SEC công bố kế hoạch tích hợp công nghệ AI vào hoạt động giám sát để phát hiện bất thường nhanh hơn và nâng cao đánh giá rủi ro, đồng thời tăng cường truy quét gian lận và “AI washing” trên thị trường.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh AI được ứng dụng rộng rãi trong tài chính, vừa giúp tăng hiệu quả phân tích, vừa tạo ra rủi ro mới như thao túng thị trường, lừa đảo và các tuyên bố thổi phồng về năng lực AI nhằm đánh lừa nhà đầu tư.
- SEC lập kế hoạch “dùng AI chống AI” để phát hiện gian lận, giao dịch thao túng và bất thường thị trường nhanh hơn.
- SEC nhắm tới “AI washing”, các tuyên bố sai lệch hoặc phóng đại về AI để thu hút vốn và đẩy giá cổ phiếu.
- SEC thừa nhận rủi ro “hộp đen” của AI và yêu cầu con người tham gia ở mọi bước đánh giá rủi ro.
SEC triển khai chiến lược “dùng AI chống AI” để bảo vệ nhà đầu tư
SEC đang đưa AI vào quy trình giám sát để phát hiện hành vi sai phạm, rà soát hồ sơ công bố thông tin và đánh giá rủi ro hiệu quả hơn, đồng thời vẫn giữ mục tiêu cốt lõi là bảo vệ nhà đầu tư.
Dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Paul S. Atkins, SEC đặt trọng tâm vào việc tận dụng AI để theo kịp tốc độ đổi mới của khu vực tài chính tư nhân. Trung tâm của kế hoạch là Lực lượng đặc nhiệm AI của SEC, nhằm mở rộng quyền tiếp cận công nghệ trên toàn cơ quan và chuẩn hóa cách ứng dụng AI vào các mảng nghiệp vụ.
SEC cho biết họ chủ động truy quét các “bad actors” khai thác AI cho mục đích gian lận, cùng các doanh nghiệp “AI washing” nhằm đánh lừa nhà đầu tư. Cách tiếp cận này nhấn mạnh việc không chỉ dùng AI để tăng năng suất, mà còn dùng AI làm công cụ điều tra, giám sát và nâng chất lượng đánh giá rủi ro.
Thuật toán giúp SEC phát hiện gian lận và thao túng giao dịch nhanh hơn
SEC sử dụng thuật toán để nhận diện sai phạm thị trường, bao gồm gian lận và mô hình giao dịch thao túng, bằng cách phát hiện bất thường về khối lượng và biến động giá nhanh và chính xác hơn phương pháp truyền thống.
Các công cụ AI có thể sàng lọc tín hiệu bất thường trên dữ liệu thị trường trong thời gian ngắn, từ đó hỗ trợ điều tra các kịch bản như “pump-and-dump”, thao túng thanh khoản, hoặc các mô hình đặt lệnh nhằm gây nhiễu. Việc tự động hóa giúp giảm độ trễ trong phát hiện dấu hiệu rủi ro, nhất là khi dữ liệu giao dịch có tần suất cao.
Phạm vi ứng dụng không chỉ dừng ở thị trường cổ phiếu. Với sự phát triển của sản phẩm đầu tư và tài sản số, cách tiếp cận dựa trên dữ liệu cũng có thể hỗ trợ phát hiện hành vi lừa đảo liên quan đến crypto, đặc biệt khi các chiến dịch tiếp thị và gây ảnh hưởng diễn ra nhanh trên nhiều kênh.
AI hỗ trợ rà soát hồ sơ công bố thông tin để phát hiện thiếu sót và sai lệch trọng yếu
AI giúp nhân sự SEC rà soát tài liệu do hàng nghìn công ty đại chúng nộp để phát hiện thiếu sót trọng yếu hoặc phát ngôn gây hiểu lầm, từ đó phản ứng nhanh hơn trước thay đổi thị trường và phản hồi công chúng.
Thay vì chỉ dựa vào quy trình thủ công, AI có thể hỗ trợ dò tìm ngôn ngữ mâu thuẫn, các điểm thiếu nhất quán giữa những lần công bố, hoặc các đoạn mô tả rủi ro không tương xứng với hoạt động thực tế. Mục tiêu là tăng khả năng bao phủ và rút ngắn thời gian từ “tín hiệu” đến “hành động giám sát”.
SEC nhấn mạnh định hướng bảo vệ nhà đầu tư “bất kể công cụ sử dụng”. Trong bối cảnh AI được dùng rộng rãi để kể câu chuyện tăng trưởng, cơ quan quản lý đặc biệt chú ý các mô tả về AI có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư.
SEC tập trung ngăn chặn “AI washing” trong truyền thông với nhà đầu tư
SEC theo dõi “AI washing”, khi doanh nghiệp đưa ra tuyên bố sai, phóng đại hoặc gây hiểu lầm về việc sử dụng AI nhằm thu hút nhà đầu tư hoặc đẩy giá cổ phiếu.
Chủ tịch Atkins đã đề cập vấn đề này trong phát biểu công khai, nhấn mạnh rằng tuyên bố về AI có thể trở thành yếu tố trọng yếu nếu tác động đến đánh giá của cổ đông. SEC xem xét các biểu hiện như quảng bá AI như năng lực cốt lõi nhưng không có bằng chứng triển khai tương xứng, hoặc mô tả mô hình/thuật toán vượt quá thực tế để tạo lợi thế huy động vốn.
SEC cũng cho biết sẽ yêu cầu doanh nghiệp công bố thông tin liên quan đến AI nếu có “khả năng đáng kể” rằng một cổ đông hợp lý sẽ coi đây là yếu tố quan trọng khi ra quyết định đầu tư.
Rủi ro “hộp đen” khiến SEC yêu cầu con người tham gia ở mọi bước đánh giá rủi ro
SEC thừa nhận rủi ro ra quyết định kiểu “hộp đen” từ AI và khẳng định phải có tương tác của con người ở mọi giai đoạn của chương trình đánh giá rủi ro, với phán quyết cuối cùng thuộc về Ủy viên và đội ngũ chuyên môn.
Trong quản trị nhà nước, một trong các lo ngại lớn là thuật toán đưa ra kết luận mà không có lời giải thích dễ kiểm chứng đối với con người. SEC nhấn mạnh AI có thể gợi ý dấu hiệu bất thường, nhưng không thể thay thế hoàn toàn đánh giá về độ tin cậy của nhân chứng hoặc suy đoán ý định của chủ thể thị trường.
“Thủ tục tố tụng phù hợp đòi hỏi điều đó.”
– Paul S. Atkins, Chủ tịch SEC, phát biểu tại tọa đàm FSOC
Vì vậy, AI được xem như lớp tăng cường năng lực phân tích và phát hiện, còn quyết định thực thi vẫn yêu cầu quy trình con người, tiêu chuẩn chứng cứ và cơ chế giải trình.
Các nền tảng AI lớn ghi nhận việc bị lạm dụng và SEC tăng giám sát hệ quả
Các nhà phát triển AI lớn từng công bố báo cáo về việc tác nhân xấu lạm dụng nền tảng để nghiên cứu lỗ hổng và tạo nội dung lừa đảo, củng cố lý do SEC gia tăng cảnh giác với rủi ro AI trong tài chính.
Thông tin công khai từ các nhà phát triển AI nêu các ví dụ như sử dụng AI để nghiên cứu điểm yếu an ninh và tạo nội dung phishing, hoặc dùng mô hình ngôn ngữ lớn trong tấn công social engineering nhằm đánh cắp thông tin định danh và thông tin tài chính. Với thị trường vốn, những kỹ thuật này có thể hỗ trợ lừa đảo nhà đầu tư, chiếm đoạt tài khoản, hoặc tạo chiến dịch thao túng cảm xúc đám đông.
Trong thực thi, SEC cũng đã xử lý các trường hợp tuyên bố AI sai lệch. Cơ quan này cho biết đầu năm 2024 đã dàn xếp cáo buộc với hai cố vấn đầu tư vì phát ngôn sai và gây hiểu lầm về việc sử dụng AI, trong đó có tuyên bố dùng AI để phân tích “hàng triệu điểm dữ liệu” nhằm dự đoán biến động thị trường nhưng bị SEC kết luận là không đúng.
Những câu hỏi thường gặp
SEC dùng AI để làm gì trong giám sát thị trường?
SEC sử dụng AI và thuật toán để phát hiện bất thường trong khối lượng giao dịch hoặc biến động giá, nhận diện dấu hiệu gian lận và mô hình thao túng, đồng thời hỗ trợ đánh giá rủi ro nhanh hơn so với phương pháp truyền thống.
“AI washing” là gì và vì sao SEC quan tâm?
“AI washing” là việc doanh nghiệp đưa ra tuyên bố sai, phóng đại hoặc gây hiểu lầm về việc ứng dụng AI để thu hút nhà đầu tư hoặc đẩy giá cổ phiếu. SEC quan tâm vì các tuyên bố này có thể làm sai lệch quyết định đầu tư và ảnh hưởng đến nghĩa vụ công bố thông tin.
SEC xử lý rủi ro “hộp đen” của AI như thế nào?
SEC cho biết con người phải tham gia ở mọi giai đoạn đánh giá rủi ro. AI có thể phát hiện dấu hiệu đáng ngờ, nhưng không thể thay thế đánh giá về bối cảnh, độ tin cậy và ý định; quyết định cuối cùng thuộc về Ủy viên và đội ngũ chuyên môn.
Khi nào công ty có thể bị yêu cầu công bố thông tin liên quan đến AI?
SEC sẽ yêu cầu công bố thông tin AI nếu có khả năng đáng kể rằng một cổ đông hợp lý sẽ coi thông tin đó là quan trọng khi đưa ra quyết định đầu tư, ví dụ khi tuyên bố về AI tác động đến định giá hoặc kỳ vọng tăng trưởng.
