Mỹ muốn thắng cuộc đua AI nhưng tự cản đường mình

Washington đang lo ngại ASML có thể đã để lọt thiết bị sản xuất chip EUV vào Trung Quốc, dù công ty Hà Lan này phủ nhận việc từng giao loại máy đó cho Bắc Kinh.

Vụ việc làm nổi bật mức độ nhạy cảm của công nghệ bán dẫn trong cạnh tranh Mỹ – Trung, đồng thời cho thấy xuất khẩu thiết bị chip vẫn là một điểm nóng chính sách, dù một số hạn chế công nghệ gần đây đã được nới lỏng.

Lo ngại của Mỹ xoay quanh máy EUV của ASML

Máy EUV của ASML là thiết bị sản xuất chip cực kỳ nhạy cảm và bị hạn chế xuất khẩu sang Trung Quốc. Howard Lutnick, Bộ trưởng Thương mại Mỹ, đã nhiều lần trao đổi với lãnh đạo ASML về nỗi lo rằng một máy EUV có thể đã rơi vào tay Trung Quốc.

ASML phản bác rằng họ chưa từng giao máy EUV cho Trung Quốc, cũng như không chuyển bất kỳ linh kiện, mô-đun hay thiết bị nào được thiết kế riêng để dùng cho máy EUV. Chính phủ Hà Lan cũng nói họ áp dụng nghiêm các quy định cấp phép đối với thiết bị, linh kiện và công nghệ thuộc diện kiểm soát.

Vì sao máy EUV được xem là công nghệ chiến lược?

Máy EUV nặng khoảng 180 tấn và có kích thước lớn như một chiếc xe buýt trường học. TSMC dùng công nghệ này để sản xuất các chip phục vụ những công ty Mỹ như Nvidia, nên việc kiểm soát EUV có ý nghĩa trực tiếp với vị thế dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực bán dẫn.

Reuters trước đó cũng cho biết Trung Quốc đang cố gắng phát triển máy EUV của riêng mình, với một cựu kỹ sư ASML tham gia vào nguyên mẫu.

ASML vẫn nằm trong vùng giám sát chặt của Washington

ASML không chỉ bị theo dõi ở mảng EUV mà còn ở các hệ thống DUV và dịch vụ bảo trì tại Trung Quốc. Đây là mảng kinh doanh có thể chiếm tới một phần năm doanh thu của công ty.

Tháng 4, các nhà lập pháp Mỹ đã đề xuất một dự luật nhằm buộc đồng minh của Washington áp dụng chặt hơn các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, trong đó nêu trực tiếp ASML. Công ty này đáp lại rằng họ hiểu lý do an ninh quốc gia đứng sau các quy định của Mỹ và Hà Lan, và cam kết tuân thủ.

Chính sách xuất khẩu chip của Mỹ đang thay đổi ra sao?

Washington gần đây đã nới một số hạn chế xuất khẩu công nghệ sang Trung Quốc, nhưng cách tiếp cận vẫn rất thận trọng với các công nghệ lõi. Nvidia đã được phép bán chip AI H200 vào Trung Quốc từ tháng 1, và tháng trước mười công ty Trung Quốc đã được chấp thuận là bên mua.

Trung Quốc vẫn khuyến khích ngành công nghệ trong nước ưu tiên chip sản xuất nội địa. Điều này khiến cuộc cạnh tranh quanh thiết bị bán dẫn, chip AI và chuỗi cung ứng liên quan tiếp tục là chủ đề cần theo dõi.

Cuộc tranh luận về năng lực công nghệ của châu Âu cũng nổi lên

Một bài luận mang tính giả định có tên Europe 2031 mô tả viễn cảnh Mỹ và Trung Quốc bỏ xa châu Âu nếu khu vực này không đầu tư đủ vào trung tâm dữ liệu, robot và AI nội địa. Bài viết xuất hiện ngay trước thời điểm chính quyền Trump được cho là đã tìm cách chặn “người nước ngoài” truy cập một mô hình AI do Anthropic phát triển.

Bài luận lan truyền nhanh trong tuần họp G7 và được xem như một phần của làn sóng thảo luận rộng hơn về tự chủ công nghệ ở châu Âu. Các tác giả nói họ cảm thấy mình được “xác nhận phần nào”, khi một dự đoán về việc Mỹ hạn chế quyền tiếp cận AI tiên tiến trên toàn cầu đã tạm thời xảy ra.

Áp lực với trung tâm dữ liệu tại Mỹ đang tăng

Phản ứng đối với các trung tâm dữ liệu tại Mỹ đang chuyển từ phàn nàn ở cấp địa phương sang tranh luận rộng hơn về đất đai và tài nguyên. Monterey Park, California, đã trở thành thành phố đầu tiên ở Mỹ cấm vĩnh viễn các trung tâm dữ liệu quy mô lớn sau cuộc bỏ phiếu của cư dân.

New York cũng đã thông qua lệnh tạm dừng một năm đối với các dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn mới. Đến tháng 6, 14 bang đã cân nhắc các hạn chế tương tự, trong lúc giới chức Washington ngày càng xem các hệ thống AI tiên tiến là tài sản chiến lược.

Tổng kết

Tranh cãi quanh ASML cho thấy công nghệ bán dẫn tiên tiến vẫn là điểm giao giữa thương mại, an ninh quốc gia và cạnh tranh công nghệ toàn cầu, với Trung Quốc, Mỹ và châu Âu đều chịu áp lực phải siết hoặc tự chủ chuỗi cung ứng.