Lạm phát có thể duy trì ở mức cao lâu hơn do tác động lan rộng của xung đột Iran, đặc biệt thông qua cú sốc năng lượng và dầu mỏ, theo Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva.
Trong cuộc trao đổi trên CBS “Face the Nation”, bà Georgieva nhấn mạnh chi phí tăng không chỉ ảnh hưởng các bên tham chiến mà còn tạo sức ép bất đối xứng lên nhiều nền kinh tế, nhất là các nước gần khu vực xung đột và các quốc gia phải nhập khẩu dầu.
- IMF cảnh báo cú sốc năng lượng từ xung đột Iran khiến lạm phát “nóng” kéo dài và tác động lan ra toàn cầu.
- Các nước nghèo, dễ tổn thương ở châu Á và châu Phi hạ Sahara chịu áp lực nặng do phụ thuộc nhập khẩu năng lượng và thiếu dự trữ.
- Khảo sát kinh tế của Wall Street Journal nâng xác suất suy thoái 12 tháng ở Mỹ lên 33% và điều chỉnh các dự báo lạm phát, tăng trưởng, việc làm.
IMF nói gì về tác động kinh tế của xung đột Iran?
IMF cho rằng cú sốc năng lượng từ xung đột Iran đang đẩy áp lực giá cả lan rộng và gây ảnh hưởng không đồng đều giữa các quốc gia, đặc biệt bất lợi với nước gần điểm nóng, nước nhập khẩu dầu và nước thiếu dự trữ để “đệm” chi phí tăng.
Bà Kristalina Georgieva nhấn mạnh đây là vấn đề mang tính toàn cầu vì mọi nền kinh tế đều sử dụng năng lượng. Khi giá năng lượng tăng, người tiêu dùng và doanh nghiệp ở nhiều quốc gia cùng cảm nhận “độ siết” chi phí, nhưng mức độ nặng nhẹ khác nhau tùy cấu trúc nhập khẩu năng lượng và năng lực tài khóa.
“Đây là vấn đề toàn cầu. Ai cũng dùng năng lượng. Ai cũng cảm thấy sức ép khi giá tăng. Và nó là bất đối xứng… Nếu bạn ở gần xung đột, đó là cú đánh lớn. Nếu bạn là nước nhập khẩu dầu, đó là cú đánh lớn. Nếu bạn không có dự trữ để tự bảo vệ, bạn ở trong tình thế rất khó khăn.”
– Kristalina Georgieva, Tổng giám đốc IMF, trả lời CBS “Face the Nation”
Vì sao các nền kinh tế nghèo chịu cú đánh mạnh nhất?
Theo IMF, các nước nghèo và dễ tổn thương—đặc biệt ở châu Á và châu Phi hạ Sahara—đang chịu tổn thương nặng do phụ thuộc nhập khẩu năng lượng, khiến chi phí đầu vào tăng nhanh và khả năng chống đỡ bằng dự trữ hạn chế.
Bà Georgieva cho biết áp lực thể hiện rõ ở châu Á, nơi nhiều nền kinh tế dựa đáng kể vào năng lượng nhập khẩu. Khi giá dầu và năng lượng tăng, “hóa đơn nhập khẩu” phình ra, từ đó kéo theo rủi ro lạm phát cao và căng thẳng chi tiêu với các nhóm dân cư dễ bị tổn thương.
“Các quốc gia nghèo, dễ tổn thương… ở châu Á hay châu Phi hạ Sahara, đang bị giáng đòn rất mạnh, và khi thảo luận phản ứng của chúng tôi, chúng tôi sẽ tập trung vào các quốc gia dễ tổn thương cao.”
– Kristalina Georgieva, nói về ưu tiên phản ứng chính sách của IMF
Ngừng bắn không chắc chắn và hệ quả với triển vọng kinh tế Mỹ
Dù đã có một thỏa thuận ngừng bắn trong tuần trước, sự bấp bênh của nó khiến triển vọng xung đột vẫn khó đoán, góp phần gia tăng bất định cho người lao động, người tiêu dùng và doanh nghiệp ở Mỹ và nhiều nơi khác.
Một khảo sát thường kỳ của Wall Street Journal với các nhà kinh tế cho thấy triển vọng năm tới suy yếu so với các ước tính trước đó trong năm. Tuy vậy, đa số người tham gia khảo sát không cho rằng chiến sự sẽ đủ sức “đánh gục” hoàn toàn một nền kinh tế đã trải qua giai đoạn lạm phát cao và nhiều thay đổi chính sách lớn về thương mại, nhập cư.
Khảo sát này nâng xác suất suy thoái tại Mỹ trong 12 tháng tới lên 33%, tăng từ 27% hồi tháng 1.
Các dự báo mới: tăng trưởng 2026, lạm phát cuối năm và việc làm
Khảo sát (thực hiện từ ngày 3/4 đến 9/4) điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng năm 2026 xuống 2% (từ 2,2%) và nâng ước tính lạm phát tiêu dùng cuối năm lên 3,2% (từ 2,6%), đồng thời hạ kỳ vọng tăng việc làm ròng hàng tháng.
Cụ thể, các nhà kinh tế dự báo tăng trưởng việc làm ròng khoảng 45.000 mỗi tháng, giảm từ 64.500 theo ước tính trước đó. Những điều chỉnh này phản ánh bức tranh thận trọng hơn khi rủi ro năng lượng và bất định địa chính trị còn kéo dài.
Hạ tầng bị tổn hại và vì sao áp lực giá có thể kéo dài
IMF cho rằng ngay cả khi giao tranh hạ nhiệt trong vài ngày hoặc vài tuần, nền kinh tế cũng khó “hồi phục nhanh” vì thiệt hại hạ tầng cần thời gian để khôi phục, khiến tác động có thể kéo dài hơn nhịp tin tức chiến trường.
Bà Georgieva nói với Margaret Brennan rằng hy vọng hòa bình có thể cải thiện điều kiện chung, nhưng tổn thất hạ tầng là yếu tố khiến quá trình trở lại hoạt động đầy đủ không thể diễn ra tức thì. Do đó, ngay cả khi tình hình bớt căng, “mớ bòng bong” kinh tế vẫn có thể tiếp diễn.
“Chúng tôi hy vọng hòa bình sẽ cải thiện điều kiện cho mọi người, nhưng chúng tôi cũng nhìn vào tác động lên hạ tầng. Nhiều thứ đã bị hư hại, và sẽ mất thời gian để đưa trở lại vận hành đầy đủ.”
– Kristalina Georgieva, trao đổi trên CBS
Dầu mỏ và các kịch bản lạm phát: WTI, lạm phát lõi và ngưỡng lo suy thoái
Khảo sát dự báo giá dầu WTI về 79,66 USD/thùng vào cuối năm, thấp hơn khoảng 18% so với mức đóng cửa 96,57 USD vào thứ Sáu, nhưng nhiều nhà kinh tế vẫn nâng dự báo lạm phát lõi cuối năm (PCE lõi) lên 2,9% từ 2,6%.
Lạm phát lõi được nhắc tới là thước đo dựa trên chỉ số chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) mà Cục Dự trữ Liên bang Mỹ theo dõi sát. Ngoài ra, khảo sát cũng hỏi: giá dầu cần lên mức nào để xác suất suy thoái vượt 50%.
Câu trả lời dao động từ 95 USD đến 225 USD/thùng, trung bình 146 USD/thùng. Ước tính về thời gian dầu phải duy trì ở mức cao trải từ 4 tuần đến 55 tuần, trung bình 12 tuần.
Tổng kết
IMF cho rằng xung đột Iran đang làm kéo dài áp lực lạm phát thông qua kênh năng lượng, với tác động bất đối xứng lên các nước gần xung đột, các nước nhập khẩu dầu và đặc biệt là nhóm quốc gia nghèo, dễ tổn thương. Tại Mỹ, các nhà kinh tế trong khảo sát đã nâng xác suất suy thoái 12 tháng và điều chỉnh dự báo tăng trưởng, lạm phát, việc làm, trong bối cảnh bất định còn phụ thuộc diễn biến chiến sự và giá dầu.
