Một phóng viên quân sự Israel nhận đe dọa giết vì bài viết về tên lửa Iran khiến một số người cá cược trên Polymarket có nguy cơ không được trả thưởng.
Sự việc làm nổi bật rủi ro của “thị trường dự đoán” khi biến chiến tranh, bất ổn chính trị và cái chết thành kèo cá cược, đồng thời tạo áp lực lên nhà báo và cơ chế phân xử hợp đồng.
- Bài báo về tên lửa Iran khiến phóng viên Emanuel Fabian trở thành mục tiêu quấy rối vì ảnh hưởng đến kết quả kèo trên Polymarket.
- Cơ chế quyết định trả thưởng của thị trường dự đoán có thể bị thao túng khi quyền biểu quyết phụ thuộc lượng token.
- Mỹ đã có nhiều đề xuất siết hợp đồng liên quan chiến tranh, khủng bố, cái chết, nhưng vấn đề trọng tâm vẫn là thực thi.
Bài báo về tên lửa Iran đã biến thành tranh chấp cá cược
Một bài tường thuật về tên lửa đạn đạo Iran rơi gần Beit Shemesh đã bị một nhóm người cá cược coi là yếu tố quyết định việc họ có nhận thưởng hay không, dẫn tới chiến dịch quấy rối nhắm vào tác giả.
Emanuel Fabian, phóng viên quân sự của Times of Israel, cho biết anh trở thành trung tâm của một chiến dịch quấy rối sau khi đưa tin về vụ việc ngày 10/3 gần thị trấn Beit Shemesh. Chi tiết vụ việc và phản ứng quấy rối được mô tả tại bài viết của Times of Israel.
Những người đặt cược trên Polymarket có tiền “đặt kèo” vào việc Iran có thực hiện một đòn tấn công như vậy hay không. Theo quy tắc của Polymarket, nếu tên lửa bị đánh chặn thì không được tính là “sự kiện hợp lệ” để trả thưởng. Sự khác biệt về cách mô tả “bị đánh chặn” hay “đánh trúng” khiến bài báo trở thành điểm xung đột.
Đe dọa, doxxing và hối lộ xuất hiện khi kết quả kèo phụ thuộc diễn đạt
Những người nhắn tin đã yêu cầu phóng viên sửa bài theo hướng “tên lửa bị đánh chặn”, kèm theo đe dọa gây hại, tiết lộ thông tin cá nhân và cả попыт hối lộ.
Nhiều người đã gửi tin nhắn yêu cầu Fabian sửa bài để khẳng định tên lửa bị đánh chặn. Một tin nhắn cảnh báo rằng nếu anh không “sửa”, anh sẽ phải hứng chịu “tổn hại mà chưa từng tưởng tượng”. Các tin nhắn khác chứa thông tin nơi ở và chi tiết về gia đình anh, cho thấy dấu hiệu doxxing. Một người khác được mô tả là đã cố gắng hối lộ.
Trường hợp này cho thấy một rủi ro đặc thù của thị trường dự đoán: khi điều kiện thanh toán phụ thuộc vào tiêu chí ngôn ngữ hoặc nguồn tin công khai, các tác nhân có động cơ tài chính có thể gây áp lực lên người tạo ra hoặc khuếch tán thông tin, bao gồm nhà báo.
Thị trường dự đoán vẫn có các “kèo” chính trị quy mô lớn
Các hợp đồng về biến động chính trị tiếp tục thu hút dòng tiền lớn, làm tăng động cơ thao túng thông tin và tranh cãi về đạo đức khi gắn lợi nhuận với khủng hoảng.
Bài viết nêu một tài khoản trên Polymarket có tên “dududududu22” đang nắm 151.000 USD tiền cược cho kịch bản Thủ tướng Benjamin Netanyahu bị rời chức trước 2027, theo trang hợp đồng tại Polymarket. Nếu kèo thắng, vị thế này được mô tả có thể đạt giá trị 3,8 triệu USD.
Trong bối cảnh đó, Netanyahu đăng video bác bỏ các thuyết âm mưu từ phía Iran liên quan đến cái chết của ông, và xuất hiện suy đoán rằng video có thể do AI tạo. Nội dung gốc nêu chi tiết này như một ví dụ về môi trường thông tin nhiễu, nơi tranh cãi về tính xác thực có thể ảnh hưởng nhận thức công chúng và cả kỳ vọng của người cá cược.
Cơ chế phân xử hợp đồng có thể tạo điểm yếu về thao túng
Việc quyết định kèo “đúng/sai” có thể nằm trong tay một nhóm nội bộ hoặc cơ chế bỏ phiếu theo token, khiến chi phí tác động kết quả có thể thấp hơn giá trị tiền đang bị đặt cược.
Kalshi được mô tả là nền tảng tập trung, nơi một nhóm nội bộ có quyền quyết định cách hợp đồng được phân xử và không có quy trình kháng nghị từ bên ngoài. Polymarket dựa vào cơ chế bỏ phiếu do một thực thể có tên UMA vận hành.
Theo các phân tích được nhắc tới trong nội dung, chi phí để có đủ “quyền lực” nhằm tác động quyết định phân xử chỉ vào khoảng một phần mười lăm tổng số tiền đang bị đặt cược trên nền tảng. Cơ chế này còn được “cân” theo số token mà người tham gia nắm giữ, và chính sự phụ thuộc vào token bị xem là điểm yếu nghiêm trọng.
Dự luật mới ở Mỹ nhắm vào kèo chiến tranh, khủng bố, cái chết nhưng vướng bài toán thực thi
Mỹ đã xuất hiện nhiều dự luật nhằm hạn chế hợp đồng gắn với chiến tranh và cái chết, nhưng các chuyên gia pháp lý cho rằng luật hiện hành đã có công cụ, vấn đề là thực thi và phạm vi hoạt động xuyên biên giới.
Các nhà lập pháp Mỹ đã chú ý: nội dung cho biết có 5 dự luật được giới thiệu trong những tháng gần đây, trong đó có đề xuất cấm hợp đồng thị trường dự đoán gắn với chiến tranh, khủng bố hoặc cái chết. Làn sóng siết quản lý tăng tốc sau nghi vấn giao dịch nội gián.
Dân biểu Greg Casar (Texas) được trích dẫn rằng ngay trước khi “chiến tranh Iran” bắt đầu, có 150 tài khoản đặt các kèo “bất thường” trên Polymarket rằng chiến tranh sẽ bắt đầu vào ngày hôm sau. Nội dung gốc nêu đây là dấu hiệu khiến giới lập pháp quan ngại về khả năng người trong cuộc tận dụng lợi thế thông tin.
Các chuyên gia pháp lý cũng lập luận rằng nhiều đề xuất có thể đã nằm trong phạm vi luật hiện hành. Đạo luật Commodity Exchange Act trao thẩm quyền cho Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) loại bỏ hợp đồng nếu đi ngược lợi ích công, bao gồm hợp đồng liên quan chiến tranh. Vấn đề được nhấn mạnh: thực thi.
Nội dung còn nêu rằng dù Polymarket có “một số hiện diện” tại Mỹ, nền tảng vẫn niêm yết các hợp đồng bị cấm với người dùng Mỹ trên phiên bản quốc tế. Nhà thống kê Harry Crane (Rutgers) cũng cảnh báo rằng việc hình sự hóa thêm có thể không ngăn được những người vốn đã rò rỉ thông tin nội gián để kiếm lợi; bài phân tích của ông được dẫn tại bài viết của Harry Crane.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao bài báo về tên lửa Iran lại ảnh hưởng đến tiền thưởng trên Polymarket?
Vì theo quy tắc được nêu, tên lửa “bị đánh chặn” không được tính là sự kiện hợp lệ để trả thưởng. Do đó, cách bài báo mô tả sự kiện có thể tác động đến việc kèo có được coi là xảy ra hay không.
Phóng viên Emanuel Fabian đã bị nhắm mục tiêu như thế nào?
Anh nhận được tin nhắn yêu cầu sửa bài, kèm đe dọa gây hại, thông tin nơi ở và gia đình (dấu hiệu doxxing), và có trường hợp cố gắng hối lộ để thay đổi nội dung.
Điểm yếu lớn của cơ chế phân xử trên các thị trường dự đoán là gì?
Nội dung nêu Kalshi có đội nội bộ quyết định kết quả, còn Polymarket dựa vào bỏ phiếu do UMA vận hành và chịu ảnh hưởng theo lượng token nắm giữ. Chi phí để tác động phân xử được mô tả có thể thấp so với tổng số tiền đang đặt cược.
Mỹ đang định siết thị trường dự đoán theo hướng nào?
Có 5 dự luật được nhắc tới, trong đó một số đề xuất cấm hợp đồng gắn với chiến tranh, khủng bố hoặc cái chết. Tuy vậy, các chuyên gia cho rằng luật hiện hành như Commodity Exchange Act đã trao quyền cho CFTC, trọng tâm là thực thi.
