Chi phí điện của các nhà máy ở vùng công nghiệp Mỹ đang tăng mạnh khi trung tâm dữ liệu AI cạnh tranh trực tiếp trên cùng lưới điện khu vực, đặc biệt trong vùng PJM từ New Jersey đến bắc Illinois và xuống Tennessee.
Áp lực này tập trung vào phí công suất, khiến nhiều doanh nghiệp sản xuất phải đối mặt với hóa đơn điện cao hơn dù họ không phải bên hưởng lợi từ làn sóng AI. Một số nhà máy đã phải tính đến tăng giá, đổi giờ sản xuất hoặc tìm nguồn điện riêng để giảm phụ thuộc vào lưới.
- Phí công suất trong vùng PJM tăng mạnh, đẩy chi phí điện của nhà máy lên mức kỷ lục.
- Trung tâm dữ liệu AI đang chiếm phần lớn nhu cầu mới, làm căng thẳng nguồn cung điện.
- Nhiều doanh nghiệp sản xuất phải cân nhắc tăng giá, đổi lịch chạy máy hoặc tự tìm phương án điện khác.
Phí công suất đang kéo hóa đơn điện của nhà máy lên cao
Phí công suất là khoản thu dùng để bảo đảm nguồn phát điện luôn sẵn sàng khi nhu cầu lên đỉnh. Với các nhà máy tiêu thụ nhiều điện, khoản này có thể chiếm tỷ trọng lớn hơn nhiều so với hộ gia đình.
Tại PJM Interconnection, mức phí công suất đã tăng từ 28,92 USD mỗi megawatt-ngày trong năm 2024 lên 329,17 USD hiện nay, tương đương tăng 1.038%. Trong đợt đấu giá gần nhất trị giá 16,4 tỷ USD của PJM, trung tâm dữ liệu phục vụ AI chiếm gần 40% tổng hóa đơn.
AI data center đang hút điện nhanh hơn tốc độ bổ sung nguồn cung
AI data center có thể được xây dựng nhanh hơn rất nhiều so với việc bổ sung nguồn phát điện mới. Khi nhu cầu tăng nhanh trong khi lưới điện chưa kịp mở rộng, giá điện và các khoản phụ phí dễ bị đẩy lên.
Vùng Rust Belt đang nằm trong tâm điểm vì 5 trong số 8 bang được xem là điểm đến mới nổi của trung tâm dữ liệu hiện ở khu vực này. Một kho máy chủ đơn lẻ có thể tiêu thụ điện tương đương một thị trấn quy mô vừa.
Trong đợt nắng nóng gần đây, PJM đã yêu cầu một số khách hàng cắt giảm sử dụng để tránh nguy cơ mất điện. Đây là dấu hiệu cho thấy áp lực lên hệ thống không chỉ nằm ở giá cả mà còn ở năng lực đáp ứng phụ tải đỉnh.
Nhà máy sản xuất bị tác động ra sao?
Nhiều doanh nghiệp sản xuất đang phải chịu hóa đơn điện tăng nhanh hơn mức có thể hấp thụ vào biên lợi nhuận. Một số công ty đã buộc phải tăng giá bán, trong khi số khác xem xét đổi lịch vận hành sang ban đêm hoặc tìm nguồn điện thay thế.
Tại Belden Brick Company ở Sugarcreek, Ohio, chi phí điện gần như không đổi trong nhiều năm rồi tăng 90% trong năm ngoái. Công ty đã nâng giá gạch 4% nhưng lợi nhuận vẫn giảm. Plaskolite cho biết phí công suất hằng năm tại các nhà máy ở Pennsylvania và Ohio đã lên 1,2 triệu USD từ 200.000 USD.
Tosoh SMD ở Grove City, Ohio, đang tính chuyển phần lớn sản xuất sang giờ thấp điểm để hưởng mức điện rẻ hơn. Những phản ứng này cho thấy doanh nghiệp sản xuất đang tìm cách tự bảo vệ trước biến động chi phí năng lượng.
Cuộc tranh luận về ai phải trả cho lưới điện mới
Tranh cãi hiện nay xoay quanh việc ai nên gánh chi phí mở rộng và nâng cấp lưới điện. Các nhà sản xuất muốn tách rõ trách nhiệm giữa nhà máy và trung tâm dữ liệu, trong khi bên ủng hộ AI cho rằng việc đầu tư lưới là nhu cầu đã bị trì hoãn từ trước.
Ủy ban Điều tiết Năng lượng Liên bang Mỹ đang xem xét yêu cầu các công ty vận hành nguồn phát tại chỗ cũng phải trả phí truyền tải cho phần điện đó. Ít nhất 10 bang hiện có quy định liên quan đến trung tâm dữ liệu đang chờ xử lý.
Nhà Trắng cho biết Tổng thống Donald Trump đã tiếp các công ty công nghệ ký cam kết bảo vệ người trả tiền điện và yêu cầu các nhà máy điện mới phục vụ PJM phải do các công ty công nghệ tài trợ. Mục tiêu là hạn chế tác động lên sản xuất trong nước.
Góc nhìn thị trường điện và hạ tầng
Áp lực từ AI data center đang làm nổi bật giới hạn của hạ tầng điện tại Mỹ, nhất là ở các vùng công nghiệp vốn tiêu thụ điện lớn. Khi nhu cầu tăng nhanh hơn nguồn cung, chi phí không chỉ tác động đến trung tâm dữ liệu mà còn lan sang các ngành sản xuất truyền thống.
Diễn biến tiếp theo sẽ phụ thuộc vào tốc độ bổ sung công suất phát điện, cách PJM phân bổ chi phí và quy định của các bang đối với trung tâm dữ liệu. Nếu các biện pháp này không thay đổi nhanh, nhóm doanh nghiệp công nghiệp sử dụng nhiều điện có thể còn chịu áp lực giá lâu hơn.
Tổng kết
Giá điện tăng trong vùng PJM đang trở thành bài toán chi phí lớn đối với các nhà máy, khi nhu cầu từ AI data center làm căng lưới điện và đẩy phí công suất lên cao.
