Một cuộc điều tra mới cho thấy các doanh nhân Nga có ảnh hưởng và một số định chế tài chính do nhà nước kiểm soát đã hưởng lợi từ các cơ chế được thiết kế để né trừng phạt của phương Tây.
Nghiên cứu này mô tả một mạng lưới chuyển tiền xuyên biên giới trị giá hàng tỷ USD, trong đó tiền điện tử được dùng ở nhiều khâu để giúp Nga tiếp tục nhập khẩu hàng hóa, từ iPhone đến drone, dù bị hạn chế tiếp cận hệ thống tài chính quốc tế.
- Moscow được cho là đang vận hành một hệ thống tài chính song song để xử lý thanh toán quốc tế.
- A7, PSB và các thực thể liên quan là những mắt xích quan trọng trong dòng tiền này.
- Hiện vẫn chưa có đủ dữ liệu công khai để kiểm chứng toàn bộ quy mô và vai trò thực tế của từng bên.
Mạng lưới thanh toán song song hoạt động như thế nào
Theo cuộc điều tra, việc Nga bị tách khỏi tài chính toàn cầu, gồm cả việc không còn tiếp cận SWIFT như trước, không chỉ tạo ra rào cản mà còn thúc đẩy sự phát triển của các kênh thanh toán thay thế. Hệ thống này cho phép dòng tiền đi qua nhiều lớp trung gian trước khi đến tay bên bán hàng ở nước ngoài.
Ở mắt xích đầu tiên, người mua tại Nga nộp ruble vào A7. Sau đó, số tiền này được chuyển sang Kyrgyzstan qua ngân hàng PSB, một đơn vị đồng sở hữu A7. Từ đó, các trung gian đăng ký tại Kyrgyzstan mua tiền điện tử trên sàn Grinex, cũng có liên hệ với A7, nhằm che mờ nguồn gốc Nga của khoản tiền.
Bước tiếp theo diễn ra ở các công ty liên kết tại nước thứ ba, thường là ở Trung Đông hoặc Đông Nam Á. Những đơn vị này đổi tiền điện tử sang tiền pháp định địa phương rồi thanh toán cho người bán, còn hàng hóa được chuyển về Nga.
Vai trò của Moscow City và các đơn vị thanh toán
Nghiên cứu cho biết một phần đáng kể của dòng tiền đi qua Moscow City, trung tâm kinh doanh quốc tế nằm ở khu vực trung tâm thủ đô Nga. Tại đây, các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán như SpectrePay hoặc VD Technolab được cho là có nhu cầu sử dụng lớn từ cả doanh nghiệp lẫn cá nhân.
Tuy vậy, A7 mới là cái tên nổi bật nhất trong mảng này. Đây là đại lý thanh toán lớn nhất của Nga theo cách mô tả trong báo cáo, và theo ước tính riêng của công ty, họ đang nắm tới 19% tổng lượng chuyển tiền xuyên biên giới của Nga. Báo cáo cũng cho biết khoảng 2.000 người đang làm việc cho nhà cung cấp thanh toán này.
A7A5, PSB và các mối liên hệ chính trị
A7 là đơn vị tạo ra stablecoin A7A5 neo theo đồng ruble. Token này được phát hành bởi Old Vector, một pháp nhân đăng ký tại Kyrgyzstan, trong khi phần dự trữ bằng ruble lại gắn với PSB, ngân hàng đang bị trừng phạt vì liên quan đến tài trợ cho nỗ lực quân sự của Nga.
Stablecoin này được ra mắt vào đầu năm 2025 và hiện được cho là chiếm gần một nửa thị phần stablecoin không gắn với USD. Một lãnh đạo cấp cao của dự án gần đây còn thừa nhận rằng nó đã xử lý lượng giao dịch vượt 100 tỷ USD.
Cuộc điều tra nêu Ilan Shor, một tài phiệt Moldova đang lẩn trốn và mang hộ chiếu Nga, là cổ đông chi phối của A7. PSB là đối tác chính của ông trong công ty này. Ngân hàng này do con trai của cựu Thủ tướng Nga kiêm cựu lãnh đạo tình báo Mikhail Fradkov đứng đầu.
Báo cáo cũng cho rằng Tập đoàn phát triển nhà nước VEB đang “hỗ trợ” dự án. Ngoài ra, một nguồn trong ngành thanh toán mô tả Roman Abramovich như người đóng vai trò bảo trợ hoặc che chở cho công ty, dù một cộng sự của ông phủ nhận việc ông có liên quan, là người hưởng lợi hay nắm cổ phần tại A7.
Phía phương Tây đã áp lệnh trừng phạt đối với A7, nhưng doanh nghiệp này vẫn được cho là tiếp tục luân chuyển tiền qua hơn 20 công ty vỏ bọc.
Điểm còn chưa rõ từ dữ liệu hiện có
Những gì cuộc điều tra nêu ra cho thấy một cấu trúc tài chính phức tạp, nhưng nhiều chi tiết vẫn cần thêm xác minh độc lập. Hiện chưa rõ toàn bộ quy mô giao dịch, mức độ tham gia thực tế của từng cá nhân được nêu tên, cũng như phần nào trong hệ thống này hoạt động như mô tả và phần nào chỉ là liên hệ gián tiếp.
Báo cáo cũng cho biết những người liên quan đến gia đình và bạn bè của Nikolai Patrushev, cựu lãnh đạo FSB và cố vấn của ông Putin, xuất hiện trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, dữ liệu công khai hiện có chưa cho thấy hết cấu trúc sở hữu, kiểm soát và dòng tiền thực tế giữa các bên.
Tổng kết
Cuộc điều tra vẽ ra một mạng lưới thanh toán được thiết kế để giúp Nga tiếp tục giao dịch quốc tế trong điều kiện bị hạn chế tài chính. Các mắt xích chính gồm A7, PSB, Grinex, Old Vector và một số pháp nhân ở nước thứ ba, trong khi vai trò của các nhân vật có ảnh hưởng vẫn còn nhiều điểm chưa được làm rõ hoàn toàn.
