Giá xăng dầu tại Liên minh châu Âu tăng mạnh gần đây không chỉ do biến động dầu thô từ xung đột, mà phần thuế và phí—chiếm hơn một nửa giá bán lẻ ở nhiều nước—mới là yếu tố khiến người lái xe “đau ví” nhất.
Bên cạnh thị trường dầu phản ứng với căng thẳng địa chính trị, cấu trúc thuế như VAT, thuế tiêu thụ đặc biệt và các khoản phụ thu khác đang quyết định mức giá cuối cùng tại từng quốc gia, khiến chênh lệch giá giữa các nước EU nới rộng, đặc biệt tại Đức.
- Thuế và phí chiếm trung bình 52,1% giá xăng và khoảng 44,5% giá dầu diesel tại EU.
- Tỷ trọng thuế khác nhau lớn giữa các quốc gia, nên giá cuối cùng không chỉ phụ thuộc giá dầu thô.
- Đức nằm trong nhóm tăng giá mạnh, trong bối cảnh mức thuế và các khoản phụ thu môi trường tạo áp lực đáng kể.
Thuế chiếm hơn 50% giá xăng tại nhiều quốc gia EU
Trung bình tại EU, thuế và phí chiếm 52,1% giá xăng Eurosuper 95 và 44,5% giá dầu diesel, khiến giá tại trạm bơm tăng mạnh dù biến động dầu thô chỉ là một phần nguyên nhân.
Giá xăng và dầu diesel ở châu Âu đã tăng đáng kể kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch quân sự nhằm vào Iran vào cuối tháng 2. Tuy nhiên, chi phí dầu thô không phải yếu tố duy nhất cấu thành giá bán lẻ. Tại EU, các lớp thuế như VAT, thuế tiêu thụ đặc biệt và các khoản phụ thu theo chính sách năng lượng, môi trường có thể chiếm phần lớn hóa đơn nhiên liệu.
Dữ liệu do Ủy ban châu Âu tổng hợp cho thấy phần thuế bình quân trong giá xăng thường (Eurosuper 95) là 52,1%, còn dầu diesel là 44,5%. Bạn có thể xem bộ số liệu tại liên kết dữ liệu thuế với sản phẩm dầu mỏ của Ủy ban châu Âu.
Tỷ trọng thuế với xăng thấp nhất thuộc về Bulgaria (43,9%), Tây Ban Nha (45,0%) và Hungary (45,2%); cao nhất là Phần Lan (57,2%), Ireland (57,3%) và Slovenia (57,8%). Ở 20 quốc gia thành viên, tổng thuế chiếm hơn 50% giá xăng. Trong các nền kinh tế lớn, Ý dẫn đầu với 55,0%, tiếp theo là Đức 54,5% và Pháp 53,0%.
Với diesel, gánh thuế thường thấp hơn, bình quân EU khoảng 44,6%. Thuế chiếm dưới 40% giá diesel tại Estonia (37,6%), Tây Ban Nha (38,0%), Thụy Điển (38,5%) và Bulgaria (39,7%). Ở chiều ngược lại, thuế vượt 50% tại Slovenia (50,1%), Ireland (50,6%), Ý (51,1%) và Malta (54,3%).
Giá trước thuế khác nhau khiến giá cuối cùng không tỷ lệ thuận với thuế
Mức giá nhiên liệu trước thuế thay đổi mạnh giữa các nước EU, vì vậy quốc gia có tỷ trọng thuế cao chưa chắc có giá bán lẻ cao nhất, như trường hợp Slovenia.
Giá cơ sở (trước thuế) là biến số quan trọng bên cạnh thuế suất. Điều này giải thích vì sao Slovenia có tỷ trọng thuế với xăng cao nhất nhưng không phải nước có giá xăng cao nhất. Sự khác biệt về chi phí phân phối, cấu trúc thị trường, chính sách dự trữ và mức cạnh tranh nội địa có thể làm thay đổi “điểm xuất phát” trước khi thuế được cộng vào.
Giá xăng trung bình EU và nhóm quốc gia đắt, rẻ
Tính đến ngày 16/03, giá xăng trung bình tại EU (đã gồm thuế) là 1,84 EUR/lít; Hà Lan, Đan Mạch, Đức thuộc nhóm cao nhất, còn Bulgaria, Malta, Cyprus và Slovenia thuộc nhóm thấp nhất.
Theo số liệu nêu trong bài, mức trung bình EU (đã gồm thuế) là 1,84 EUR/lít vào ngày 16/03. Xăng Eurosuper 95 đắt nhất tại Hà Lan (2,26 EUR), Đan Mạch (2,18 EUR) và Đức (2,09 EUR). Rẻ nhất là Bulgaria (1,33 EUR), Malta (1,34 EUR), Cyprus (1,42 EUR) và Slovenia (1,44 EUR).
Giá diesel: nhóm cao nhất vẫn tập trung ở Bắc Âu và Tây Âu
Diesel đạt mức cao tại Hà Lan, Đan Mạch, Đức, Phần Lan và Ý; thấp nhất là Malta, Bulgaria và Slovenia, trong khi bình quân EU là 1,95 EUR/lít tại thời điểm nêu.
Các mức diesel cao nhất lần lượt ghi nhận ở Hà Lan (2,26 EUR), Đan Mạch (2,21 EUR), Đức (2,15 EUR), Phần Lan (2,11 EUR) và Ý (2,03 EUR). Nhóm thấp nhất gồm Malta (1,21 EUR), Bulgaria (1,44 EUR) và Slovenia (1,48 EUR). Mức trung bình EU được nêu là 1,95 EUR/lít tại thời điểm bài viết đề cập.
Đức nằm trong nhóm tăng giá mạnh do cấu trúc thuế và phụ thu môi trường
Đức áp nhiều khoản thuế và phụ thu phục vụ mục tiêu môi trường và hạ tầng, khiến giá xăng tăng gần 5% trong vài tuần, cao hơn mức tăng khoảng 2% ở Áo và Pháp trong cùng giai đoạn.
EU đặt mức tối thiểu về thuế tiêu thụ đặc biệt với nhiên liệu, nhưng các nước thành viên có quyền áp mức cao hơn, bao gồm VAT. Một số nước còn bổ sung thuế carbon, thuế năng lượng hoặc các khoản thu khác, làm tăng giá bán lẻ. Đức được mô tả là thu cao hơn nhiều nước châu Âu vì các mục tiêu môi trường, gồm chi phí liên quan tiêu thụ CO2, đồng thời nhằm tài trợ hạ tầng.
Hệ quả là giá xăng tại Đức tăng gần 5% trong vài tuần, trong khi Áo và Pháp tăng khoảng 2% trong cùng giai đoạn. Ủy ban châu Âu cũng ghi nhận Đức thuộc nhóm có mức tăng cao, cùng với Hà Lan, Đan Mạch và Phần Lan.
Trước áp lực giá, một nhóm công tác do chính phủ Berlin lập ra đã cáo buộc các công ty dầu mỏ “đẩy giá”. Phía ngành công nghiệp phản biện rằng hơn một nửa giá nhiên liệu đến từ thuế và các loại phí, đồng thời đề nghị nhà chức trách xem xét trước các cấu phần này khi đánh giá nguyên nhân tăng giá.
Những câu hỏi thường gặp
Thuế chiếm bao nhiêu trong giá xăng và diesel ở EU?
Theo dữ liệu do Ủy ban châu Âu tổng hợp, thuế và phí chiếm trung bình 52,1% giá xăng Eurosuper 95 và 44,5% giá dầu diesel tại EU.
Vì sao giá nhiên liệu giữa các nước EU chênh lệch dù cùng chịu tác động giá dầu thô?
Vì mỗi nước có mức thuế (VAT, thuế tiêu thụ đặc biệt, phụ thu) và giá trước thuế khác nhau. Do đó, tỷ trọng thuế cao chưa chắc tạo ra giá bán lẻ cao nhất, và ngược lại.
Những nước nào có tỷ trọng thuế xăng cao và thấp nhất?
Thấp nhất là Bulgaria (43,9%), Tây Ban Nha (45,0%) và Hungary (45,2%). Cao nhất là Phần Lan (57,2%), Ireland (57,3%) và Slovenia (57,8%).
Đức tăng giá mạnh gần đây chủ yếu do đâu?
Bên cạnh biến động dầu thô, Đức chịu tác động bởi mức thuế và các khoản phụ thu, trong đó có các yếu tố gắn với mục tiêu môi trường (như liên quan CO2) và nhu cầu tài trợ hạ tầng, làm giá bán lẻ nhạy hơn khi thị trường tăng.
