SpaceX đã nộp hồ sơ cho đợt IPO lớn, nhưng các điều khoản được Reuters nhắc tới cho thấy Elon Musk vẫn sẽ giữ quyền kiểm soát gần như tuyệt đối sau khi công ty niêm yết.
Theo phần hồ sơ được Reuters xem xét, cấu trúc cổ phần của SpaceX được thiết kế để chỉ phiếu bầu của Elon Musk có thể quyết định việc ông rời ghế giám đốc điều hành và chủ tịch hội đồng quản trị. Phần còn lại của nhà đầu tư đại chúng sẽ có rất ít ảnh hưởng đến các quyết định quản trị cốt lõi.
- SpaceX đang chuẩn bị hồ sơ cho một đợt IPO được mô tả là có thể lớn nhất lịch sử.
- Cơ cấu cổ phần dự kiến giúp Elon Musk giữ quyền kiểm soát dài hạn sau khi niêm yết.
- Định giá gần 2.000 tỷ USD và tỷ lệ giá trên doanh thu vượt 100 lần khiến nhiều ý kiến thận trọng hơn với cổ phiếu.
Hồ sơ IPO cho thấy quyền lực của Elon Musk được bảo vệ thế nào
SpaceX đã nộp hồ sơ lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ cho đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Công ty đặt mục tiêu huy động 75 tỷ USD và nhắm tới mức định giá gần 2.000 tỷ USD.
Hồ sơ cho thấy SpaceX dự kiến chia cổ phiếu thành hai lớp. Cổ phiếu loại A dành cho nhà đầu tư đại chúng, còn cổ phiếu loại B dành cho người trong nội bộ sẽ có quyền biểu quyết cao hơn. Mỗi cổ phiếu loại B có 10 phiếu bầu. Elon Musk sẽ nắm phần lớn cổ phiếu loại B, nên không ai có thể loại ông khỏi vai trò lãnh đạo nếu không có sự đồng ý của ông.
Trong hồ sơ, công ty cũng nêu rõ cấu trúc này sẽ “hạn chế hoặc loại bỏ khả năng của bạn trong việc tác động đến các vấn đề doanh nghiệp”.
Nhà đầu tư đại chúng có thể chỉ có vai trò hạn chế
Một điểm khác trong hồ sơ là tối đa 30% số cổ phiếu được dành cho nhà đầu tư phổ thông. Tuy vậy, quyền biểu quyết thực tế lại nghiêng mạnh về phía Musk và các cổ đông nội bộ nắm cổ phiếu loại B.
Điều đó làm dấy lên câu hỏi về mức độ ảnh hưởng của cổ đông mới sau khi niêm yết. Nếu cơ cấu này được giữ nguyên, việc sở hữu cổ phiếu SpaceX sẽ không đồng nghĩa với quyền can thiệp tương ứng vào quản trị công ty.
SpaceX cũng đang được dẫn dắt IPO bởi Morgan Stanley, Goldman Sachs, JPMorgan, Bank of America và Citigroup.
Định giá gần 2.000 tỷ USD khiến mức giá trở thành tâm điểm
Với doanh thu năm 2025 được nêu là 15,6 tỷ USD, mức định giá gần 2.000 tỷ USD tương ứng tỷ lệ giá trên doanh thu vượt 100 lần. Con số này cao hơn bất kỳ cổ phiếu nào hiện có trong S&P 500.
Khoảng chênh giữa doanh thu hiện tại và mức định giá kỳ vọng là lý do khiến một số chuyên gia tài chính tỏ ra dè dặt. Dù SpaceX là doanh nghiệp tư nhân lớn và đã tăng trưởng mạnh trước khi lên sàn, mức giá chào bán vẫn là phần quyết định cho khả năng sinh lời của người tham gia IPO.
Rủi ro với nhà đầu tư còn nằm ở thời điểm bán ra sau niêm yết
Không chỉ định giá, thời gian hạn chế chuyển nhượng cũng là yếu tố được nhắc tới. Theo mô tả, giai đoạn lock-up dự kiến kết thúc vào khoảng giữa đến cuối tháng 12 năm 2026. Trong 180 ngày sau IPO, người trong nội bộ và nhân viên thường không được phép bán cổ phiếu mà họ mua với giá thấp hơn.
Khi thời hạn này hết hiệu lực, thị trường có thể đón lượng cổ phiếu lớn hơn từ nội bộ. Dữ kiện hiện có chưa cho thấy quy mô cụ thể của lượng bán ra, nhưng đây là điểm mà nhà đầu tư thường theo dõi vì có thể tạo thêm áp lực cung trên thị trường.
Một số chi tiết khác quanh kế hoạch niêm yết
Hồ sơ còn cho biết SpaceX đã đề cập đến một kế hoạch thưởng cổ phần được hội đồng quản trị phê duyệt trong tháng 1. Theo đó, Elon Musk có thể nhận tới 200 triệu cổ phiếu loại B bị hạn chế nếu công ty đạt mức định giá 7,5 nghìn tỷ USD và thiết lập được một khu định cư lâu dài của con người trên sao Hỏa với ít nhất 1 triệu cư dân. Hiện mức lương của ông vẫn là 54.080 USD.
Công ty cũng được cho là đã tổ chức các cuộc gặp riêng với giới phân tích tại Texas và Tennessee để giới thiệu các địa điểm liên quan đến đợt niêm yết. Tuy nhiên, hiện chưa có thêm chi tiết công khai về nội dung các cuộc gặp này hoặc tác động cụ thể của chúng đối với tiến trình IPO.
Tổng kết
Từ những gì đã được công bố, IPO của SpaceX không chỉ là câu chuyện về quy mô huy động vốn và định giá, mà còn là bài kiểm tra về quyền kiểm soát doanh nghiệp sau khi niêm yết. Hồ sơ cho thấy Elon Musk vẫn sẽ giữ vị thế áp đảo về biểu quyết, trong khi nhà đầu tư đại chúng có thể có ảnh hưởng hạn chế. Phần còn lại của bức tranh vẫn phụ thuộc vào giá chào bán cuối cùng, phản ứng của thị trường và chi tiết đầy đủ trong hồ sơ chính thức.
