngân sách bổ sung nhiều khả năng sẽ kích hoạt một cuộc giằng co lớn ở Quốc hội, khi phe phản đối chiến tranh dồn trọng tâm vào việc ngăn chặn khoản chi.
Yêu cầu này được dự báo sẽ tạo ra đối đầu gay gắt tại Đồi Capitol. Đảng Dân chủ chỉ trích mạnh mẽ cuộc chiến và mức ủng hộ công chúng vẫn yếu. Đảng Cộng hòa ủng hộ về nguyên tắc một gói bổ sung, nhưng chưa đưa ra lộ trình rõ ràng để đạt ngưỡng 60 phiếu tại Thượng viện.
“Nếu chính quyền yêu cầu thêm tiền, sẽ có một cuộc chiến chính trị lớn vì toàn bộ tâm lý phản chiến sẽ tập trung vào đề xuất đó.”
– Mark Cancian, cố vấn cấp cao, Center for Strategic and International Studies
“Ý tưởng họ lên đây và xin thêm tiền vào thời điểm này là điều không thể chấp nhận được.”
– Hakeem Jeffries, Lãnh đạo phe thiểu số tại Hạ viện
Thứ trưởng Quốc phòng Steven Feinberg đang dẫn dắt nỗ lực nội bộ về ngân sách, tập trung xử lý thiếu hụt đạn dược chính xác và thúc đẩy công nghiệp quốc phòng sản xuất nhiều hơn, nhanh hơn. Tuy vậy, các chuyên gia lưu ý chi thêm tiền không tự động làm tăng tốc sản xuất, do ràng buộc bởi nhân công, nhà máy và nguyên liệu.
“Bạn chắc chắn sẽ không có nó sớm hơn nếu bạn không đầu tư, nhưng chỉ tiền thôi cũng không đảm bảo.”
– Elaine McCusker, cựu kiểm soát viên ngân sách Lầu Năm Góc
Thượng nghị sĩ Tom Cotton (Arkansas) cũng thúc đẩy việc bổ sung ngân sách cho cộng đồng tình báo vào gói chi. Trước khi chiến tranh nổ ra, Tổng thống Trump từng kêu gọi ngân sách quốc phòng 1,5 nghìn tỷ USD, cao hơn hơn 50% so với năm trước, nhưng văn phòng ngân sách Nhà Trắng đã cảnh báo mức đó là quá cao.
Tác động kinh tế lan sang người dân Mỹ qua giá dầu, giá xăng và các chỉ số vĩ mô
Giá dầu và giá xăng tăng sau khi chiến sự bùng phát, trong khi thị trường lao động và chính sách lãi suất cho thấy nền kinh tế đã có dấu hiệu căng thẳng từ trước.
Khi Mỹ và Israel mở cuộc tấn công phối hợp vào Iran vào cuối tháng trước, giá dầu thô tăng vọt lên gần 120 USD/thùng chỉ trong vài ngày, trước khi hạ về quanh 100 USD/thùng. Mức này vẫn cao hơn đáng kể so với khoảng 70 USD/thùng trước khi chiến sự bắt đầu.
Tại các trạm xăng, giá tiếp tục đi lên. Theo AAA, mức trung bình toàn quốc cho một gallon xăng thường là 3,84 USD, tăng từ 2,92 USD một tháng trước đó.
Trước cú sốc dầu, nền kinh tế Mỹ đã có dấu hiệu chịu áp lực: Mỹ mất 92.000 việc làm trong kỳ báo cáo gần nhất, tỷ lệ thất nghiệp ở mức 4,4%. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ họp trong tuần này và giữ nguyên lãi suất cuộc họp thứ hai liên tiếp, duy trì lãi suất tham chiếu trong vùng 3,5% đến 3,75%.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao Lầu Năm Góc đề xuất khoản hơn 200 tỷ USD?
Khoản này được mô tả chủ yếu để tăng sản xuất vũ khí và đạn dược, do tốc độ sử dụng trong chiến dịch cao và nhu cầu bổ sung kho dự trữ, đặc biệt là các loại vũ khí chính xác.
Nhà Trắng đã quyết định sẽ gửi toàn bộ khoản này lên Quốc hội chưa?
Chưa. Nhà Trắng chưa chốt con số sẽ trình Quốc hội, và một số quan chức cho rằng toàn bộ mức đề xuất có thể khó thông qua về mặt chính trị.
Các ước tính chi phí chiến sự theo thời gian là bao nhiêu?
Theo các quan chức chính phủ (nhấn mạnh là ước tính thô), 3 tuần có thể tốn 60–130 tỷ USD, 5 tuần khoảng 175 tỷ USD, và 8 tuần có thể lên 250 tỷ USD hoặc hơn.
Vì sao “chi thêm tiền” không chắc giúp sản xuất vũ khí nhanh hơn?
Vì năng lực sản xuất bị giới hạn bởi lao động, nhà máy và nguyên liệu đầu vào. Tăng ngân sách có thể cần thiết để đầu tư, nhưng không tự động loại bỏ các nút thắt chuỗi cung ứng và công suất.
Chiến sự tác động thế nào tới người dân Mỹ trong ngắn hạn?
Tác động thấy rõ qua giá dầu tăng và giá xăng trung bình toàn quốc tăng lên 3,84 USD/gallon (theo AAA), trong bối cảnh kinh tế Mỹ vốn đã có dấu hiệu căng thẳng về việc làm và lãi suất.
