Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz đang đẩy giá dầu tăng vọt và có nguy cơ kích hoạt cú sốc tài chính lớn nhất kể từ đại dịch, trong khi thị trường đặc biệt lo ngại “tín dụng tư nhân” 3 nghìn tỷ USD có thể trở thành điểm đứt gãy.
Giữa lúc căng thẳng leo thang, Tổng thống Donald Trump gây chú ý khi đùa gọi Hormuz là “Eo biển Trump”. Nhưng phía sau tiếng cười là rủi ro hệ thống: lạm phát do dầu, lãi suất cao hơn, và làn sóng rút vốn có thể khiến các quỹ tín dụng tư nhân thiếu thanh khoản.
- Phong tỏa eo biển Hormuz làm gián đoạn khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày, kéo Brent tăng gần 50% lên trên 110 USD/thùng.
- Tín dụng tư nhân 3 nghìn tỷ USD chịu áp lực vì mô hình “vay ngắn, cho vay dài” dễ vỡ khi lãi suất tăng.
- Nhà đầu tư rút hơn 13 tỷ USD khỏi các quỹ tín dụng tư nhân từ tháng 1, trong khi rủi ro suy thoái và lan truyền toàn cầu gia tăng.
Trò đùa “Eo biển Trump” không che được cú sốc dầu và biến động thị trường
Iran phong tỏa eo biển Hormuz khiến dòng chảy dầu thô bị nghẽn, đẩy giá Brent tăng mạnh và kéo theo biến động trên chứng khoán, đo lường sợ hãi và điều kiện tài chính.
Tại một sự kiện ở Miami, ông Donald Trump nói Iran phải “mở Eo biển Trump, ý tôi là Hormuz”, sau đó khẳng định đó không phải lời nói hớ. Một báo cáo của New York Post còn cho rằng ông đang cân nhắc việc kiểm soát và đổi tên eo biển, nhưng diễn biến thị trường lại cho thấy rủi ro nghiêm trọng hơn nhiều.
Eo biển Hormuz bình thường vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày. Khi dòng chảy này bị chặn trong bối cảnh xung đột bước sang tháng thứ hai, giá Brent đã tăng gần 50% lên trên 110 USD/thùng.
Tác động lan sang tài sản rủi ro: S&P 500 giảm hơn 7% từ đầu năm, Nasdaq đã vào vùng điều chỉnh. Chỉ số VIX vượt 30 tính đến ngày 27/03, mức cao nhất trong một năm, phản ánh kỳ vọng biến động tăng vọt trên thị trường quyền chọn.
Mô hình tín dụng tư nhân lộ điểm yếu khi lạm phát và lãi suất tăng
Tín dụng tư nhân đặc biệt dễ tổn thương khi giá dầu tăng kích hoạt lạm phát, làm lãi suất cao hơn và khiến chi phí vốn vượt lợi suất cho vay của quỹ.
Điểm nóng của Phố Wall không chỉ là chứng khoán, mà là tín dụng tư nhân, mảng “ngân hàng trong bóng tối” quy mô khoảng 3 nghìn tỷ USD hoạt động ngoài hệ thống ngân hàng truyền thống.
Khu vực này đã tăng trưởng mạnh từ năm 2020. Morgan Stanley từng dự đoán tín dụng tư nhân có thể đạt 5 nghìn tỷ USD vào năm 2030. Tuy nhiên, mô hình phổ biến “vay ngắn hạn, đầu tư/cho vay dài hạn” hoạt động thuận lợi khi lãi suất giảm, nhưng trở nên nguy hiểm khi lãi suất đảo chiều tăng.
Giá dầu cao thường kéo theo áp lực lạm phát, làm gia tăng khả năng duy trì lãi suất ở mức cao lâu hơn. Với nhiều quỹ, điều này đồng nghĩa chi phí huy động tăng nhanh trong khi thu nhập từ các khoản vay dài hạn bị cố định hoặc điều chỉnh chậm, khiến biên lợi nhuận bị bóp nghẹt.
Dữ liệu vỡ nợ cho thấy sức khỏe tín dụng suy yếu. Tỷ lệ vỡ nợ khoản vay của các công ty quy mô trung bình tăng từ 8,1% năm 2024 lên mức kỷ lục 9,2% năm 2025, theo Fitch Ratings. Con số này bao gồm cả “vỡ nợ trong bóng tối”, khi chủ nợ gia hạn, điều chỉnh điều khoản hoặc hoán đổi nợ lấy vốn chủ để tránh ghi nhận vỡ nợ chính thức.
Nhà đầu tư rút vốn khỏi quỹ tín dụng tư nhân, thanh khoản bị siết
Dòng tiền đang rời khỏi các quỹ tín dụng tư nhân, trong khi giới hạn rút vốn khiến một phần tiền bị “kẹt”, làm gia tăng rủi ro tâm lý và rủi ro thanh khoản.
Từ tháng 1, hơn 13 tỷ USD đã bị rút khỏi các quỹ tín dụng tư nhân do BlackRock, Apollo, Morgan Stanley và các tổ chức khác quản lý, theo Bloomberg. Đồng thời, hơn 4,6 tỷ USD đang bị “mắc kẹt” do các quỹ áp dụng giới hạn rút vốn nhằm ngăn làn sóng rút tiền lan rộng.
Cổ phiếu các công ty liên quan đến tín dụng tư nhân giảm sâu trong năm nay: Blackstone giảm 31%, Apollo giảm 25%, KKR giảm 30%, Blue Owl giảm 41%.
Giới hạn rút vốn thường chỉ kéo dài 3 tháng. Rủi ro nằm ở giai đoạn các giới hạn này được gỡ bỏ, khi nhu cầu rút vốn có thể quay lại mạnh hơn nếu giá dầu và lãi suất vẫn neo cao.
Vấn đề là các quỹ tín dụng tư nhân không dễ bán nhanh danh mục khoản vay để tạo tiền mặt. Trong kịch bản căng thẳng, họ có thể phải tìm đến các ngân hàng khu vực của Mỹ để xin hạn mức tín dụng khẩn cấp, đưa rủi ro quay trở lại hệ thống ngân hàng truyền thống.
Giá dầu cao làm xác suất suy thoái Mỹ tăng và siết các doanh nghiệp đòn bẩy
Giá dầu tăng làm xấu đi triển vọng tăng trưởng, khiến doanh nghiệp vay nợ cao dễ vỡ nợ hơn, và suy thoái sẽ là phép thử mới đối với tín dụng tư nhân.
Moody’s Analytics ước tính xác suất Mỹ suy thoái trong 12 tháng tới tăng từ 35% vào tháng 1 lên 49% vào tháng 2, trước khi giá dầu tăng vọt. Điều này cho thấy rủi ro vĩ mô đã cao sẵn và cú sốc năng lượng có thể làm nó trầm trọng hơn.
“Tôi kỳ vọng sẽ có vỡ nợ và có lẽ đến một thời điểm nào đó là phá sản. Nếu bạn nghĩ về một vết nứt có thể biến thành đứt gãy, rồi thành một trận ‘động đất’, thì đó chắc chắn là một nơi cần nhìn vào.”
– Mark Zandi, Kinh tế trưởng, Moody’s Analytics
Một cuộc suy thoái cũng là “vùng đất lạ” với tín dụng tư nhân: trong giai đoạn COVID, quy mô lĩnh vực này nhỏ hơn đáng kể và còn có lực đỡ mạnh từ các chương trình hỗ trợ của chính phủ.
“Có vẻ với tôi là chúng ta đang tiến gần đến điểm gãy ở mặt trận này.”
– Robin Brooks, Brookings Institution
Rủi ro lây lan toàn cầu tăng khi tín dụng tư nhân kết nối với bảo hiểm và private equity
Nếu tín dụng tư nhân tại Mỹ rạn nứt, tác động có thể lan sang châu Âu và các định chế bảo hiểm do mức độ liên thông và mức độ nắm giữ tài sản tín dụng tư nhân.
Kịch bản đổ vỡ tại Mỹ có thể lan ra toàn cầu vì private equity đầu tư mạnh vào châu Âu, còn các công ty bảo hiểm tại Mỹ, châu Âu và Anh có mức độ tiếp xúc đáng kể với tín dụng tư nhân.
Một số ý kiến cho rằng thị trường đang phản ứng quá mức. Torsten Sløk, kinh tế trưởng tại Apollo, lập luận biến động nhiều khả năng chỉ kéo dài khoảng 4–6 tuần.
Tuy vậy, cảnh báo thận trọng hơn nhấn mạnh yếu tố thời gian. Zachary Griffiths tại CreditSights đưa ra quan điểm rằng tình trạng này càng kéo dài, mức độ dễ tổn thương và rủi ro đối với tín dụng tư nhân lẫn toàn bộ nền kinh tế càng lớn.
“Chúng ta càng ở lâu trong tình huống này, nó càng dễ tổn thương hơn và rủi ro càng lớn đối với tín dụng tư nhân và nền kinh tế nói chung.”
– Zachary Griffiths, CreditSights
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao phong tỏa eo biển Hormuz tác động mạnh đến thị trường tài chính?
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày. Khi bị phong tỏa, nguồn cung bị gián đoạn khiến giá dầu tăng, kéo theo rủi ro lạm phát và lãi suất cao hơn, từ đó gây áp lực đồng thời lên cổ phiếu, tín dụng và tâm lý rủi ro.
Tín dụng tư nhân (private credit) là gì và vì sao bị xem là “ngân hàng trong bóng tối”?
Tín dụng tư nhân là hoạt động cho vay ngoài ngân hàng truyền thống, thường do các quỹ thực hiện và được mô tả như “ngân hàng trong bóng tối” vì ít chịu khung giám sát như ngân hàng. Quy mô được nêu trong bài là khoảng 3 nghìn tỷ USD.
Giá dầu tăng có thể làm mô hình “vay ngắn, cho vay dài” gặp vấn đề như thế nào?
Giá dầu cao làm tăng rủi ro lạm phát, khiến lãi suất tăng. Khi đó, quỹ phải trả chi phí vay ngắn hạn cao hơn trong khi lợi suất từ các khoản cho vay dài hạn điều chỉnh chậm, làm biên lợi nhuận giảm và có thể tạo thiếu hụt thanh khoản.
Dữ liệu nào cho thấy chất lượng tín dụng của doanh nghiệp đang xấu đi?
Theo Fitch Ratings, tỷ lệ vỡ nợ khoản vay của các doanh nghiệp quy mô trung bình tăng từ 8,1% năm 2024 lên 9,2% năm 2025, bao gồm cả trường hợp “vỡ nợ trong bóng tối” khi điều khoản được nới để tránh ghi nhận vỡ nợ chính thức.
Vì sao giới hạn rút vốn khiến nhà đầu tư lo ngại hơn?
Giới hạn rút vốn có thể làm một phần tiền bị “kẹt” trong quỹ trong thời gian nhất định. Khi giới hạn hết hiệu lực, nhu cầu rút vốn có thể dồn lại và bùng lên, trong khi tài sản cơ sở là các khoản vay thường khó bán nhanh để lấy tiền mặt.
