Cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran đang bị chi phối mạnh mẽ bởi làn sóng thông tin giả mạo do AI tạo ra. Tình trạng deepfake tràn lan khiến việc phân biệt sự thật và tin giả trở nên vô cùng khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến nhận định toàn cầu về cuộc chiến.
Sự bùng nổ của AI không chỉ tạo ra hình ảnh giả mạo mà còn gây ra hiệu ứng ngược, khiến những bằng chứng xác thực bị nghi ngờ và bác bỏ. Trong khi đó, các chính phủ và nền tảng mạng xã hội vẫn đang đối mặt với bài toán nan giải trong việc kiểm soát truyền thông kỹ thuật số.
- Làn sóng deepfake làm mờ ranh giới thật và giả trong bối cảnh xung đột Mỹ – Iran.
- Hình ảnh và video thực tế đang có nguy cơ bị gán nhãn sai lệch là sản phẩm của AI.
- Chính phủ và các mạng xã hội đối mặt thách thức lớn trong việc xác thực thông tin chiến sự.
Trí tuệ nhân tạo trở thành vũ khí thông tin trong xung đột
Các bên tham chiến đang liên tục cáo buộc lẫn nhau về việc sử dụng AI để thao túng truyền thông. Trí tuệ nhân tạo được cho là công cụ đắc lực để tạo ra các cuộc tấn công giả mạo và các sự kiện không có thật nhằm đánh lừa dư luận quốc tế.
Vào Chủ nhật, ngày 15 tháng 3 năm 2026, Tổng thống Donald Trump đã cáo buộc Iran sử dụng AI như một loại vũ khí thông tin sai lệch. Ông cho biết Iran đã dùng công nghệ này để giả mạo một cuộc tấn công thành công vào tàu sân bay USS Abraham Lincoln. Bên cạnh đó, các bức ảnh ghi lại cảnh 250.000 người Iran tụ tập ủng hộ Lãnh đạo Tối cao mới Mojtaba Khamenei cũng bị ông nhận định là hoàn toàn do AI tạo ra.
Tuy nhiên, các hãng tin lớn đã nhanh chóng vào cuộc để xác minh độc lập. Reuters đã xác nhận thông qua các hình ảnh chụp tại cảng Basra (Iraq) rằng các tàu thuyền chở chất nổ của Iran thực sự đã tấn công các tàu chở nhiên liệu trong khu vực. Các tổ chức tin tức cũng đã công bố những bức ảnh đám đông được xác minh từ Tehran, điều mà các cáo buộc trước đó đã bỏ qua.
Hệ lụy nghiêm trọng khi hình ảnh thực tế bị cáo buộc là AI
Tình trạng tràn ngập deepfake dẫn đến hiện tượng phần thưởng của kẻ nói dối, nơi những hình ảnh và video chân thực bị bác bỏ một cách oan uổng vì bị nghi ngờ là sản phẩm trí tuệ nhân tạo.
The New York Times từng bị Viện Nghiên cứu và Dự báo Thực nghiệm cáo buộc phát tán hình ảnh đám đông tại Tehran đã qua chỉnh sửa kỹ thuật số. Tờ Times đã phản pháo quyết liệt, khẳng định bức ảnh là thật và những chỉ trích chỉ là sự hiểu lầm về cơ chế nén hình ảnh tiêu chuẩn.
Vì vậy, chúng ta không chỉ phải đối mặt với vấn đề AI tạo ra hình ảnh giả để lừa gạt và làm chúng ta bối rối, mà giờ đây còn có những kẻ có ý đồ xấu cáo buộc sai sự thật rằng hình ảnh thật là do AI tạo ra.
– Mehdi Hasan, Nhà báo
Sự nhầm lẫn không chỉ đến từ con người mà còn từ chính các công cụ AI. Chatbot Grok trên nền tảng X đã dán nhãn sai lệch 100% deepfake cho các video xác nhận sự sống của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Trước tình hình này, X tuyên bố cấm tham gia chương trình thanh toán trong 90 ngày đối với những người đăng video chiến tranh bằng AI mà không dán nhãn. Dù vậy, các chuyên gia lưu ý rằng mô hình trả tiền theo tương tác của X vẫn tạo ra động lực tài chính để người dùng đăng tải nội dung gây sốc.
Chính phủ Mỹ sử dụng video kết hợp trò chơi điện tử để tuyên truyền
Chính quyền Mỹ đang vấp phải làn sóng phản đối gay gắt khi đăng tải các video truyền thông trên mạng xã hội pha trộn giữa cảnh quay quân sự thực tế và phân cảnh trong trò chơi điện tử.
Nhà Trắng đã chia sẻ nhiều video trên X và TikTok mang phong cách chiến tranh meme. Điển hình là một video bắt đầu bằng một cảnh từ Call of Duty: Modern Warfare II cho thấy người chơi mở khóa một quả bom dẫn đường, sau đó chuyển sang cảnh quay thực tế về các cuộc không kích của Mỹ vào Iran.
Dù một số video dường như cho thấy các cuộc không kích thành công vào máy bay Iran, công chúng sau đó khẳng định các mục tiêu thực chất là mồi nhử được sơn giả để đánh lừa lực lượng Mỹ. Chiến lược này đã vấp phải sự phẫn nộ từ các nhà lập pháp vì biến sự khốc liệt của chiến tranh thành nội dung giải trí.
Chiến tranh không phải là một trò chơi điện tử. Bảy người Mỹ đã thiệt mạng và hàng ngàn người khác đang gặp rủi ro vô nghĩa vì cuộc chiến tranh bất hợp pháp, phi lý của các vị. Và các vị lại gọi đây là một ‘chiến thắng hoàn hảo’.
– Tammy Duckworth, Thượng nghị sĩ bang Illinois
Tuyên truyền do AI thúc đẩy mang tính toàn cầu trong khi quy định lại mang tính địa phương, khiến công chúng phải tự mình tìm ra đâu là sự thật và đâu là do máy móc bịa đặt.
– Anya Schiffrin, Đại học Columbia
Những câu hỏi thường gặp
Tại sao trí tuệ nhân tạo lại làm phức tạp cuộc xung đột ở Iran?
Trí tuệ nhân tạo cho phép tạo ra các hình ảnh và video deepfake với tốc độ và quy mô chưa từng có. Điều này khiến cả công chúng lẫn các tổ chức tin tức rất khó khăn trong việc xác minh tính chân thực của thông tin chiến trường, tạo cơ hội cho các chiến dịch lan truyền tin giả.
Khái niệm phần thưởng của kẻ nói dối trong bối cảnh deepfake là gì?
Đây là hiện tượng tâm lý xã hội xảy ra khi sự bùng nổ của nội dung AI làm suy giảm nghiêm trọng niềm tin của công chúng. Hậu quả là những hình ảnh, video và bằng chứng hoàn toàn có thật lại bị dư luận hoặc các công cụ kỹ thuật số bác bỏ vì nghi ngờ đó là sản phẩm giả mạo.
Nền tảng mạng xã hội X đã có động thái gì để kiểm soát video chiến tranh AI?
Mạng xã hội X thông báo sẽ đình chỉ việc tham gia chương trình chia sẻ doanh thu trong 90 ngày đối với những người sáng tạo nội dung đăng tải video chiến sự do AI tạo ra mà không có nhãn cảnh báo rõ ràng. Các trường hợp vi phạm nhiều lần có thể bị xóa tài khoản vĩnh viễn.
