ECB: Chỉ 1/4 công ty đầu tư vào AI dù mức áp dụng cao

Khảo sát của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cho thấy AI đang được doanh nghiệp châu Âu dùng rộng rãi, nhưng phần lớn không chi tiền đầu tư tương xứng vì dựa nhiều vào các công cụ miễn phí thay vì giải pháp doanh nghiệp.

Nghiên cứu dựa trên khảo sát Access to Finance Enterprises của ECB thực hiện từ quý 2 đến quý 4/2025, phản ánh khoảng cách giữa “mức độ sử dụng AI” và “mức độ đầu tư vào AI”, từ đó ảnh hưởng đến tác động kinh tế mà AI có thể tạo ra.

Doanh nghiệp dùng AI nhiều nhưng không đầu tư tương xứng

Mức độ ứng dụng AI tăng nhanh, nhưng chi tiêu cho hạ tầng và năng lực AI không tăng cùng nhịp vì nhiều công ty ưu tiên công cụ miễn phí thay vì mua giải pháp doanh nghiệp.

Theo ECB, AI đã trở nên phổ biến ở nhiều khu vực, nhưng đầu tư thực tế vào công nghệ lại không phản ánh mức độ sử dụng. Khoảng cách này cho thấy nhiều doanh nghiệp “dùng được là đủ”, chưa chuyển sang giai đoạn tối ưu hóa, tích hợp sâu hoặc triển khai theo chuẩn doanh nghiệp.

ECB cho biết 90% doanh nghiệp có từ 250 nhân sự trở lên có sử dụng AI. Dù vậy, đầu tư vào năng lực AI chỉ vào khoảng 1/4 số công ty trên diện rộng, hàm ý phần đông đang khai thác AI theo hướng chi phí thấp, thử nghiệm nhanh, ít cam kết vốn.

Khi mức độ áp dụng tiếp tục tăng, chi tiêu vốn (capital expenditure) không tăng tương ứng, gợi ý doanh nghiệp muốn trải nghiệm AI “miễn phí” trước khi bỏ ngân sách cho hạ tầng, đào tạo, quản trị dữ liệu, bảo mật, hoặc các hợp đồng phần mềm cấp doanh nghiệp.

Lý do chính đến từ khả năng tiếp cận công cụ AI miễn phí

Doanh nghiệp không thấy cần đầu tư hạ tầng AI vì các công cụ như ChatGPT, Claude, mô hình mã nguồn mở và tiện ích trình duyệt đã hạ thấp rào cản triển khai.

ECB nêu yếu tố “dễ tiếp cận” là nguyên nhân lớn của độ vênh giữa dùng và đầu tư. Khi các công cụ phổ biến cho phép nhân sự sử dụng ngay, doanh nghiệp có thể phân phối năng lực AI cho toàn bộ đội ngũ mà không cần mua giải pháp tùy biến hoặc triển khai hệ thống nội bộ phức tạp.

Mô hình sử dụng này thường tập trung vào tác vụ hỗ trợ: soạn thảo, tóm tắt, tra cứu, phân tích sơ bộ, tạo ý tưởng, và tăng tốc quy trình làm việc. Khi giá trị AI chủ yếu đến từ công cụ phổ thông, chi phí cận biên cho “trang bị AI” có thể gần như bằng 0, khiến động lực đầu tư dài hạn giảm.

AI không khiến doanh nghiệp châu Âu giảm nhân sự theo dữ liệu ECB

Theo kết quả của ECB, doanh nghiệp dùng AI không có xu hướng thay lao động bằng AI; ngược lại, họ có khả năng tuyển thêm nhân sự cao hơn.

Theo kết quả của ECB, các công ty sử dụng AI có khả năng tuyển thêm nhân sự cao hơn 4% so với các công ty không dùng AI. Ngoài ra, các doanh nghiệp có đầu tư vào AI có khả năng mở rộng lực lượng lao động cao hơn 2%.

Mẫu hình này xuất hiện thường xuyên hơn ở các doanh nghiệp nhỏ. Với doanh nghiệp lớn, mức độ tác động của AI lên tuyển dụng không rõ rệt theo kết quả nêu trong nghiên cứu, hàm ý AI đang đóng vai trò “công cụ hỗ trợ” hơn là “sự thay thế nhân sự”.

ECB mô tả các doanh nghiệp này chủ yếu dùng AI cho nghiên cứu, phát triển, và các ứng dụng đổi mới nhằm nâng năng suất, thay vì tập trung tự động hóa để thay thế trực tiếp các nhiệm vụ hiện có.

Kết quả tại châu Âu khác với một số dự báo trước đây

Dữ liệu ECB không trùng khớp với một số khảo sát trước đó vốn dự đoán AI sẽ làm giảm nhân sự, cho thấy yếu tố thời điểm, khu vực và mức đầu tư có thể làm thay đổi kết quả.

ECB so sánh sự khác biệt với khảo sát của Viện Ifo (Đức). Trong khảo sát này, hơn 25% doanh nghiệp Đức cho rằng AI sẽ làm lực lượng lao động giảm trong vòng 5 năm.

Trong khi đó, tại Mỹ, một số công ty lớn như Amazon từng liên hệ việc cắt giảm hàng nghìn việc làm với các lý do liên quan đến AI. ECB cho rằng khác biệt có thể đến từ bối cảnh địa lý và khung thời gian, vì nghiên cứu của ECB tập trung vào tình hình “hiện tại và trong năm tới” tại châu Âu.

ECB cũng nêu môi trường châu Âu có các quy định chặt chẽ hơn khi tiếp cận đầu tư AI và cấu trúc nhân sự. Ngoài ra, mức độ và thời điểm áp dụng AI khác nhau giữa Mỹ và châu Âu có thể khiến AI ở châu Âu vẫn thiên về hỗ trợ vận hành hơn là thành phần cốt lõi của sản xuất.

Năng suất tăng nhờ đầu tư vốn thay vì cắt giảm việc làm

Một nghiên cứu của Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) cho thấy năng suất thường tăng nhờ đầu tư vốn, không phải nhờ giảm nhân sự, và các doanh nghiệp áp dụng AI có xu hướng trả lương cao hơn.

Theo một bài nghiên cứu của EIB công bố vào tháng 1, phần lớn doanh nghiệp áp dụng AI đã tăng năng suất 4% thông qua đầu tư vốn. Mức tăng này được ghi nhận không đến từ cắt giảm việc làm.

Nghiên cứu cũng cho biết tác động tăng năng suất thường xảy ra ở các tổ chức quy mô vừa và lớn. Các doanh nghiệp áp dụng AI được mô tả là trả lương cao hơn và phát sinh chi phí đổi mới cao hơn, cho thấy AI gắn với chiến lược nâng cấp năng lực thay vì tối ưu bằng cách thu hẹp nhân sự.

Những câu hỏi thường gặp

Vì sao doanh nghiệp châu Âu dùng AI nhiều nhưng không chi tiền đầu tư?

Vì rào cản tiếp cận AI đã giảm mạnh nhờ các công cụ miễn phí và dễ dùng như ChatGPT, Claude, mô hình mã nguồn mở và tiện ích trình duyệt, khiến nhiều công ty chọn thử nghiệm thay vì mua giải pháp doanh nghiệp hoặc đầu tư hạ tầng.

Theo ECB, doanh nghiệp dùng AI có xu hướng cắt giảm nhân sự không?

Không. ECB cho biết doanh nghiệp dùng AI không nhắm đến thay thế người lao động, và còn có khả năng tuyển thêm nhân sự cao hơn 4% so với doanh nghiệp không dùng AI; doanh nghiệp đầu tư vào AI có khả năng tăng nhân sự cao hơn 2%.

Số liệu nào cho thấy doanh nghiệp lớn áp dụng AI nhiều hơn?

ECB nêu rằng 90% doanh nghiệp có từ 250 nhân sự trở lên có sử dụng AI, cho thấy mức độ phổ biến cao ở nhóm doanh nghiệp quy mô lớn.

EIB ghi nhận AI cải thiện năng suất như thế nào?

Theo nghiên cứu của EIB, phần lớn doanh nghiệp áp dụng AI tăng năng suất 4% nhờ đầu tư vốn, không phải nhờ cắt giảm việc làm; tác động này thường thấy ở doanh nghiệp vừa và lớn, đồng thời các doanh nghiệp này có xu hướng trả lương cao hơn.