Dự luật MATCH Act do các nghị sĩ Mỹ lưỡng đảng đề xuất muốn siết mạnh việc Trung Quốc tiếp cận máy móc then chốt để sản xuất chip tiên tiến, nhằm giữ lợi thế của Mỹ trong cuộc đua AI.
Động thái lần này đến trực tiếp từ Quốc hội Mỹ, mở rộng mục tiêu từ các lệnh hạn chế trước đây. Trọng tâm là các hệ thống quang khắc mà Trung Quốc chưa tự sản xuất được, đặc biệt là dòng máy DUV nhập chủ yếu từ ASML và một phần từ Nikon.
- MATCH Act nhắm đến việc chặn Trung Quốc mua, bảo trì và nhận hỗ trợ kỹ thuật cho máy quang khắc DUV phục vụ sản xuất chip.
- Dự luật liệt kê các doanh nghiệp Trung Quốc như SMIC, Huawei, YMTC… và áp cơ chế tương tự Entity List.
- Trung Quốc có thể đáp trả bằng cách siết chuỗi cung ứng đất hiếm, gây rủi ro cho công nghệ phương Tây.
MATCH Act nhằm chặn Trung Quốc tiếp cận thiết bị then chốt cho sản xuất chip
Dự luật MATCH Act được giới thiệu cuối ngày thứ Năm, hướng đến hạn chế khả năng các công ty Trung Quốc mua thiết bị sản xuất chip mà họ không tự chế tạo, qua đó duy trì lợi thế của Mỹ trong cuộc đua AI.
MATCH Act là viết tắt của Multilateral Alignment of Technology Controls on Hardware Act. Dự luật tập trung vào việc bịt các “khoảng trống” trong hệ thống kiểm soát xuất khẩu hiện có và tạo đồng bộ với đồng minh, thay vì chỉ dựa vào các hạn chế rời rạc theo từng thực thể.
Các nghị sĩ đứng sau đề xuất gồm Hạ nghị sĩ Michael Baumgartner và John Moolenaar, Chủ tịch Ủy ban Chọn lọc Hạ viện về Trung Quốc. Khác với các đợt thắt chặt trước do Nhà Trắng thúc đẩy ở cả hai nhiệm kỳ Trump và Biden, lần này Quốc hội là bên chủ động dẫn dắt.
Theo văn phòng của Baumgartner, dự luật được thiết kế để khép lại các “lỗ hổng quan trọng” trong quy định hiện hành.
“MATCH Act sẽ đóng lỗ hổng, tạo sân chơi bình đẳng cho các nhà sản xuất công cụ của Mỹ và đồng minh, và bảo đảm thập kỷ tăng trưởng tiếp theo của sản xuất chip… diễn ra ở Mỹ và các nước đồng minh, không phải ở Trung Quốc.”
– Văn phòng Hạ nghị sĩ Michael Baumgartner, thông cáo báo chí
Dự luật nhắm vào máy DUV đời cũ và các doanh nghiệp Trung Quốc được nêu đích danh
MATCH Act nhắm trực diện vào máy quang khắc DUV ngâm (immersion DUV), đồng thời có thể cấm cả việc bán lẫn bảo trì các hệ thống DUV đời cũ cho một số công ty chip lớn của Trung Quốc.
Trọng tâm chú ý dồn vào ASML, doanh nghiệp Hà Lan được xem là hãng duy nhất cung cấp thiết bị sản xuất chip tiên tiến nhất. Trung Quốc hiện mua phần lớn máy DUV từ ASML và một phần từ Nikon của Nhật Bản.
Các quy định hiện hành đã chặn ASML bán máy EUV mới và mạnh nhất cho Trung Quốc. Tuy nhiên, MATCH Act dự kiến mở rộng phạm vi sang việc cấm bán, bảo dưỡng, và cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho các máy DUV đời cũ đối với các đối tượng bị chỉ định.
Dự luật nêu rõ các mục tiêu gồm SMIC, Hua Hong, Huawei, CXMT, YMTC và các công ty liên quan. Nếu được thông qua, những doanh nghiệp này sẽ bị áp cơ chế về xuất khẩu, dịch vụ và hỗ trợ kỹ thuật tương tự cách Mỹ đang áp với các công ty trong Entity List.
Rủi ro thương mại và tác động tới ASML được đặt lên bàn cân
Nếu triển khai, các hạn chế mới có thể buộc ASML cắt giảm hoạt động liên quan đến DUV tại Trung Quốc, kéo theo ảnh hưởng doanh thu từ thị trường này và tạo sức ép lên các thỏa thuận hiện có.
Trong nội dung được nêu, Trung Quốc từng là thị trường lớn nhất của ASML, chiếm 33% tổng doanh thu năm 2025. Tỷ lệ này được dự báo giảm còn khoảng 20% trong giai đoạn tiếp theo, theo dự báo đã công bố.
Dữ liệu dự báo tỷ trọng doanh thu của ASML cho thấy mức phụ thuộc vào Trung Quốc đang được thị trường theo dõi sát, nhất là khi chính sách có thể mở rộng từ “cấm bán” sang cả “cấm bảo trì và hỗ trợ kỹ thuật”, làm tăng mức độ gián đoạn vận hành.
MATCH Act cũng mở rộng thẩm quyền của Mỹ đối với hàng hóa sản xuất ngoài lãnh thổ Mỹ nếu có chứa phần mềm, công nghệ hoặc linh kiện của Mỹ, từ đó tăng hiệu lực kiểm soát trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Mỹ yêu cầu đồng minh đồng bộ kiểm soát trong 150 ngày
Dự luật đặt mục tiêu buộc các quốc gia đồng minh áp quy tắc tương thích với Mỹ trong 150 ngày; nếu không đáp ứng, Bộ Thương mại Mỹ sẽ được chỉ đạo tự áp hạn chế.
Điểm cốt lõi là giảm khả năng “lách” quy định khi các doanh nghiệp có thể mua thiết bị qua những thị trường có kiểm soát lỏng hơn. Cơ chế thời hạn 150 ngày tạo sức ép chính sách để các nước đồng minh siết kiểm soát xuất khẩu theo hướng tương đồng với Mỹ.
Thượng nghị sĩ Pete Ricketts cho rằng các hạn chế trước đây rời rạc và dễ bị vượt qua bằng công ty bình phong, vì vậy cần siết theo cách mạnh và đồng bộ hơn.
“Trong thời gian quá dài, kiểm soát xuất khẩu của chúng ta là một mảng ghép các hạn chế theo từng thực thể mà Bắc Kinh dễ dàng né tránh bằng các công ty bình phong. MATCH Act củng cố kiểm soát và tạo sân chơi bình đẳng cho các công ty Mỹ.”
– Pete Ricketts, Thượng nghị sĩ Mỹ
Hà Lan phản hồi thận trọng, ASML chưa bình luận công khai
Phía Hà Lan cho biết không bình luận về dự thảo luật do nghị sĩ nước khác đề xuất, trong khi ASML không đưa ra phản hồi công khai vào ngày thứ Sáu.
Một phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Hà Lan nêu quan điểm rằng đây là dự thảo luật từ quốc gia khác nên không thuộc phạm vi để bình luận. Sự thận trọng này phản ánh tính nhạy cảm của chủ đề, khi ASML là mắt xích đặc biệt quan trọng của chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.
Trung Quốc có thể đáp trả bằng cách siết đất hiếm
Một kịch bản đáp trả được nhắc đến là Trung Quốc tăng kiểm soát đất hiếm, yếu tố quan trọng cho nhiều ngành công nghệ, nhằm tạo đòn bẩy trước các nỗ lực siết thiết bị sản xuất chip của Washington.
Các nguồn công nghiệp liên quan nhà nước cho biết một phái đoàn cấp cao của Trung Quốc gần đây đã thăm các cơ sở nghiên cứu và nhà sản xuất để thúc đẩy phối hợp chặt hơn giữa khai thác, sản xuất và thương mại hóa các mặt hàng này.
Chuyến thăm nhấn mạnh mục tiêu bảo đảm nguồn cung và duy trì giá ổn định, cho thấy khả năng Trung Quốc điều tiết hoạt động đất hiếm một cách có chủ đích nếu căng thẳng leo thang.
Lo ngại của các công ty công nghệ phương Tây không chỉ nằm ở nguyên liệu thô. Trung Quốc được cho là đang dẫn trước ở khâu chế biến đất hiếm và trong sản xuất các sản phẩm phụ thuộc vào chúng như động cơ xe điện và robot công nghiệp, khiến rủi ro lan sang nhiều ngành.
Những câu hỏi thường gặp
MATCH Act là gì và nhằm mục tiêu nào?
MATCH Act là dự luật của các nghị sĩ Mỹ lưỡng đảng nhằm siết kiểm soát xuất khẩu thiết bị sản xuất chip, đặc biệt là các máy móc mà doanh nghiệp Trung Quốc chưa tự sản xuất được, để duy trì lợi thế của Mỹ trong cuộc đua AI.
Dự luật nhắm đến loại thiết bị nào?
Trọng tâm là máy quang khắc DUV ngâm (immersion DUV). Dự luật có thể cấm bán và cả bảo trì, hỗ trợ kỹ thuật cho các máy DUV đời cũ đối với những doanh nghiệp Trung Quốc được nêu đích danh.
Những công ty Trung Quốc nào được liệt kê?
Dự luật nêu các mục tiêu gồm SMIC, Hua Hong, Huawei, CXMT, YMTC và các công ty liên quan, với cơ chế hạn chế về xuất khẩu, dịch vụ và hỗ trợ kỹ thuật tương tự Entity List của Mỹ.
Vai trò của đồng minh trong MATCH Act là gì?
Dự luật yêu cầu các nước đồng minh có 150 ngày để chứng minh họ cũng đang thắt chặt kiểm soát tương thích. Nếu không, Bộ Thương mại Mỹ sẽ được chỉ đạo tự áp các hạn chế nhằm giảm khả năng lách luật qua nước thứ ba.
Trung Quốc có thể đáp trả bằng cách nào?
Một kịch bản là Trung Quốc siết kiểm soát đất hiếm. Trung Quốc đã có lợi thế ở khâu chế biến và các ngành sử dụng đất hiếm như động cơ xe điện và robot công nghiệp, nên việc điều tiết nguồn cung có thể gây tác động rộng.
