Giới chức Nga đang chuẩn bị một loạt biện pháp mới có thể khiến việc dùng VPN trở nên đắt đỏ hơn nhiều đối với người dân.
Theo các báo cáo tình báo từ Ukraine, kế hoạch này gồm việc thu phí khoảng 2 USD cho mỗi gigabyte lưu lượng internet quốc tế trên điện thoại. Nếu được áp dụng theo cách hiện tại, phần lớn hoạt động VPN sẽ bị tính là lưu lượng quốc tế vì dữ liệu thường đi qua máy chủ ở nước ngoài.
VPN có thể bị đội chi phí do cách tính lưu lượng quốc tế
Điểm then chốt của đề xuất nằm ở chỗ nó không nhắm trực tiếp vào VPN, mà đánh vào loại lưu lượng mà VPN tạo ra. Khi dữ liệu đi qua máy chủ đặt ngoài lãnh thổ Nga, nó có thể bị xếp vào nhóm lưu lượng quốc tế và chịu mức phí cao hơn. Các nhà mạng được cho là đã đề nghị lùi thời điểm triển khai ít nhất đến ngày 1/9.
Nhóm nhà cung cấp nhỏ cũng bị siết giấy phép
Kế hoạch không chỉ ảnh hưởng đến người dùng cá nhân. Với các nhà cung cấp internet quy mô nhỏ, phí giấy phép hiện vào khoảng 134 USD có thể tăng lên khoảng 66.000 USD cho một giấy phép cơ bản và hơn 1,3 triệu USD cho giấy phép chung. Số loại giấy phép cũng được đề xuất giảm từ 17 xuống còn 3. Nếu các mức này được giữ nguyên, nhiều doanh nghiệp nhỏ có thể khó duy trì hoạt động.
Hệ quả có thể là thị trường tập trung hơn và giám sát chặt hơn
Các nhà phân tích tình báo Ukraine dự báo hơn 90% trong số 4.200 nhà mạng của Nga có thể phải đóng cửa hoặc bị mua lại. Khi đó, quyền kiểm soát hạ tầng internet sẽ nằm trong tay một nhóm nhỏ doanh nghiệp lớn có quan hệ gần với nhà nước. Một phần khác của kế hoạch là đẩy nhanh triển khai SORM, hệ thống cho phép FSB truy cập trực tiếp vào hoạt động trực tuyến.
VPN đã trở thành công cụ phổ biến ở Nga
VPN không còn là công cụ của số ít người dùng am hiểu kỹ thuật. Hiệp hội VPN Guild cho biết khoảng 60 triệu người Nga biết cách sử dụng VPN. Telegram bị chặn vào ngày 10/4, trong khi giới chức quảng bá ứng dụng nhắn tin MAX do nhà nước hậu thuẫn. Dù vậy, theo bài viết, khoảng 65 triệu người dùng Telegram ở Nga đã chọn VPN như một cách thay thế. Nga hiện cũng có khoảng 4,7 triệu trang web bị chặn, còn Facebook, Instagram, YouTube và X đã bị chặn từ khi chiến sự ở Ukraine nổ ra năm 2022.
Ứng dụng trên điện thoại cũng bị nghi kiểm tra việc dùng VPN
RKS Global cho biết nhiều ngân hàng và công ty công nghệ đang hỗ trợ theo dõi người dùng VPN. Nhóm này xem xét 30 ứng dụng phổ biến tại Nga, trong đó có các ứng dụng của T-Bank, Sberbank, Yandex và VKontakte. Kết quả cho thấy 22 ứng dụng kiểm tra xem người dùng có đang dùng VPN hay không hoặc có cài VPN trên điện thoại hay không. Theo RKS Global, phần lớn dữ liệu này được lưu trên máy chủ của họ, nơi cơ quan an ninh có thể tiếp cận.
Những gì chưa rõ lúc này
Dữ liệu hiện có chưa cho thấy các mức phí mới đã được áp dụng hay chưa, cũng chưa rõ cách tính “lưu lượng quốc tế” sẽ được thực thi chi tiết ra sao. Chưa có thêm chi tiết về thời điểm ban hành cuối cùng, phạm vi áp dụng với từng nhóm người dùng hoặc tác động thực tế lên giá cước di động và số lượng người dùng VPN.
Tổng kết
Gói biện pháp mà phía Nga đang chuẩn bị nếu được triển khai sẽ tạo ra hai lớp tác động cùng lúc: làm VPN tốn kém hơn đối với người dùng và thu hẹp không gian hoạt động của các nhà cung cấp internet nhỏ. Trong khi đó, việc tăng cường SORM và dấu hiệu các ứng dụng nội địa kiểm tra VPN cho thấy mức độ giám sát trực tuyến có thể tiếp tục mở rộng.
