EBRD cảnh báo chiến Iran có thể gây sốc kinh tế lớn ở châu Âu

Chiến sự kéo dài ở Iran có thể tạo cú sốc kinh tế đáng kể cho châu Âu, nhất là qua giá năng lượng và lạm phát.

Người đứng đầu Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu cảnh báo rằng nếu xung đột tiếp diễn hoặc leo thang, tác động kinh tế sẽ nghiêm trọng hơn nhiều so với các gián đoạn ngắn hạn hiện tại. Điều này đang thúc đẩy EU chuẩn bị nới lỏng quy định hỗ trợ nhà nước để ứng phó với giá năng lượng tăng.

Vì sao cuộc xung đột ở Iran gây lo ngại cho kinh tế châu Âu?

Điểm đáng chú ý nhất là tác động truyền qua năng lượng. Khi nguồn cung dầu khí bị gián đoạn, chi phí nhập khẩu tăng, giá nhiên liệu leo thang và áp lực lạm phát lan sang toàn bộ nền kinh tế. Với châu Âu, rủi ro này còn lớn hơn vì dư địa tài khóa của nhiều chính phủ đã bị thu hẹp.

Chủ tịch EBRD Odile Renaud-Basso cho biết hậu quả kinh tế sẽ “nghiêm trọng hơn” nếu chiến sự kéo dài. Bà cũng cảnh báo rằng một cuộc xung đột mở rộng giữa Mỹ, Israel và Iran có thể để lại tác động kinh tế “lớn hơn nhiều” đối với EU và các nền kinh tế mà EBRD đang hỗ trợ.

Ngành năng lượng là kênh truyền dẫn rõ nhất. Cuộc xung đột đã khiến eo biển Hormuz bị đóng, trong khi tuyến này chiếm khoảng 20% lượng vận chuyển dầu và khí đốt toàn cầu. Việc ngừng cung ứng, cộng thêm các đợt tấn công vào hạ tầng năng lượng trong khu vực, đã đẩy giá nhiên liệu tăng mạnh trong những tuần sau đó.

EBRD dự báo tác động kinh tế ra sao nếu giá dầu giữ ở mức cao?

EBRD cho rằng nếu giá dầu duy trì quanh 100 USD/thùng, tăng trưởng ở các nước họ hoạt động sẽ giảm 0,4% và lạm phát tăng 1,5%. Đây là ước tính cho thấy chi phí năng lượng cao có thể nhanh chóng làm xấu đi triển vọng kinh tế, nhất là ở những nền kinh tế nhập khẩu năng lượng.

Renaud-Basso nói thêm rằng nếu eo biển Hormuz bị chặn trong thời gian rất dài, hoặc năng lực sản xuất ở Vịnh bị phá hủy nhiều hơn, tác động kinh tế sẽ còn nặng nề hơn. Bà nhấn mạnh đây không chỉ là cú sốc ngắn hạn mà có thể trở thành rủi ro lan rộng sang nhiều nước.

EBRD hiện có kế hoạch phân bổ 5 tỷ euro cho các khoản đầu tư ở những quốc gia bị ảnh hưởng mạnh nhất trong khu vực, từ Ai Cập đến Armenia. Ngân hàng này cũng cho biết sẵn sàng hỗ trợ các nền kinh tế khác trong phạm vi hoạt động của mình nếu cần.

EU đang phản ứng thế nào trước áp lực năng lượng?

EU đang chuẩn bị nới lỏng quy định hỗ trợ nhà nước để các chính phủ thành viên có thêm công cụ ứng phó với khủng hoảng năng lượng. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết đề xuất này sẽ được đưa ra vào cuối tháng, cùng với các biện pháp ngắn hạn và dài hạn khác.

Động thái này diễn ra sau khi đàm phán với Iran không đạt kết quả và lo ngại về việc eo biển Hormuz có thể tiếp tục bị gián đoạn. Theo bà von der Leyen, hóa đơn năng lượng của EU đã tăng thêm 22 tỷ euro kể từ khi chiến sự bắt đầu.

Gói công cụ sắp được trình bày sẽ bao gồm tích trữ khí đốt, giảm thuế tạm thời và các biện pháp điều tiết nhu cầu. Về dài hạn, EU muốn nâng cấp và mở rộng lưới điện để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu đắt đỏ, đồng thời điều chỉnh thuế điện, phí lưới và hệ thống ETS.

Nhà đầu tư cần theo dõi điều gì tiếp theo?

Điều cần theo dõi nhất là liệu đàm phán giữa các bên có tạo ra lệnh ngừng bắn bền hơn hay không, vì đây là yếu tố quyết định rủi ro gián đoạn nguồn cung năng lượng. Nếu xung đột kéo dài, áp lực lên giá dầu, lạm phát và chính sách hỗ trợ của EU có thể còn tăng thêm.

Trong ngắn hạn, thị trường sẽ tiếp tục phản ứng với diễn biến ở eo biển Hormuz, giá dầu và các biện pháp chính sách từ Brussels. Với các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng, biến động này có thể nhanh chóng chuyển thành áp lực lên tăng trưởng và chi tiêu công.

Tổng kết

Xung đột ở Iran đang được nhìn nhận như một rủi ro kinh tế rộng hơn là một biến cố địa chính trị đơn lẻ, vì nó tác động trực tiếp đến năng lượng, lạm phát và tăng trưởng ở châu Âu. Diễn biến của đàm phán và phản ứng chính sách của EU sẽ là các yếu tố then chốt cần tiếp tục theo dõi.