Chiến sự Mỹ–Israel tấn công Iran kéo dài khiến eo biển Hormuz gần như đóng cửa, làm rối loạn thị trường năng lượng toàn cầu và đẩy rủi ro gián đoạn nguồn cung dầu khí lên mức cao.
Lập trường “không thỏa thuận nếu không đầu hàng vô điều kiện” của Tổng thống Donald Trump đối lập trực tiếp với tuyên bố không đàm phán từ Tehran, trong bối cảnh các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng và gián đoạn vận tải biển bắt đầu lan sang giá dầu, LNG và chuỗi cung ứng.
- Ông Trump bác giải pháp ngoại giao, yêu cầu Iran “đầu hàng vô điều kiện”, làm triển vọng hạ nhiệt xung đột mờ dần.
- Giá dầu phản ứng mạnh khi nguồn cung LNG bị gián đoạn và QatarEnergy tuyên bố bất khả kháng.
- Eo biển Hormuz bị đóng với vận tải biển, tàu container kẹt lại, làm tăng tắc nghẽn cảng, chậm trễ và chi phí vận chuyển.
Lập trường “đầu hàng vô điều kiện” làm suy yếu khả năng đạt thỏa thuận
Ông Trump tuyên bố sẽ không có thỏa thuận với Iran nếu thiếu “đầu hàng vô điều kiện”, trong khi Iran nói không xin ngừng bắn và “không có lý do” để đàm phán.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội, ông Trump nhấn mạnh chỉ chấp nhận kết cục Iran đầu hàng, sau đó chọn lãnh đạo mới và Mỹ cùng đồng minh sẽ “làm việc không mệt mỏi” để tái thiết kinh tế Iran, đưa đất nước trở lại “từ bờ vực hủy diệt”.
Trước đó một ngày, ông Trump nói với Reuters rằng ông muốn tham gia vào việc lựa chọn người lãnh đạo Iran tiếp theo. Tuyên bố “IRAN WILL HAVE A GREAT FUTURE. MAKE IRAN GREAT AGAIN (MIGA!)” được ông đưa ra như thông điệp khép lại, phản ánh cách tiếp cận đối ngoại cứng rắn trong giai đoạn leo thang xung đột.
Iran tuyên bố không ngừng bắn và sẵn sàng kéo dài xung đột
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định Tehran không xin ngừng bắn, không thấy lý do để mở đàm phán và tin rằng có thể đối phó nếu Mỹ tiến hành chiến dịch trên bộ.
Ông Araghchi nói hôm thứ Năm rằng Iran “không yêu cầu ngừng bắn” và “không có lý do” để bắt đầu thương lượng. Thông điệp này cho thấy Tehran không thay đổi lập trường dù áp lực quân sự gia tăng.
Trong cuộc phỏng vấn với Tom Llamas trên NBC Nightly News, ông Araghchi cho biết Iran “tự tin” có thể đối đầu một cuộc xâm nhập trên bộ của Mỹ và cảnh báo điều đó “sẽ là một thảm họa lớn đối với họ”.
Ông cũng bác bỏ nhận định Mỹ sớm giành thắng lợi, nói rằng “rõ ràng Mỹ đã không đạt được mục tiêu chính của mình, đó là chiến thắng sạch sẽ, nhanh chóng”. Trong khi ông Trump dự kiến chiến tranh kéo dài 4 đến 5 tuần, các phát biểu từ phía Iran phát tín hiệu chuẩn bị cho kịch bản dài hơn.
Thị trường năng lượng biến động mạnh khi nguồn cung LNG bị gián đoạn
Xung đột làm gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu, với cảnh báo về tác động kinh tế lan rộng và các động thái bất khả kháng đối với nguồn cung LNG.
Bộ trưởng Năng lượng Qatar Saad al-Kaabi cảnh báo giá dầu tăng do xung đột “có thể kéo sụp các nền kinh tế của thế giới”. Cảnh báo này xuất hiện trong bối cảnh rủi ro nguồn cung không còn mang tính giả định.
QatarEnergy đã tuyên bố bất khả kháng đối với các lô LNG, cho phép công ty được miễn nghĩa vụ hợp đồng khi phát sinh tình huống bất ngờ. Doanh nghiệp nhà nước này cho biết đã phải dừng sản xuất LNG và các sản phẩm liên quan sau một cuộc tấn công bằng drone nhằm vào hạ tầng năng lượng của Qatar.
Trong thông cáo, QatarEnergy cho biết đã tuyên bố bất khả kháng với các khách hàng bị ảnh hưởng và đang giữ liên lạc với đối tác, khách hàng để xử lý tình hình. Với thị trường LNG nhạy cảm theo mùa vụ, việc gián đoạn bất ngờ có thể khuếch đại biến động giá năng lượng, từ điện, khí đốt tới nhiên liệu công nghiệp.
“QatarEnergy has declared Force Majeure to its affected buyers.”
– QatarEnergy, thông cáo về bất khả kháng
Giá dầu tăng khi rủi ro địa chính trị được tái định giá
Giá dầu phản ứng ngay khi thông tin leo thang lan rộng, với Brent vượt 90 USD/thùng rồi giao dịch quanh 89,25 USD và WTI tăng lên 84,53 USD trong phiên.
Theo dữ liệu thị trường được dẫn chiếu, dầu Brent đã vượt 90 USD/thùng sau bài đăng của ông Trump, sau đó giao dịch tăng 4,5% ở mức 89,25 USD vào sáng thứ Sáu, thiết lập đỉnh mới trong 52 tuần. Tại Mỹ, dầu WTI tăng 6,2% lên 84,53 USD trong giao dịch đầu phiên.
Động lực tăng giá đến từ hai lớp rủi ro: nguồn cung thực bị ảnh hưởng (LNG, hạ tầng năng lượng) và rủi ro vận tải qua các tuyến hàng hải trọng yếu. Khi phí bảo hiểm chiến sự tăng, thị trường thường tái định giá nhanh, khiến năng lượng trở thành biến số lớn trong lạm phát, chi phí logistics và kỳ vọng tăng trưởng.
Châu Âu dễ tổn thương vì phụ thuộc khí đốt từ Qatar
Các nhà phân tích cho rằng châu Âu đặc biệt nhạy cảm với cú sốc LNG vì phụ thuộc nhiều vào Qatar, trong khi tồn kho khí đốt bị bào mòn sau mùa đông lạnh.
Joachim Klement, Trưởng bộ phận chiến lược tại Panmure Liberum, nói với CNBC “Europe Early Edition” rằng châu Âu đang ở trạng thái phơi nhiễm cao. Ông nêu rủi ro khi kho dự trữ khí đốt “gần như trống” do mùa đông lạnh và thời điểm cuối mùa đông, trong lúc nguồn cung từ Qatar bị cắt giảm.
Theo đánh giá của ông, các lĩnh vực ô tô, hóa chất và công nghiệp tại châu Âu nằm trong nhóm chịu tác động lớn nhất nếu giá năng lượng leo thang và nguồn cung thắt chặt. Khi chi phí đầu vào tăng, biên lợi nhuận và sản lượng có thể bị nén, kéo theo rủi ro suy giảm nhu cầu và biến động tài sản rủi ro, bao gồm cả tiền điện tử.
“We are now facing the very risky situation where our natural gas storage is close to empty… and supplies from Qatar are being reduced.”
– Joachim Klement, Trưởng bộ phận chiến lược, Panmure Liberum (phát biểu trên CNBC)
Eo biển Hormuz gần như đóng cửa làm tê liệt vận tải và chuỗi cung ứng
Eo biển Hormuz, nơi khoảng 1/5 lượng dầu khí thế giới đi qua, được mô tả là đóng với vận tải biển, làm phát sinh tắc nghẽn, chậm trễ và tăng chi phí logistics.
Tình trạng khan hiếm năng lượng bị khuếch đại bởi việc eo biển Hormuz bị đóng do đe dọa tấn công tiếp diễn. Tuyến đường hẹp này là điểm nghẽn chiến lược đối với dòng chảy dầu và khí, vì vậy bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể lan nhanh sang giá năng lượng và cước vận tải.
Hãng vận tải biển Maersk cho biết ngày thứ Sáu rằng họ tạm dừng hai tuyến dịch vụ kết nối Trung Đông với châu Á và châu Âu. Điều này cho thấy các nhà vận hành đang chuyển sang trạng thái giảm rủi ro thay vì duy trì lịch trình bình thường.
Theo công ty phân tích vận tải Xeneta, có 147 tàu container đang trú tại Vịnh Ba Tư vì không thể di chuyển. Hệ quả là ùn tắc cảng, chậm trễ và chi phí vận chuyển tăng do tồn đọng. Khi logistics bị bóp nghẹt, áp lực lên giá hàng hóa và chuỗi cung ứng có thể gia tăng, tạo thêm biến số vĩ mô cho thị trường crypto.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao xung đột Mỹ–Iran tác động mạnh đến giá năng lượng?
Do chiến sự làm tăng rủi ro gián đoạn nguồn cung (tấn công hạ tầng, dừng sản xuất LNG) và rủi ro vận tải qua điểm nghẽn như eo biển Hormuz, khiến thị trường phải cộng thêm “phí bảo hiểm địa chính trị” vào giá dầu khí.
QatarEnergy tuyên bố bất khả kháng có ý nghĩa gì với thị trường LNG?
Bất khả kháng cho phép nhà cung cấp tạm thời không thực hiện nghĩa vụ giao hàng khi có sự kiện bất ngờ ngoài kiểm soát. Với LNG, điều này làm nguồn cung thắt chặt, tăng biến động giá và tác động dây chuyền tới điện, công nghiệp và lạm phát.
Eo biển Hormuz quan trọng như thế nào đối với dầu khí toàn cầu?
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược mà khoảng 1/5 lượng dầu và khí thế giới đi qua. Nếu bị đóng hoặc gián đoạn, dòng chảy năng lượng bị nghẽn, kéo theo biến động giá và rủi ro cho vận tải biển lẫn chuỗi cung ứng.
